Column

Een koninkrijk, ja. Maar met een koning zo plat als een dubbeltje

Koning Willem Alexander tijdens de inhuldiging in de Nieuwe Kerk in Amsterdam.Beeld anp

Misschien wordt het tijd het monument op Plein 1813 in Den Haag 180 graden te draaien, zodat koning Willem I naar de achterzijde verhuist en de drie politici als verbeelding van de volksheerschappij op de voorgrond komen. Zou dat niet meer recht doen aan de verschuiving van de gewichten in het staatkundige en nationale leven?

Nederland is dan wel, tegen de historische loop der dingen in, van een republiek een koninkrijk geworden, maar vrijwel onafgebroken hebben politici aan de poten van de troon gezaagd. Niet alleen is in 1848 de koning 'ontkoningd', van zijn politieke macht beroofd.

In onze tijd is met het uitschakelen van zijn rol in de kabinetsformatie ook zijn informele macht ingeperkt. Bij de eerste koningloze formatie in 2012 mochten de informateurs op uitdrukkelijke instructie van de Tweede Kamer alleen nog maar bij het paleis langs voor een kopje thee.

Dat proces is nog niet helemaal ten einde. De Eerste Kamer ging eind vorige maand met 48 tegen 21 stemmen akkoord met het initiatiefvoorstel van het D66-Kamerlid Schouw om de Kroonbenoeming van de burgemeester uit de Grondwet halen. De Kroon staat weliswaar voor de regering, de koning en de ministers, maar toch, de koninklijke hand is niet zonder betekenis. De toenmalige minister van binnenlandse zaken Guusje ter Horst, behorend tot een partij die met metafysische krachten weinig opheeft, zei in 2007 dat het ambt van burgemeester een zekere magie ontleent aan de benoeming van bovenaf.

Omlaag kijken
Dat was precies de reden waarom D66-oprichter Hans van Mierlo, de politieke vader van Schouw, voor rechtstreekse verkiezing was. De burgemeester zou dan worden gedwongen niet omhoog te kijken voor het verloop van zijn carrière, maar omlaag, naar de burgers, zijn kiezers. Of de droom van Van Mierlo werkelijkheid wordt, is nog niet zeker. Schouw moet straks nog een keer met zijn voorstel door de twee Kamers en dan een tweederde meerderheid verwerven.

Het is met geen mogelijkheid te voorspellen hoe de oude volkspartijen CDA en PvdA zich uiteindelijk zullen opstellen. De christen-democraten in de Tweede Kamer stemden voor, hun partijgenoten in de Eerste Kamer tegen. Bij de PvdA is de verdeeldheid net zo groot, tekenend voor het gebrek aan politieke richting bij beide partijen.

De woorden 'Fuck de Koning' gespoten op de muren van het Paleis op de Dam op de Dam.Beeld anp

Hoe het ook afloopt, het voorstel-Schouw past in het proces van ontkoningen, zoals een tijdgenoot van Thorbecke anderhalve eeuw terug diens succesvolle beknotting van 'de macht des konings' omschreef. Toen ging het om het afnemen van concrete macht, in onze tijd om het wegnemen van de schijn van politieke macht. Met de opkomende aandrang belediging van het staatshoofd, de majesteitsschennis, uit het strafrecht te halen lijkt nu de symbolische macht van het koningschap doelwit te worden.

Een koninkrijk ja, maar met een koning die zo plat is als een dubbeltje. In het strafrecht mag hij, net zomin als gelovigen, een streepje voor hebben. Kan zo'n platgemaakte koning nog als hoofd van de natie en als symbool van bovenpartijdigheid fungeren?

Rafelig gevalletje
Op een dieperliggend niveau is in dit proces de trend zichtbaar het staatkundig leven van de natie uit de ankers te lichten die voor anachronistisch (het koningschap) of irrationeel (God, Allah) worden gehouden. In dat licht blijft er van het monument op Plein 1813 nog vrijwel alleen de museale betekenis over. Het 'drievoudig snoer' van God, Nederland en Oranje, dat de protestantse schrijver Isaäc da Costa in 1831 voor onverbrekelijk hield, is een rafelig gevalletje geworden.

Dezelfde Schouw die het op de kroon en de troon heeft voorzien, slaagde er eerder in de smalende godslastering uit het strafrecht te krijgen. Zijn volgende aanvalsdoel: de Zondagswet uit 1953, die de publieke ruimte op de zondag verdeelt tussen kerkgangers en niet-kerkgangers. Het staatsbestel kan in zijn ogen, wat de ordening op Plein 1813 ook verbeeldt, best zonder de oude steunberen God en Oranje.

Schouw is ondanks verschillen net als Wilders een vertegenwoordiger van een radicaal democratisch denken, waarin nog helder de echo weerklinkt van het 'Ni Dieu, ni maître' van de Franse Revolutie. Geen God, geen meester, geen Allah - in hedendaagse straattaal 'fuck them'. Wat dreigt in een ongeremde democratie, ontdaan van de gelaagdheid van het verdwijnende bestel, is dat de platheid gaat regeren. Het is een mene tekel dat de belediging stilaan in de publieke ruimte wordt geaccepteerd, zelfs als het summum van individuele uitingsvrijheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden