Opinie

Een krijgsmacht die alles kan, maar dat nooit lang volhoudt

Militairen komen in 2010 aan op de luchthaven van Eindhoven, na maanden in UruzganBeeld ANP

Nederlandse 'forensofficieren' reizen binnenkort tweede klasse. Zo bespaart Defensie twee miljoen. Het ministerie zit overduidelijk krap bij kas.

Defensie is een algemene nuttigheidsorganisatie. Haar nut is nogal bijzonder: ze levert als 'product' veiligheid. Dit product laat zich echter lastig in cijfers uitdrukken. Bracht de Uruzgan-missie ons zes procent meer veiligheid? Tien procent? De onmogelijkheid om de output hard te meten, is een inherente zwakte van de defensieorganisatie. Pas als de vijand voor de poorten staat, blijkt haar eigenlijke nut.

Joint Strike Fighter
Nederland heeft intussen zijn legerkorpsen en divisies opgeheven. De landmacht tracht zijn drie overgebleven brigades draaiende te krijgen na vier uitputtende Uruzgan- jaren. De luchtmacht worstelt met de inzetbaarheid van de overgebleven F16. Defensie handhaaft niettemin een brede multifunctionele krijgsmacht, met bijvoorbeeld een afzonderlijke luchtmobiele brigade, onderzeeboten, het Korps Mariniers en twee gigantische amfibische transportschepen.

Zo doemt het spookbeeld op van een organisatie die (bijna) alles kan, maar dat nooit lang volhoudt. Een schoolvoorbeeld is de Joint Strike Fighter. Als voor de luchtmacht alles meezit, schaft Nederland er straks maximaal 48 aan. Mogelijk nog minder. Een simpele rekensom levert dan een ontluisterende conclusie op: ons land zal slechts enkele toestellen en piloten kunnen vrijmaken voor een missie à la Uruzgan of Libië. En nooit voor lang. De overige JSF's zijn namelijk hard nodig voor opleiding en training of staan in onderhoud.

Striktere geweldsregels
Samenwerken dan maar met de bondgenoten? Het gezamenlijke Nederlands-Belgische maritieme hoofdkwartier in Den Helder is een goed voorbeeld. Toch stokt de daadwerkelijke integratie van Nederlandse eenheden met die van de bondgenoten. Logisch. Stel bijvoorbeeld dat Nederland een (tot in alle geledingen) geïntegreerd en uitzendbaar bataljon zou oprichten met de Duitsers. Onze oosterburen hanteren geweldsregels die nóg strikter zijn dan de onze. Berlijn zou een stroom voorbehouden formuleren. Dat leidt tot ongemakkelijke discussies en gefronste wenkbrauwen.

Defensie zal de komende jaren harde keuzes moeten maken. Zéker als het nieuwe kabinet besluit nog enkele honderden miljoenen van de defensiebegroting af te snoepen. Verder uitdunnen van de krijgsmacht met behoud van de huidige multifunctionele structuur lijkt zinloos. Dat pakt eerder averechts uit. Logischer lijkt het behoud van een aantal cruciale operationele capaciteiten.

Zelfstandige gevechtstroepen
Een voorzetje voor mogelijke keuzes. Om te beginnen de oprichting van zes of zeven zelfstandig opererende gevechtsgroepen van elk maximaal vijftienhonderd man. De Uruzgan-operatie ontblootte een bekende bottleneck: de dagelijkse operationele eisen botsen al snel met de bestaande functionele indeling van de krijgsmacht. Patrouilles bijvoorbeeld werden ad hoc samengesteld op basis van de specifieke opdracht. Dat leidde tot moeizaam 'sprokkelen' bij de beschikbare eenheden. Zelfstandige gevechtsgroepen zullen het negatieve rimpeleffect door de defensieorganisatie niet wegpoetsen, maar in elk geval wel verkleinen. Goed materieel als de CV90-pantservoertuigen zorgt voor de benodigde slagkracht. Eén van de gevechtsgroepen kan als special forces- eenheid dienen.

Een logische keuze voor de marine is een kern van acht à tien grotere oppervlakteschepen (fregatten en patrouilleschepen), enkele mijnenjagers en ondersteunende schepen. Hoe pijnlijk ook, het onderzeebootwapen en de amfibische transportschepen zullen moeten wijken.

Kostbaar huwelijk
De luchtmacht heeft in elk geval baat bij een stevige transportvloot. Een (verdere) uitbreiding van het aantal Chinook-helikopters en C130-transportvliegtuigen ligt voor de hand. De Apache-gevechtshelikopters hebben inmiddels hun nut bewezen. Resteert de opvolger van de F16. De luchtmacht eet, drinkt en slaapt inmiddels met de Joint Strike Fighter. Zo'n kostbaar huwelijk is niet reëel meer in het huidige tijdsgewricht. Langer doorvliegen met de F16 lijkt voorlopig een veiliger keuze.

Defensie zal tegenwerpen dat Nederland juist die militaire capaciteiten moet behouden waarin het goed is of een rijke traditie cultiveert. Of waar de bondgenoten om zitten te springen. Dan komt echter van operationele stroomlijning weinig terecht. Voor élk specialisme is immers wel een bestaansreden te vinden. Belangrijker echter is het behoud van een basisgevechtskracht mét voortzettingsvermogen. Dat is waar Defensie op moet mikken. Onze bondgenoten zullen hoe dan ook goedgetrainde Nederlandse boots on the ground of transporthelikopters met open armen ontvangen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden