Een laatste kerst in Lombok

Pia Wagenaar (midden) gaat voor in de eucharistieviering, bijgestaan door Lydia van den Heuvel en haar dochter Mandy. Beeld Werry Crone
Pia Wagenaar (midden) gaat voor in de eucharistieviering, bijgestaan door Lydia van den Heuvel en haar dochter Mandy.Beeld Werry Crone

Het is elf uur, kerstochtend. In de Utrechtse Antoniuskerk trekt de misdienares - de enige deze ochtend in een liturgisch gewaad, trouwens ook de enige zonder grijze haren - aan de bel naast het altaar, ten teken dat de viering erop zit. Het was misschien wel de laatste Kerst ooit in dit gebouw aan de Kanaalstraat in de wijk Lombok.

De 24 kerkgangers en de negen leden van het koor bewegen zich naar de koffieruimte in het voormalige paterhuis naast de kerk. "Bisschop Eijk vindt het vast maar niks, zoals wij het hier doen", zegt Wim Walta (80), penningmeester van de kerk.

De viering was inderdaad ongebruikelijk. Twee vrouwen - gewone kerkgangers, geen clerus - gingen voor. Een officiële mis was het niet, bij gebrek aan een priester. De hostie werd wel uitgedeeld, maar was al eerder ingezegend. Want in de Antoniuskerk komt hooguit één keer per maand een priester. Walta: "Dan laten we hem meteen maar drie kelken consacreren. Kunnen we weer even vooruit."

Kaalslag
Aartsbisdom Utrecht wacht een kaalslag. Eerder deze maand schetste aartsbisschop Wim Eijk een somber toekomstbeeld. Over vijftien jaar zijn er nog maar een stuk of twintig kerken over, is zijn prognose. Nu zijn dat er nog 300, verdeeld over 49 parochies.

Een daarvan is de Ludgerusparochie, waar de Antoniuskerk bij hoort. Het bestuur wil komend jaar vijf van de zes parochiekerken sluiten - in elk geval zal er geen eucharistie meer gevierd worden, zo is de bedoeling. Er moet één 'liturgisch centrum' overblijven, de Rafaelkerk in Overvecht.

Walta blikt rond. "Ik heb hier mijn geschiedenis liggen", zegt hij. Hier is hij getrouwd en hier werden zijn vijf kinderen gedoopt. Vroeger zat de Antoniuskerk - er passen bijna vierhonderd mensen in - elke week vol, herinnert hij zich. "Er waren ooit drie missen op een zondag. Met Kerst moesten er extra stoelen bij."

Het is een tikje koud - de kachel is kapot - maar alles ziet er pico bello uit. Tien jaar geleden is het gebouw, een Rijksmonument uit 1903, gerestaureerd, zegt Walta. "Ja, de stookkosten zijn hoog en de verzekering is duur. Maar ik zie niet waarom we moeten sluiten. Met dit gebouw kunnen we jaren vooruit."

In de koffiezaal worden plakjes kerststol met boter gegeten. "Ik was wel geschrokken dat er zo weinig mensen waren", zegt Pia Wagenaar (59), die vanochtend voorging. Normaal zijn er zondag zo'n tachtig mensen, zegt ze. Er gaat een foto rond: lachende kinderen bij de kerststal. De foto blijkt gisteravond genomen, tijdens een 'herdertjesviering'. "Stampvol zat de kerk", zegt Walta trots. "Er was zelfs een levende pony!" roept iemand.

Wagenaar, zacht: "Om eerlijk te zijn was dat wel een oecumenische dienst, samen met de protestanten. Dat waren niet allemaal katholieke herdertjes, hoor."

"Heb je nog een koffie meisje?" vraagt Walta aan Truus Aarsman (78), die met een kan tussen de tafels rondloopt. Aarsman, die hier al veertig jaar kerkt, zou een sluiting 'verschrikkelijk' vinden. "Je moet niet uit elkaar gaan, je moet elkaar vasthouden", zegt ze. Tini Ooijevaar (76) valt haar bij. "We hebben hier zo'n warme gemeenschap."

Vergeet ook de banden met de wijk niet, zegt Wagenaar. "We houden geregeld interreligieuze bijeenkomsten met moslims en joden. Er wordt veel vrijwilligerswerk gedaan. Het zou heel jammer zijn als dat allemaal verdwijnt."

Riet Bos-Van Kuijlenberg (83) snapt wel dat de kerk op den duur niet levensvatbaar is. "Er is geen generatie die ons opvolgt." Toch heeft bisschop Eijk te weinig oog voor wat er op dit moment nog is, vindt ze. Of ze straks, als de kerk is gesloten, naar de Rafaelkerk in Overvecht gaat? "Ik prakkiseer er niet over."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden