Een kunstenaar is nog geen zanger

Kunstsupersterren Ai Wei Wei en Anish Kapoor liftten de afgelopen tijd mee op de megahit 'Gangnam Style'. Ze zijn niet de eerste kunstenaars die flirten met popmuziek.

De video Gangnam Style vergaarde sinds juli niet alleen ruim 700 miljoen views op YouTube, er werden in die tijd ook ongeveer 700 miljoen al dan niet lollige parodieën gemaakt - 'Zwarte Pieten Style' is het voorlopig dieptepunt.

Zo beschouwd liep de Chinese kunstsuperster Ai Wei Wei rijkelijk achter de feiten aan toen hij onlangs ook nog maar eens een dansje deed op de mondiale megahit, en de video daarvan op het net zette. Maar goed, het was hem natuurlijk om een voorspelbaar effect te doen: anders dan die miljoenen andere video's werd zijn video - met handboeien - prompt verwijderd door de Chinese censuur. Reden voor collega Anish Kapoor om deze week een nieuwe clip op te nemen, als steunbetuiging. Gangnam Style is 'uitermate geschikt voor politiek commentaar', want, orakelde Kapoor, het nummer gaat over dissidenten.

We hebben de tekst er nog eens op nagelezen, maar, eh, nee. Dat nou ook weer niet.

Ach, highbrow kunstenaars en popmuziek, het schuurt vaker. Het klassieke voorbeeld is de Japanse avant-garde kunstenares Yoko Ono, die door haar verliefde echtgenoot John Lennon regelmatig een microfoon onder de neus gedrukt kreeg. Wie nummers als 'The Luck of the Irish' terugluistert, moet concluderen dat dat geen briljant idee was.

Nou moeten we wel volledig zijn: ook voor ze Lennon kende, was Ono al met muziek in de weer geweest; ze werkte zelfs met componist John Cage. Geluid is natuurlijk een medium waar een kunstenaar zich prima van kan bedienen. Maar daarmee wordt het nog niet automatisch popmuziek. Hooguit een geweldige parodie erop, zoals in de letterlijk vertaalde teksten van buitenlandse hits die Wim T. Schippers zijn personage Harko Wind liet zingen.

Hoewel. Performancekunstenares Laurie Anderson zorgde in 1981 voor een stunt door met 'O, Superman' tot de tweede plaats in de Britse hitlijsten door te dringen. Toch lijkt het nummer in niets op een popsingle; het is pretentieuze, minutenlang voortdreinende vocoder-ongein die je nu eerlijk gezegd nauwelijks nog kunt beluisteren.

Wel verdacht veel als een middelmatig popnummer klinkt 'Sonne statt Reagan', het nummer dat Joseph Beuys een jaar later opnam. Dit boegbeeld van de naoorlogse avant-garde beschouwde zijn protestlied tegen Reagan zelf echter als een performancekunstwerk. Kunstcritici weten zich er over het algemeen weinig raad mee.

Ook 'Vindaloo' van Fat Les, dat in 1998 in de Britse hitparade stond, klinkt als een plat voetbalnummer. Nu wordt een van de leden van Fat Les, kunstenaar Damien Hirst, door sommige kunstcritici ook als hopeloos plat gezien, dus dat kan kloppen. Of was het toch een parodie?

Misschien wel, want Hirst werkte voor het nummer samen met Alex James van de vrij verantwoorde band Blur. Daarmee zijn we bij een typisch Britse stroming aanbeland, die ook wel wat met het onderwerp van doen heeft: art rock. Franz Ferdinand en Pulp zijn andere bekende voorbeelden van bandjes die geworteld zijn in het artistieke milieu, en hun videoclips soms doorspekken met verwijzingen naar de kunstgeschiedenis.

Maar als 'echte' kunstenaars zich met pop bemoeien, komt dat toch het best tot zijn recht in een stilerende rol op de achtergrond. Sterker nog, dan kunnen ze de loop van de muziekgeschiedenis beïnvloeden. De manager die de Sex Pistols 'in de markt zette' en Johnny Rotten bij de band haalde, was de gesjeesde kunststudent Malcolm McLaren. En vergeet Andy Warhol niet. Die haalde een nieuwe zangeres, Nico, bij het bandje dat hij onder zijn hoede had genomen, tekende een hoesontwerp met een banaan, en stond zo aan de wieg van een echte popklassieker: The Velvet Underground & Nico.

Warhol was officieel ook de producer van die plaat, maar hij begreep wat er in die rol van hem verwacht werd: van alle knopjes afblijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden