Een kopje koffie in ruil voor een kilo plastic

ROBIN VAN WECHEM

Het dagelijks leven van de toekomst is duurzaam en zelfvoorzienend. Dat denken de organisatoren van Fab City, het culturele programma naar aanleiding van het Nederlandse EU-voorzitterschap. In de elf weken van het festival mag er op de kop van Java-eiland in Amsterdam geen plastic bij het restafval belanden. Organisatie Wasted wil het allemaal inzamelen.

Wasted begon vorig jaar als proefproject in Amsterdam-Noord. Wat gebeurt er als je bewoners muntjes geeft voor hun plastic afval, die ze bij buurtwinkels kunnen inwisselen? Mensen gaan massaal hun plastic scheiden, vertelt Barbara Koole van Wasted. "Er doen 650 huishoudens mee. Sommige mensen doen dat voor een gratis kopje koffie bij een lokale koffiebar, anderen hebben die euro korting op hun boodschappen hard nodig. Woningcorporatie Ymere heeft zelfs prikkers beschikbaar gesteld voor mensen die zwerfafval zijn gaan opruimen."

Een munt voor een volle zak plastic afval heeft een gemiddelde waarde tussen de 2,5 en 3 euro, zegt Koole. "We zijn inmiddels de grootste alternatieve munteenheid van Nederland. Onze achterban is heel divers, mensen die net in Noord wonen en mensen die er al veel langer wonen. Voor winkeliers is het muntsysteem een goede manier om klandizie te werven. We hebben er geen supermarktketens bij betrokken, die zijn nooit echt lokaal."

In het proefproject verwerkten drie ontwerpers het ingezamelde plastic op een toegankelijke manier tot blokken. Het plastic werd gesmolten en in een mal gegoten, waarna het afkoelde en uithardde tot een blok. Dit kan alleen met plastictype LDPE, dat veel wordt gebruikt in tasjes en folies. Hardere plasticsoorten gaan voor recycling eerst door een versnipperaar.

De ontwerpers wilden de blokken geschikt maken voor allerlei toepassingen, van bankjes tot marktkramen, die na gebruik gedemonteerd kunnen worden. Dat is echtertoekomstmuziek, zegt Koole. "Onze focus ligt op het spaarsysteem en het lespakket."

Experts plaatsen kanttekeningen bij de samenstelling van de blokken. Ten eerste kun je van oud LDPE alleen maar nieuw LDPE maken. Het LDPE-plastic waarvan vorig jaar in het proefproject blokken zijn gemaakt, vormde waarschijnlijk 20 tot 25 procent van de totale hoeveelheid ingezameld plastic. Alle andere plasticsoorten moesten alsnog industrieel worden gerecycled. Nu de blokken niet meer worden gemaakt, gaat al het ingezamelde plastic rechtstreeks naar het gemeentelijk inzamelpunt en van daaruit naar scheidingsinstallaties. Wasted heeft in feite een statiegeldsysteem opgezet dat wordt gesponsord door lokale winkeliers.

Ten tweede moeten er chemische stoffen aan het gerecyclede LDPE worden toegevoegd om het geschikt te maken voor de toepassing in blokken. Plastic heeft op zijn minst UV-beschermers nodig, zegt Henk Moll, emeritus hoogleraar natuurlijke hulpbronnen aan de Rijksuniversiteit Groningen. En hoewel plastic als materiaal veel voordelen heeft, is het maken van massieve blokken niet de meest efficiënte manier om het te verwerken, vindt Jappe Zijlstra van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal.

Ten derde moet het plastic heel zuiver zijn om goed te kunnen worden hergebruikt, zegt Ernst Worrell, hoogleraar energie, materialen en milieu aan de Universiteit Utrecht. "Om van LDPE een folie of verpakking te kunnen maken, moeten er veel additieven bij. Dat maakt het ook zo lastig om het goed te recyclen. De recente discussie over het verbranden van plastic (de lage olieprijs maakt de productie van nieuw plastic goedkoper dan het recyclen van oud plastic, red.), gaat vooral over LDPE. Wasted noemt het maken van blokken upcycling maar dat vind ik misleidend. Daar komt nog bij dat er mogelijk dampen vrijkomen als je LDPE op zo'n kleine schaal verwarmt, die niet worden opgevangen en gezuiverd."

Bert Meijer, hoogleraar macromoleculaire en organische chemie aan de Technische Universiteit Eindhoven is juist enthousiast. "Ik vind het een voortreffelijk initiatief. Ze maken in feite blokjes om mee te spelen, want ze gooien alle polymeren door elkaar en het wordt een mengelmoesje. LDPE is niet het beste materiaal om mee te werken, maar ik juich het toe."

Jesse Hoffman, die aan de Universiteit van Amsterdam promotieonderzoek doet naar lokale experimenten met duurzame energie, denkt dat de grootste winst van het project bij het muntsysteem ligt. "Recycling is vaak een verplichting voor mensen. Met name lager opgeleiden zien het als iets wat wordt opgelegd van bovenaf. De kracht van dit initiatief is dat het iedereen bij recycling betrekt."

Koole is het eens met de kritiek op de blokken, maar benadrukt dat Wasted zich vooral richt op het spaarsysteem. "We willen de waarde van afval zichtbaar maken."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden