Een klunzige burgerman

AMSTERDAM - Jack Lemmon, gisteren op 76-jarige leeftijd in Los Angeles aan kanker overleden, zal de filmgeschiedenis ingaan als een uitermate veelzijdig acteur. Hij wist net zo goed raad met komische rollen, zoals in 'Some like it hot' (1950) en 'The Apartment' (1960), als met serieuze rollen, zoals in 'Missing' (met Sissy Spacek in een turbulent Chili) uit 1982 of 'The China Syndrome' uit 1979.

Regisseurs konden met Lemmon alle kanten uit: zijn spel sloeg aan bij een groot publiek dat zich moeiteloos met dit type van de bekrompen burgerman kon identificeren, als met de karakteracteur Lemmon die aan het verhaal veel diepgang wist te verlenen.

Vanaf het begin van zijn carrière, omstreeks de jaren vijftig, toen de meeste films nog in zwart-wit werden gemaakt, was Lemmon vooral te zien in de rol van goedbedoelende huisvader, die zijn tegenspeler over zich liet lopen. Die tegenspeler was in acht films de vorig jaar overleden acteur Walter Matthau, die altijd in Lemmons schaduw bleef staan.

Tot de bekendste films waarin de twee acteurs samen zijn te zien, behoort 'The Fortune Cookie' uit 1966, waarin Lemmon er door zijn zwager Matthau toe wordt aangezet de verzekering op te lichten. Ook 'The Odd Couple' uit 1968, waarin Lemmon als de precieze Felix Unger lijdt onder zijn slonzige flatgenoot Oscar Madison (Matthau) en 'The Front Page' uit 1974, waarin sterverslaggever Lemmon wordt bedonderd door chef van de stadsredactie Matthau, maakten Lemmon bekend als karakteracteur. Toen Matthau op 1 juli 2000 overleed, zei dat hij als een broer van Matthau had gehouden. Letterlijk noemde hij Matthau 'een van de beste godvergeten acteurs die je kunt bedenken'.

Lemmons eerste serieuze rol, die van alcoholist in 'Days of Wine and Roses' uit 1962, leverde hem een Oscar-nominatie op voor de beste mannelijke hoofdrol. Zijn eerste Oscar had hij in 1955 al gekregen voor de beste mannelijke bijrol (in de komedie 'Mister Roberts'). In 1972 kreeg hij de Oscar voor de beste mannelijke hoofdrol, in 'Save the Tiger'. Aanvankelijk was er geen maatschappij die deze film wilde financieren, maar uiteindelijk kon de film met een budget van 1 miljoen dollar (destijds meer dan 3,5 miljoen gulden) worden gemaakt bij Paramount. Om de kosten te helpen drukken, ging Lemmon akkoord met een weeksalaris van 165 dollar, het door de acteursbond voorgeschreven minimum.

De rol van klunzige goedzak was Lemmon naar eigen zeggen op het lijf geschreven. Over de avond waarop hij zijn eerste Oscar zou krijgen vertelde hij: ,,Ik was natuurlijk behoorlijk opgewonden en ging in mijn mooiste smoking naar het theater. Op een verhoging waar ik geïnterviewd werd leunde ik tegen een balustrade. Pas na afloop zag ik dat er een bord aan hing waar 'Nat' op stond.''

Behalve Matthau speelde ook regisseur Billy Wilder een belangrijke rol in Lemmons carrière. Hij speelde in zeven films van Wilder: 'Some like it hot' (volgens velen zijn leukste film, in ieder geval de grootste klassieker), 'The Apartment', 'Irma La Douce' uit 1963 (met Shirley Maclaine), 'The Fortune Cookie', 'Avanti!' (1972), 'The Front Page' en 'Buddy Buddy' (1981). Daarmee deelde hij in de grote successen die Wilde steevast met zijn films scoorde.

Eén keer regisseerde Jack Lemmon zelf een film, met Walter Matthau in de hoofdrol. 'Kotch', uit 1971, leverde Matthau een Oscar voor de beste mannelijke bijrol op. Lemmon was zelf niet te zien in de film.

Bijna tot aan het eind van zijn leven speelde Lemmon in televisie- en speelfilms. In 'JFK', 'The Player', 'The Grass Harp' en 'Hamlet' dook hij kort op en in 1993 was hij nogmaals met Matthau te zien in 'Grumpy Old Men'. Die film had zoveel succes, dat er twee jaar later een vervolg op kwam in de vorm van 'Grumpier Old Men'. Een vervolg op 'The Odd Couple' uit 1998, 'The Odd Couple II', sloeg niet aan.

Lemmons geboorte, op 8 februari 1925, was al direct zijn eerste 'ongelukje'. Hij kwam ter wereld in de lift van een ziekenhuis in Newton in de staat Massachusetts. Op 4-jarige leeftijd stond hij voor het eerst op de planken in een amateurproductie, maar zijn liefde ging in die tijd primair uit naar de muziek. Hij leerde zichzelf piano spelen. Lemmon was een ziekelijk kind. Op 13-jarige leeftijd had hij al dertien operaties achter de rug. Aan de universiteit van Harvard haalde hij met uitzondering van toneel redelijke cijfers.

Na de Tweede Wereldoorlog toog hij met 300 dollar op zak naar New York met het voornemen om acteur te worden. Als hij geen werk had, verdiende hij de kost als barpianist. Zijn eerste belangrijke rol speelde hij in een radiosoap, 'The Brighter Day'. Al snel kwamen daar rollen voor het nieuwe medium televisie bij. Zijn eerste stuk op Broadway, 'Room Service', draaide slechts twee weken, maar hij hield er wel zijn eerste filmrol aan over: 'It should happen to you' (1954) van Columbia Pictures. Na nog twee films, 'Phffft' en de musical 'Three for the show', voor Columbia werd hij aan Warner Bros. uitgeleend voor 'Mister Roberts', waarmee hij zijn naam als filmacteur voorgoed vestigde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden