Een koekjesbakkende socialist, of een eurofiel; weet u al op wie u stemt bij de Europese verkiezingen?

In Rotterdam werden afgelopen dinsdag de eerste verkiezingsborden voor de Europese Verkiezingen geplaatst. Beeld ANP, Robin Utrecht

Nog minder dan drie weken en Nederland mag weer naar de stembus. Maar de burger weet nauwelijks wie er verkiesbaar is. Dat terwijl Nederlandse Europarlementariërs in Brussel juist alom bekend zijn.

De kiezer mag weer op pad, richting de stembus, vol goede moed. Terwijl de uitslag van de Provinciale Statenverkiezingen nog nadreunt, vraagt het Europees Parlement nu alle aandacht van de burger.

Op 23 mei kiest Nederland zijn 26 vertegenwoordigers in dat grote Europarlement met in totaal 751 zetels. De komende negentien dagen zullen Arnout Hoekstra, Anja Hazekamp en Ayhan Tonça zich zoveel mogelijk in de media willen laten zien. Wie?

Precies. De lijsttrekkers bij deze Europese­­ verkiezingen zijn grote onbekenden. Onderzoeksbureau I&O Research heeft uitgezocht in hoeverre burgers weten welk gezicht bij welke partij hoort. Dat was schrikken. Frans Timmermans is de enige lijsttrekker die door een meerderheid van de kiezers wordt herkend. Maar hij is dan ook Eurocommissaris en ‘Spitzenkandidaat’ namens de Europese sociaal-democraten. Dat helpt natuurlijk.

Problematischer wordt het voor Sophie­­ in ’t Veld (D66), iemand die inmiddels vijftien jaar in het Europees parlement werkt en bij drie vorige verkiezingen ook lijsttrekker was. 26 procent van de kiezers kent haar: Esther de Lange (CDA), Europarlementariër sinds 2007 en al eerder lijsttrekker: 9 procent kent haar. Bas Eickhout (GroenLinks), in het Europees Parlement sinds 2009, al eerder lijsttrekker en nu ‘Spitzenkandidaat’ namens de Groenen: 7 procent kent hem.

Er is nog geen reden voor treurnis. De campagne – inclusief posters, folders­­ en facebookfilmpjes – moet nog losbarsten. Op deze pagina’s alvast­­ een korte introductie.

Arnout Hoekstra (SP): koekjesbakkende socialist

Arnout Hoekstra Beeld ANP

Hij bakt koekjes in de vorm van het hoofd van Karl Marx, was de jongste Vlaardingse wethouder ooit en staat bekend om zijn dossierkennis. Arnout Hoekstra maakte roerige ­tijden mee in de Vlaardingse stadspolitiek, waar hij eind november opstapte na acht jaar wethouderschap. Hij noemde de stad ‘stuurloos’ en vond het onverantwoord langer te blijven zitten. Het telefoontje van het partijbestuur had hij toen al gekregen: of hij trek had in Europa?

Hoekstra (1984) geldt bij de SP al jaren als een politiek en retorisch talent. Zijn overstap naar het Europees lijsttrekkerschap zorgde voor nog meer chaos in de Vlaardingse gemeenteraad, waar de vierkoppige SP-fractie onlangs uit de partij stapte. Zij hadden eerder willen weten dat Hoekstra naar Brussel ging. Zelf maalde hij over de breuk, sliep er slecht van. Vlaardingen blijft hij trouw, want hij verhuist niet naar Brussel omdat hij het contact met de samenleving niet wil verliezen. Hij wordt geen doorsnee-Europarlementariër, die ‘met z’n rolkoffer van kantoor naar kantoor gaat’.

De SP wil in Brussel volgens hem werken aan ‘populair links, als tegenmacht tegen de Brusselse elite en als tegengif tegen extreem-rechts’. Of de SP een verlies, net als bij de provinciale verkiezingen, kan voorkomen? Daarover was Hoekstra op de SP-partijraad eind maart niet optimistisch. “Misschien houden we ons huidige zetelaantal”, grapte hij, “als de brexit doorgaat”. Dan komen er namelijk zetels vrij.

Malik Azmani (VVD): man met een migratieplan

VVD-lijsttrekker voor de Europese verkiezingen Malik Azmani geeft het startsein voor de VVD-campagne op het Waagplein in Alkmaar. Beeld ANP

Malik Azmani (1976) wacht in Brussel een stevige kluif: hij wil het vastgelopen Europese migratiebeleid in beweging brengen. Want migratie en asiel zijn dé thema’s waarop de VVD’er van Marokkaans-Friese afkomst zich de afgelopen jaren in de Tweede Kamer profileerde. Met zijn ‘plan-Azmani’ – buitengrenzen EU dicht, opvang in eigen regio, afspraken met landen van herkomst– oogstte hij in 2015 vooral hoon. Toch werd het opgepikt en keerde het in aangepaste vorm terug in de EU-Turkije-deal, waarbij Ankara geld kreeg in ruil voor opvang en het terugnemen vluchtelingen. In de praktijk leiden de pogingen van de EU afspraken te maken over goede opvang in de regio nog tot niets. De samenwerking met Libië­­ ligt onder vuur vanwege schendingen van de mensenrechten.

Voor Azmani is dit geen reden af te zien van zijn lijn. Bescherming binnen de EU is een gunst en geen recht voor vluchtelingen, stelde hij afgelopen jaar. Daarmee knabbelt hij aan het VN-vluchtelingenverdrag. De VVD wil verder investeren in technologische vernieuwing, onder­­ meer voor de overgang naar een duurzame economie.

Esther de Lange (CDA): machtige vrouw in Brussel

Esther de Lange van het CDA. Beeld ANP

Terwijl Esther de Lange (1975) een weinig bekende politica is in Nederland, is ze een bekend gezicht onder haar collega’s en een van de machtigste vrouwen van Brussel. Sinds 2014 speelt zij in de christen-democratische fractie van het Europarlement een cruciale dubbelrol. Ze is zowel lijsttrekker van het CDA als vicefractieleider van de Europese Volkspartij (EVP), de grootste groep in het parlement. Daarmee is ze in de christen-democratische hiërarchie maar één stapje verwijderd van Manfred Weber, de Beierse conservatief die waarschijnlijk voorzitter van de Europese Commissie wordt.

De Lange is daarbij verantwoordelijk voor het warm houden van de banden tussen alle dochterpartijen van de EVP in hun nationale parlementen. Een belangrijke taak voor een partijfamilie die onder haar gelederen niet alleen de Hongaarse nationalisten van premier Orbán heeft, maar ook de Duitse CDU van Angela Merkel. De Lange sluit zich overigens niet altijd aan bij de pro-Europese standpunten van de EVP.

Ayhan Tonça (Denk): bemiddelaar én eurofiel

Ayhan Tonca Beeld ANP

Net als in Nederland wil Denk in Europa de strijd aangaan tegen de verrechtsing van de samenleving. Oud-CDA’er Ayhan Tonça (1964) is de aangewezen man voor de zaak. Tonça heeft als voorzitter van de Turks Islamitisch Culturele Federatie een lange geschiedenis als bemiddelaar tussen aartsconservatieve moslimgemeenschappen en de rest van de samenleving.

Hoe Denk met Tonça concreet de strijd tegen intolerant Europa aan wil gaan, is niet helemaal duidelijk. De Nederlandse afdeling van Denk en hun man in Brussel spreken elkaar vaak tegen. Zo pleit het Nederlands manifest van de partij voor het inperken van de Brusselse macht, terwijl Tonça juist voorstander is van méér Europa, inclusief Europees leger.

Peter van Dalen (CU/SGP): op de bres voor vissers

Peter van Dalen (ChristenUnie) tussen Jan Huitema (VVD) en Annie Schreijer-Pierik (CDA). Beeld *

In een klassiek Urker visserspak hoopte hij het tij nog te keren, onlangs bij de beslissende stemming over het verbod op pulsvisserij. Het hielp niet, het verbod komt er. Peter van Dalen (1958) is een oude rot in het Europarlement. Sinds 2009 vertegenwoordigt hij de ChristenUnie en de SGP, die gezamenlijk opereren in Brussel. Van Dalen noemt zich een ‘eurorealist’, die wel voor samenwerking is, maar geen Europese superstaat wil. Naast transport en visserij zet hij zich in voor religieuze tolerantie en godsdienstvrijheid, vooral in landen buiten de Europese Unie waar Brussel mee samenwerkt. Zo is hij nauw betrokken bij de zaak van Asia Bibi, de katholieke vrouw die in Pakistan vanwege haar geloof zwaar vervolgd is. CU/SGP is lid van de eurosceptische fractie ECH, die minder bevoegdheden naar Brussel wil.

Marcel de Graaff (PVV): liberaal op de rechtse flank

Marcel de Graaff, PVV-lijsttrekker bij de verkiezingen voor het Europees Parlement. Beeld ANP

Marcel de Graaff (1962) is niet alleen lijsttrekker van de Europese PVV, maar ook de fractievoorzitter van Europa van Naties en Vrijheid (ENV), de Europese familie waar de PVV toe behoort. Hij deelt het ENV-voorzitterschap met een lid van Marine Le Pens ‘Rassemblement National’: Nicolas Bay. Terwijl Bay zich verzet tegen euthanasie en het homohuwelijk, belichaamt De Graaff de liberalere vleugel van het Brussels rechts-nationalisme. Als medeleidinggevende van de ENV staat de PVV’er een belangrijke taak te wachten in de komende vijf jaar. Zijn Europese groep hoopt door deze verkiezingen te verdubbelen en de vierde fractie van het Europese Parlement te worden. Tenminste, als deze familie straks niet verder versplintert door de komst van nieuwe rechts-populistische partijen.

Sophie in 't Veld (D66): pro-Europese liberaal

Sophie in 't Veld van D66. Beeld ANP

Er zijn weinig politici in Brussel die D66’er Sophie in ’t Veld (1963) niet kennen. In vijftien jaar heeft ze nauwelijks een enkele stemming gemist. Uitzonderlijk, want de gemiddelde Europarlementariër komt bij minder dan de helft van de stemmingen opdraven. In ’t Veld maakte zich onder andere sterk voor lhbt-rechten en een sterke scheiding van kerk en staat. Hiervoor won ze in 2011 de Britse Irwin Prize voor Secularist of the Year. De Europese liberale fractie waar D66 toe behoort, Alde, zit In ’t Veld als gegoten. Ze is een typisch pro-Europese liberaal: een voorstander voor meer Europa, die tegelijkertijd voorzichtig wil zijn te veel macht aan Brussel te geven. Ze stemde voor de oprichting van een Europees leger, maar tegen uitbreiding van boerensubsidie en de veelbesproken Europese fiscale unie. 

Anja Hazekamp (Partij voor de Dieren): plofkippen en kiloknallers

Anja Hazekamp Beeld Photo News

 Afgelopen Dierendag (4 oktober) kreeg Europees lijsttrekker van de Partij voor de Dieren, Anja Hazekamp (1968), bij afwezigheid van tegenstanders een motie door het parlement die zich bekommert over het welzijn van Europese kippen. Binnen 2 minuten gaf Hazekamp haar Europese collega’s een lesje ongure Nederlandse taal, met woorden als ‘plofkip’ en ‘kiloknaller’. Het resultaat: het parlement stemde vóór een verbod op transport van Europees vee naar landen die geen garantie geven voor een goede dierenbehandeling. Ze noemt zichzelf ‘euro-kritisch’. Dat verklaart waarom haar partij zit bij de eurosceptisch-linkse fractie Europees Unitair Links (GUE), waar ook de SP toe behoort. Toch stemt Hazekamp in bijna de helft van de belangrijkste stemmingen van de GUE tégen de fractiestandpunten. 

En dan zijn er ook nog:

Beeld Louman & Friso Nijmegen

Forum voor Democratie

Verwacht wordt dat Forum voor Democratie een van de grote winnaars zal zijn van deze verkiezingen. Onder leiding van Derk Jan Eppink (1958), voormalig medewerker van de Europese Commissie, zal de FvD in Brussel waarschijnlijk een mildere Eurosceptische toon gaan aanslaan dan de kiezer gewend is van de partij. In ieder geval is het nexit-standpunt afgezwakt.

GroenLinks

Ook GroenLinks maakt een grote kans op meer zetels. Europees lijsttrekker Bas Eickhout (1976) leidt niet alleen GroenLinks, maar is ook ‘spitskandidaat’ voor de Europese Groenen. Met de Groenen wil Eickhout zo veel mogelijk invloed gaan uitoefenen op het klimaatbeleid van de nieuwe Europese Commissie.

PvdA

Minstens zo belangrijk in deze verkiezingen zijn de sociaal-democraten. Niet omdat PvdA veel kans maakt op meer zetels (sterker, ze rekenen juist op verlies), maar omdat Frans Timmermans (1961) de grootste kanshebber op links is om Commissievoorzitter te worden. Daarvoor moeten de Europese sociaal-democraten wel een enorme hoeveelheid stemmen krijgen. In Nederland zal dat niet lukken, maar in lidstaten als het Verenigd Koninkrijk en Spanje liggen veel meer kansen.

50Plus en Volt

Ook nieuwkomers als 50Plus (met lijsttrekker Toine Manders, 1956) en de Pan-Europese partij Volt (Reinier van Lanschot, 1989) hopen een zetel binnen te halen, al zijn de peilingen weinig hoopvol.

Lees alles over de Europese verkiezingen in ons dossier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden