Een knappe film, het boek waardig

Michiel (de 14-jarige Martijn Lakemeijer) lijkt zo uit het boek van Jan Terlouw weggelopen. (Trouw) Beeld
Michiel (de 14-jarige Martijn Lakemeijer) lijkt zo uit het boek van Jan Terlouw weggelopen. (Trouw)

De knijpkat ligt op tafel in het eerste beeld van ’Oorlogswinter’. Die vermoeiende zaklantaarn overleefde de oorlog niet echt (al schijnt het ding vanwege het milieu weer aan populariteit te winnen) maar bereikte wel ooit de jaren ’70 dankzij het boek van Jan Terlouw.

En nu dus ook de 21ste eeuw, dankzij de film van Martin Koolhoven. Net als de fiets met houten banden, de carbid lamp, de surrogaatkoffie. Jan Terlouw wist via die dingen de oorlog levendig voor je op te roepen. Hij beschreef ze vanuit het gevoel van een kind: de knijpkat geeft je een lamme vinger, de flessen melk breken in de tas.

Jan Terlouw was 8 jaar oud in 1940 en schreef Oorlogswinter vanuit zijn eigen ervaringen. Het boek won in 1973 de Gouden Griffel en werd drie jaar later al verfilmd voor tv door Aart Staartjes. Van die tv-serie herinner ik me naast het gesleur met een opa-fiets, vooral de verbazing dat de oorlog ineens in kleur in onze huiskamer te zien was. Bij het lezen was het verhaal over de oorlogswinter van de 15-jarige Michiel van Beusekom, de in het bos verstopte piloot, de overval op het bonnenkantoor en de gijzeling van de dorpelingen, automatisch zwart-wit ingekleurd.

Je zou denken dat de vervreemding anno 2008 nog sterker is, maar Martin Koolhoven raakt helemaal de juiste snaar: gedekte tinten, een Noorderlingen-bos dat gevonden werd in Litouwen, en – eerst iets té, maar later passende – dramatische muziek van Pino Donaggio. De sneeuw, de wollen truien, het geploeter op de stroeve fiets doen de rest.

Koolhoven overdramatiseert niet. Hij maakt de oorlog ook niet postmodern grijzer. Zijn ’Oorlogswinter’ blijft een spannend jongensboek, zij het met ernstige ondertoon en wel een paar doden. Dit is de oorlog die we kennen uit boeken als ’Reis door de nacht’, en zelfs ’Het Achterhuis’; die van helden en lafaards, verzetsblaadjes en bonnen, eenzaamheid en kou.

Veel van de zeggingskracht van zijn film dankt Koolhoven aan de 14-jarige Martijn Lakemeijer die Michiel speelt en zo uit het boek van Terlouw lijkt weggelopen. In onschuld, ernstige open blik, rossig haar is hij de vlees geworden jaren ’40 puber.

De ontknoping was in het boek, en blijft ook in de film, wat onverhoeds. En je kijkt ook wat verbaasd op als moeder Anneke Blok bij de bevrijding al weer vrolijk om de hoek van de deur komt kijken. Het zijn kleine onvolkomenheden in een spannende, mooie, knappe film, het klassieke jeugdboek waardig.


Geleverd door Filmtrailer.com]]>

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden