Een kunstenares die plaagt en verhalen vertelt

,,Het geheim van een goede geisha is niet dat ze goed kan dienen of zorgen zoals veel mensen denken. Een echt goede geisha is grappig. Ze plaagt en vertelt verhalen. Ze is er niet om de sfeer te verbeteren, ze bepaalt de sfeer. Ze heeft een uitstraling zodat je naar haar kijkt als ze binnenkomt. Dat kun je niet leren dat moet je hebben.''

Al bijna twintig jaar is de Amerikaanse schrijver Arthur Golden, die geschiedenis en Japans studeerde, gefascineerd door geisha's. Zijn vorig jaar verschenen roman 'Dagboek van een geisha' verkoopt ook in Nederland goed en wordt volgend jaar verfilmd door Steven Spielberg.

De lobby van het Amsterdamse Renaissance Hotel. Heeft Arthur Golden goed geslapen, wil zijn gastheer van het John Adams Institute op wiens uitnodiging de auteur deze maand in Nederland is, weten.

,,Excellent'', antwoordt de schrijver aimabel. En hij komt meteen met een anekdote: ,,De schrijver Douglas Coupland was ook eens in dit hotel. Hij werd naar z'n kamer gebracht en zei: 'This room has a bad karma'. Daarop is hij naar de receptie gegaan en zei: 'Weten jullie dat kamer zoveel een slecht karma heeft'?''

Lachend: 'Ik weet niet of het begrip 'karma' ook voor hotelkamers geldt.''

De eerste avond van zijn bezoek in Nederland bezocht Golden de Wallen. Hij is nieuwsgierig geworden. ,,Ik heb daar hele frisse, mooie vrouwen gezien. Blijven die in het vak of gaan ze er na een tijdje weer uit?''

Misschien stof voor een nieuwe roman. Golden is wel bezig aan een tweede boek maar laat daarover niet veel los. ,,Het speelt zich af in de Verenigde Staten en wellicht ook in Holland'', zegt hij raadselachtig.

Aan 'Dagboek van een geisha' gingen twee versies vooraf die de schrijver weggegooid heeft. ,,Mijn tweede boek liet ik lezen aan vrienden. Ze vonden het droog. Dróóg. Een week was ik er kapot van. Toen ben ik het gaan herschrijven in de 'ik-vorm'. Dat durfde ik eerst niet want dan zou ik me moeten verplaatsen in een vrouw, een Japanse bovendien. Maar ik heb het gedaan en het werd er beter van.''

'Dagboek van een geisha' is het levensverhaal van een van Japans laatste traditionele geisha's. Sayuri wordt op haar achtste verkocht aan een geisha-huis in Kyoto. Daar word ze volgens de traditionele school op Spartaanse wijze ingewijd in de geheimen van het geisha-vak.

Golden heeft voor het boek een geisha van het oude stempel geïnterviewd. De rest van het boek komt uit zijn eigen fantasie en zijn studie over het onderwerp.

Hoe vond hij het om zich in te leven in een Japanse geisha?

Golden: ,,Ik ben me er altijd van bewust geweest dat ze een uitvinding was. Nee, ik ben me niet met haar gaan identificeren. Ik deed 's morgens geen kimono aan. Sommige schrijvers worden verliefd op hun hoofdpersonen. Ik niet. Ik vond haar wel sympathiek. Het was vooral heel veel schaven aan de persoon tot ze geloofwaardig was als karakter, wijs op haar manier, Japans én geisha.''

. . .'Vergeet niet dat een geisha in de eerste plaats een gastvrouw en een uitvoerend kunstenaar is: ze onderhoudt de gasten en treedt desgewenst met zang en dans voor hen op. We mogen dan wel sake of thee voor een man inschenken, we zullen nooit zelf een tweede kommetje zoetzuur voor hem halen. Sterker nog, wij geisha's worden door onze dienstmeid zo in de watten gelegd dat we amper voor onszelf kunnen zorgen ( . .)' (Uit: Dagboek van een geisha)

Golden: ,,Wat geisha's op de opleiding leren is het leiden van een thee-ceremonie, dansen, muziek maken en zingen. Niet bloemenschikken zoals vaak gedacht wordt. Daar gaat een man zich maar bij vervelen. Een charismatische persoonlijkheid die een geisha tot een top-geisha maakt kun je niet aanleren. Een geisha moet wel rijpen.''

,,Een junior-geisha draagt prachtige kleren, ze is witgeschminkt en ziet er adembenemend uit. Ze hoeft dan alleen te zitten en mooi te zijn, sake in te schenken en om je grapjes te giechelen. Een leerling-geisha word 'halve juweel' genoemd. Isn't that poëtic? Wanneer ze ouder zijn dragen ze minder mooie en opvallende kleding maar dan komt de persoonlijkheid naar buiten. Geisha's kunnen honderd zijn en zeer gewild.''

Zijn er vandaag in Japan ook nog geisha's?

Golden: ,,Ja, maar die hebben het een stuk gemakkelijker. In de jaren dertig, de bloeitijd van de geisha's, werden ze als kind vaak verkocht aan geisha-huizen. De opleiding was pure slavernij, ze waren altijd aan het leren en aan het werken. De kinderen waren bezit van het huis. Ze hadden weinig te zeggen over hun eigen leven.''

,,Tegenwoordig kiezen meisjes zelf voor dit beroep. Ze solliciteren rond hun zestiende. De vereiste vakken als dans en zang beheersen ze dan vaak al. Ze worden op deze voorkennis geselecteerd, op hun uiterlijk en motivatie. Geisha-huizen nemen liever geen meisjes aan die dit werk maar enkele jaren willen doen.''

,,Waarom ze voor dit beroep kiezen? Het heeft een zekere glamour. Ze mogen optreden voor filmsterren.''

Hij vervolgt: ,,Maar echte geisha's zijn duur en schaars. Een paar weken geleden was ik in een theehuis in Kyoto. Daar werden we twee uur lang door acht geisha's vermaakt. De rekening was zesduizend dollar. That's a lot. Daarom bestellen mannen vaak een barhostess. Dat is de moderne goedkopere versie van een geisha. Een geisha is steeds meer een historische figuur, ook door de kleding die ze draagt. Vroeger zag je veel meer kimono's op straat. Nu is dat folklore.''

Is een geisha ook prostituee? Golden: ,,Ze is er om mannen gezelschap te houden. Vaak groepen mannen omdat zij in Japan veel samen uitgaan. Een vrouw in het gezelschap van mannen verandert de sociale dynamiek. Maar bij een geisha is er ook een seksuele onderstroom. Ze flirt, daagt uit en is mooi.''

,,Een echte goede geisha heeft in haar leven maar een of twee minnaars die haar onderhouden. Maar er zijn er ook bij die regelmatiger van contact wisselen. Ze mogen het zelf weten. Maar in principe is een geisha geen prostituee. Het woord geisha betekent kunstenares, iemand die de kunstzinnige vakken beheerst.''

Staan geisha's in de Japanse samenleving hoog aangeschreven?

Golden: ,,Mannen die naar een geisha-huis gaan zien deze vrouwen als vrienden. Ze zijn nooit méér op hun gemak dan bij een geisha. Ze hebben respect voor deze vrouwen. Maar haal je de vrouwen uit hun omgeving dan wordt het anders. Stel dat een man een geisha wil huwen, dat zou de omgeving wel raar vinden.''

De telefoon gaat in de lobby van het Renaissance Hotel. Arthur Golden loopt er naar toe alsof het z'n dagelijks werk is. Hij beantwoordt vriendelijk een hotelgast aan de andere kant van de lijn. ,,Eh, wilt u thee? Nee, hier is alleen een koffie-automaat.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden