Een kogelwerende huid en de angst voor Frankenstein

De Universiteit Utrecht organiseert een lezingenreeks onder de titel 'Stof tot nadenken'. Ze gaan over de ethische vragen waar nieuwe technieken en materialen ons voor stellen. Vanavond beklimt 'biokunstenares' Jalila Essaïda (31) het podium. Bekend werd zij met haar kogelwerende huid, waarvoor ze spinnenzijde liet vergroeien met menselijke huidcellen.

Hoe kwam u op dat idee?
"Toen ik een paar jaar geleden voor een kunstproject meeliep met een imker zag ik een bij in een spinnenweb vliegen. Als je dat van dichtbij bekijkt, is dat imposant. De impact van een bij op zo'n web lijkt op die van een kogel op een laag Kevlar. Zo ontstond mijn fascinatie voor spinnenzijde, een materiaal tien keer zo sterk als staal, oneindig soepel en dunner dan babyhaar. Voor de kogelwerende huid gebruikte ik spinnenzijde van transgene geiten. Een creatie van wetenschapper Randy Lewis die het gen van een spin inbracht in een geit, zodat die melk produceerde met spinnezijde erin. Vervolgens lieten we menselijke huidcellen vergroeien met de zijde. Het leverde een lapje spinnehuid op van 5 bij 5 centimeter. Dat bevestigden we op een ballistische gel, waarmee we menselijke spiermassa nabootsten. We hebben daar vanaf drie meter afstand een .22 kogel op afgevuurd. De kogel ging niet door de huid heen. De kogel werd erdoor ingepakt."

Dus Spiderman komt eraan.
"Nou, niet echt, want de impact was groot. Botten en organen gingen kapot, al drong de kogel niet door de huid heen. Maar met het creëren van een nieuw materiaal open je wel deuren voor andere toepassingen, zoals een sterkere huid voor het oplappen van brandwonden."

Waarom is dit kunst?
"Ik combineer bewust biotechnologie en kunst. Vroeger gebruikten kunstenaars dode materie als verf en marmer. Mijn verf bestaat uit levende organismen: kweekweefsel, huidcellen, transgene materialen. In deze tijd beginnen we door te krijgen hoe we de natuur kunnen kopiëren en verbeteren. Biokunst bestaat nu tien jaar. Het meest bekende voorbeeld is het fluorescerende konijn van Eduardo Kac: hij had groen oplichtende kwalgenen in een konijn ingebracht. Andere bekende biokunstenaars zijn Joe Davis en Stelarc, die een oor in zijn arm heeft laten transplanteren."

Is dit niet spelen met de natuur?
"Ik wil mensen laten zien wat er wetenschappelijk mogelijk is. Ik informeer ze en laat ze kritisch nadenken. Dit is de toekomst, hier gaan we heen. Hoe ver willen we gaan? Hoe ver gaan we om ons veilig te voelen? Die vraag stelde ik met mijn kogelwerende huid. De huid vind ik een mooie metafoor, hij markeert de grens tussen het ik en de buitenwereld. Die grens is heel kwetsbaar."

Die kwetsbaarheid heeft de natuur kennelijk zo gewild.
"Als mens willen we meer, we willen beter en langer leven. Die drang tot zelfverbetering hebben we altijd gehad. Die heeft de natuur ook in ons gelegd. Dus wat is natuurlijk? We hebben de wereld om ons heen vanaf het begin gemanipuleerd en gecultiveerd. We hebben dieren gecultiveerd. Nu produceren we genetisch gemanipuleerd voedsel. Mijn vraag is: wat is er slecht aan?"

Zijn er dan geen ethische grenzen zijaan het manipuleren van de natuur?
"De vraag is waar die dan liggen. We komen niet aan menselijke embryo's. Maar misschien vinden we dat over twintig jaar niet meer verwerpelijk. Er is altijd die vrees dat we iets creëren dat we niet kunnen beheersen. Een monster. Frankenstein. Ik confronteer mensen met die angst. Willen we die supermens wel worden?"

Deze Studium Generale-lezing begint vanavond om 20.00 in het Academiegebouw, Domplein 29, Utrecht. Toegang gratis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden