Een kuuroord voor weidevogels

Met de weidevogels in Nederland gaat het nog altijd bergafwaarts. Maar niet overal. Met passie en inzicht heeft veeboer Leen Verkaik uit Montfoort op zijn land een oase voor weidevogels gecreëerd.

De vogels zijn intussen gevlogen, maar het afgelopen broedseizoen op het land van boerenfamilie Verkaik was net als vorig jaar een groot succes. In de verlaten kraamkamer - 18 hectare weidegrond in het buitengebied van Montfoort - waar nu Verkaiks schapen lopen, broedden dit voorjaar 45 paartjes weidevogels die met elkaar negentig jongen gezond hebben grootgebracht. Grutto's, kieviten, tureluurs en ook enkele scholeksterpaartjes kozen de drassige, beschutting biedende en, dankzij het opbrengen van ruige mest, voedselrijke weiden uit voor hun jaarlijkse gezinsuitbreiding.

Het kostte veeboer Leen Verkaik jaren van heel goed kijken naar de vogels en steeds weer andere maatregelen uitproberen, voordat hij de perfecte omstandigheden voor weidevogels op zijn land had gecreëerd. Zoals bij veel jongens van het platteland begon zijn passie voor de weidevogels met het rapen van kievitseieren met pa. "De eieren gingen onder de pet en thuis in de pan." Van jongs af aan - Verkaik is vijftig jaar boer - zette hij stokjes bij de nestjes. "We lieten één meter gras om de nestjes staan. Maar dat haalde weinig uit, want de kraaien kwamen achter onze maaier aan. Als de kievit uit zijn pol gras achter de kraai aan ging, wist die dat er een nest zat en vrat hij de kuikens op.

"Toen we dat doorhadden, lieten we voortaan 10 bij 10 meter gras om de nesten heen staan. Dat hielp, de kraaien gingen het gras niet in. Daarna zijn we begonnen met later maaien en vluchtstroken laten staan langs de sloten, 2 meter aan weerskanten. Als je maait, vluchten de jongen daarin. We gingen ook minder bemesten en alleen nog met ruige mest van onze koeien, schapen en paarden. De mest levert veel voedsel in de vorm van wormen, vliegen en emelten en de vogels gebruiken het stro uit de mest voor hun nestjes - lekker warm."

Minder rendabel

Door minder vaak en in elk geval niet voor 15 juni te maaien en een deel van zijn weiden een tijdlang onder ondiep water te zetten (plas-dras), leveren de 18 hectaren van de familie Verkaik minder gras op. Dat maakt zijn land economisch minder rendabel dan een lage waterstand en vier maal per jaar maaien, wat bij melkveehouders gebruikelijk is. De weidevogels varen er wel bij, maar de overheidssubsidie wordt steeds minder. Alleen enkele hectaren natuurgrond en het uitstellen van de maaidatum komen nog in aanmerking. Andere maatregelen die de boer zinvol vindt en ook neemt, vallen niet binnen de subsidieregels.

Ook voor de regeling voor agrarisch natuurbeheer, waaraan hij jaren deelnam, komt hij niet meer in aanmerking. De subsidieregels zijn inmiddels zo ingewikkeld geworden dat Verkaik het allang heeft opgegeven ze te begrijpen. Wat hem wel glashelder is, is dat de huidige regels niet zijn geënt op het werkelijke resultaat in het weiland en dat hij, ondanks zijn 45 broedpaartjes op een relatief klein stuk land, grotendeels naast de pot met geld grijpt.

Toch hoeft hij het niet helemaal alleen te doen. De Agrarische Natuurvereniging Lopikerwaard geeft geld en het Streekfonds Utrechtse Waarden steunt hem met een project, dat met een knipoog Weidevogel Wellness is gedoopt. De gemeente Montfoort heeft tot en met dit jaar meebetaald aan de Wellness.

"Weidevogels worden hier niet beschermd, maar verwend," licht woordvoerder Klaas-Hemke van Meekeren van het streekfonds de projectnaam toe. "We sturen bij wijze van spreken ieder najaar een kaartje naar Afrika met een uitnodiging aan de vogels voor de schoonheidssalon. En in het voorjaar organiseren we een kraamvisite."

Dat laatste is trouwens geen grap. Om te voorkomen dat mensen het land ingaan, sleept Verkaik in het voorjaar met zijn trekker een keet naar het pad langs het plas-dras- gebied. Vanuit deze vogelkijkhut kunnen bezoekers de kuikens zien lopen en de grutto's in de lucht zien hangen. Er ligt ook informatie in over de weidevogels die onder andere wordt gebruikt voor de schoolkinderen uit de buurt.

De keet heeft intussen zijn beste jaren gehad. Dankzij het Wellness-project van het streekfonds komt er binnenkort een nieuwe 'pipowagen'. Het fonds mobiliseert bewoners en bedrijven in het gebied rond Oudewater, Montfoort, IJsselstein en Lopik om te investeren in de kwaliteit en leefbaarheid van hun eigen streek, door bij te dragen aan de verschillende projecten van het fonds. Dat kan een bijdrage in geld zijn, maar ook in de vorm van goederen, creativiteit en tijd.

Een 'aandeel' in het project Weidevogel Wellness kost 425 euro. Burgers en bedrijven die zo'n aandeel kopen, krijgen er uitgevlogen weidevogels als dividend voor uitgekeerd plus een exclusieve 'kraamvisite' in het voorjaar. "Maar je kunt ook een grutto adopteren voor 25 euro", zegt Van Meekeren, of helpen met vogels tellen." Het project heeft tot nu toe 2000 euro binnengekregen, een aantal vogeltellers, een zonnecollector voor de waterpomp in het weiland en de aanstaande nieuwe keet.

Weidevogel Wellness lijkt een idealistisch project, Van Meekeren vindt het juist getuigen van realiteitszin. "Ik geloof niet meer dat de overheidsmaatregelen voor weidevogels op boerenland effectief zijn. Van belastinggeld worden beleidsmakers, regelmakers, regeluitvoerders, controleurs en adviseurs betaald, met een mager resultaat in het veld. Van elke euro komt misschien een kwartje bij de boer terecht, die ook nog eens maatregelen moet uitvoeren die moeizaam werken. Wie blijft geloven dat dit systeem goed functioneert, noem ik een idealist. Steun van het Streekfonds en betrokken streekbewoners aan een gepassioneerde boer met kennis van zaken werpt meer vruchten af dan onwerkbare subsidieregels."

Intussen gaat Leen Verkaik gewoon door met het verwennen van zijn weidevogels. Zijn grootste zorg nu, en de keerzijde van het broedsucces, is de toenemende druk van de roofvogels die in de Weidevogel Wellness een gedekte tafel hebben ontdekt.

Holland - Natuur in de Delta

Niet alleen weidevogels, ook jonge haasjes vinden in de Weidevogel Wellness in Montfoort volop leefruimte. Dat was ook de makers ter ore gekomen van de natuurfilm 'Holland - Natuur in de Delta', de opvolger van 'De Nieuwe Wildernis', de filmhit over de Oostvaardersplassen. Drie maanden lang hebben ze op het land van Leen Verkaik de rammelende, jonge en zogende hazen gefilmd. Première op 24 september.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden