Een kus is mogelijk, een omhelzing niet

AMSTERDAM, SINGAPORE - Johannes van Damme moet naar verwachting vandaag afscheid nemen van zijn dierbaren in de Changi-gevangenis in Singapore.

Zijn vertrouweling en vaste bezoeker, Guus van Bladel, heeft van de commandant van de gevangenis te horen gekregen hoe het zal gaan: omstreeks twee uur vanmiddag wordt hij met de echtgenote van Van Damme in de gevangenis verwacht. Van Damme blijft door glas gescheiden van zijn vrouw. Aan dit voorschrift (volgens Van Bladel bedoeld om zelfmoord van terdoodveroordeelden te voorkomen) zal tot op het laatst de hand worden gehouden.

Van Damme zal aan de ene kant van de ruit begeleid worden door een oudere bewaker op wie hij inmiddels gesteld is geraakt. Zijn vrouw zal aan de andere kant begeleid worden door de gevangenispredikant en Van Bladel. Op het moment van vertrek, dat in beginsel twee uur later door de commandant wordt aangekondigd, zal er door een luik even sprake kunnen zijn van fysiek contact. Van Bladel heeft gezien hoe het gaat toen vorige maand de broer van Van Damme al afscheid kwam nemen. Het lijkt een keukenluik; een kus is mogelijk, een omhelzing niet.

Van Bladel rekent erop dat ook hij dan afscheid van hem neemt en dat Van Damme dan naar zijn cel terugkeert. In beginsel was hij bereid de laatste nacht bij Van Damme door te brengen, maar de gevangenisautoriteiten hebben hem dat ontraden. 'Laat het maar aan ons over Guus', hebben ze me gezegd.'' En Van Bladel heeft daar vertrouwen in.

Van Bladel leeft al vele jaren in Singapore en is betrokken bij de ontwenningsprogramma's voor drugsverslaafden. Hij bezoekt zijn landgenoot Van Damme al zo'n twee jaar wekelijks als sociaal raadsman. Inmiddels is er volgens hem zo'n band ontstaan dat Van Damme hem zijn 'alter ego' noemt en ook Van Bladel zegt moeite te hebben zich niet volledig met de veroordeelde te vereenzelvigen. De gesprekken van twee-, twee-eneenhalf uur zijn een emotionele beproeving en putten hem dezer dagen uit.

Enkele personeelsleden, die daartoe zijn geselecteerd, zullen de nacht bij Van Damme blijven. Daarbij kan ook de favoriete bewaker zijn. Van Bladel heeft begrepen dat zij zo lang mogelijk zullen proberen om een zekere gemoedsrust bij Van Damme te bewaren. Hij weet niet of medische steun daarbij vanzelfsprekend is. “Het is een soort dodenwacht, denk ik. Als hij wil eten, zorgen ze ervoor. Als hij wil lezen, schrijven of televisie kijken kan dat ook. Als hij wil kaarten, spelen ze mee. Als hij wil slapen blijven ze bij hem.”

Vrijdagochtend vroeg om half zes verwacht het Nederlandse ministerie van buitenlandse zaken voltrekking van het vonnis, tenzij de laatste clementieverzoeken alsnog worden gehonoreerd (in Nederland is het dan nog donderdagavond halftwaalf). De ophanging gebeurt snel en in beslotenheid. De familie kan dezelfde dag beschikken over het lichaam van Van Damme.

Zo zijn in Singapore, sinds de invoering van de doodstraf (1975) voor drugsmokkel en gewapende overvallen, inmiddels meer dan zeventig vonnissen voltrokken.

Guus van Bladel hoopt vurig dat Van Damme zijn gemoedsrust bewaart. Sinds de aankonding van de voltrekking van het vonnis door de commandant dinsdag is hij in zijn ogen een ander mens. “Vanochtend was het: 'Hallo Guus, goed geslapen Guus?' Hij vertelde uitvoerig wat hij had mogen eten de avond daarvoor: gebraden kip met salade en een cola met ijs erbij. Dat had hij in geen jaren gehad. En bij het ontbijt was het gebakken eieren met worst. Hij zei spottend dat hij voor zijn lijn moest beginnen op te passen.” Van Damme vertelde hem dat hij nu ook video in zijn cel heeft. Dinsdagavond zag hij de film 'De wederopstanding van Christus'. - Vervolg op pagina 3#

Familie zal net als Van Damme moeten berusten VERVOLG VAN PAGINA 1#

Van Damme is van huis uit hervormd en heeft een nauw contact met de Singaporese gevangenispredikant. “Het gaat nu bijzonder goed met hem”, zei Van Bladel gisteren na zijn voorlaatste langdurige bezoek.

“Volgens de gevangenis is het van groot belang voor zijn rust dat hij zich nu niet meer verzet tegen de gedachte dat hij naar de galg gaat. Maar het heeft lang geduurd. Hij is nooit hysterisch geweest, maar hij is tot voor kort wel heel erg druk bezig geweest met zijn zaak. Dat is eigenlijk gisteren volkomen omgedraaid.”

De commandant van de Changigevangenis vreesde dinsdagmorgen nog zo'n heftige reactie van Van Damme op het nieuws van zijn executie dat hij hem zelf daarvan op de hoogte wilde stellen en uit voorzorg een arts had ontboden. Van Bladel en de Nederlandse diplomaat Luc Schilling, die hem de laatste zes maanden ook wekelijks bezoekt in de Changi-gevangenis, waren oorspronkelijk met die taak belast. Toen zij Van Damme later ontmoeten, merkten zij al dat hij kalm was en zelfs opgewekt leek.

Van Bladel begeleidde de Nigeriaanse echtgenote van Van Damme gisteren bij haar eerste bezoek aan haar man sinds drie jaar. Hij was voor het eerst ongeboeid bij een bezoek en wuifde volgens Van Bladel opgewekt achter het glas. Hij slaagde er zelfs in haar te kalmeren en gerust te stellen. Het is voor zijn raadsman de beste aanwijzing dat Van Damme nu berust in zijn lot en het aan de verwanten is om dat ook te doen.

De familie in Nederland staat per fax in verbinding met Van Damme in de Changi-gevangenis. Familiewoordvoerder Aart Prinsen wist gisteren nog niet of er ook telefonisch contact zal zijn.

De in Spanje woonachtige broer Pieter van Damme is naar Nederland gekomen voor familieberaad. De twee dochters en ex-echtgenote zijn niet naar Singapore afgereisd. Zij verkiezen volgens Prinsen zoveel mogelijk anonimiteit, ook na de mogelijke voltrekking van het doodvonnis. Hij wees erop dat er behalve steunbetuigingen ook Nederlandse reacties zijn gekomen ter ondersteuning van het doodvonnis, die de familieleden doen vrezen dat zij daardoor achtervolgd zullen blijven.

Amnesty International heeft op zijn oproep faxen en telegrammen naar de regering van Singapore te sturen met een beroep op clementie, zoveel respons gekregen, dat de PTT moeite heeft met verwerking van de berichten. Ook in de Changi-gevangenis komen veel faxberichten voor Van Damme binnen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden