Een klassiek Woodstock

Het roemruchte muziekfestival van Aix-en-Provence heeft dit jaar laten zien dat klassieke muziek een massapubliek op de been kan brengen. Tienduizend mensen luisterden in de openlucht in stilte naar Mahlers Vijfde symfonie, gedirigeerd door Sir Simon Rattle en de Berliner Philharmoniker.

De musici van de Berliner Philharmoniker zullen zelden een spectaculairdere opkomst hebben gemaakt dan vorige week in Aix-en-Provence. In een natuurlijk gevormde kom in het glooiende landschap aan de voet van Montagne Sainte-Victoire – de berg die zo belangrijk was in het oeuvre van schilder Paul Cézanne – wachtten circa tienduizend liefhebbers het wereldberoemde orkest op. In drie bussen daalde het in een grote boog langzaam van de berg af. De busbanden deden grote wolken rood stof in het tegenlicht van de ondergaande zon opstuiven. Het leek wel een geënsceneerde opkomst, compleet met applaus toen de bussen bij het immense podium tot stilstand kwamen.

Wat volgde was een soort klassiek Woodstock, met in de hoofdrol Sir Simon Rattle, sinds 2002 de chef-dirigent van de Berliner Philharmoniker. Close-ups van zijn gezicht en expressieve handen op de twee grote videoschermen naast het podium riepen herinneringen op aan Herbert von Karajan, Rattle’s grote voorganger bij de Berliner.

Op het programma stond Gustav Mahlers Vijfde symfonie, gecomponeerd in 1902, toen ook Cézanne op het hoogtepunt van zijn creatieve krachten was en hij de Sainte-Victoire in almaar abstracter vormen aan het schilderen was. Het is een wat losse link, maar bewust door de organisatoren van Aix gelegd omdat het in 2006 honderd jaar geleden is dat Cézanne, geboren, getogen en zijn hele leven werkend in Aix, overleed. Een schitterende overzichtstentoonstelling in het net gerestaureerde Musée Granet is dit jaar een extra bonus op het toch al overvolle festival.

Mahlers Vijfde was een gebeurtenis, gratis toegankelijk en tot in de puntjes georganiseerd. Hoewel de geluidsversterking niet optimaal was, kwam de grootsheid van Rattle’s interpretatie aan. De duizenden aanwezigen – van wie velen waarschijnlijk voor het eerst een concert bijwoonden – luisterden in absolute stilte onder een heldere hemel waar allengs steeds meer sterren schitterden. Slechts het geluid van krekels begeleidde Mahlers noten.

Op het Festival d’Aix-en-Provence hebben de opera’s van Wolfgang Amadeus Mozart altijd centraal gestaan. De eerste editie van het roemruchte festival – in 1948 – heette zelfs ’Festival Mozart’. Na bijna zestig jaar vormt Mozart er nog steeds de hoofdmoot, maar uitgerekend in het Mozart-jaar 2006 waren alle ogen in Aix gericht op Richard Wagner. Simon Rattle begon in Aix aan de droom van elke (opera)-dirigent: Wagners ’Der Ring des Nibelungen’. Men rekende erop dat het nieuwe theater in Aix met de eerste aflevering van Wagners vierluik geopend kon worden. Maar dat is niet gelukt en ’Das Rheingold’ werd opgevoerd op de binnenplaats van het oude aartsbisschoppelijk paleis, het Théâtre de l’Archevêché, dat al die jaren al dienstdoet als fantastisch openluchttheater waar ruim 1500 mensen in passen.

Maar volgend jaar zal de nieuwe zaal geopend worden met de première van het tweede ’Ring’-deel, ’Die Walküre’. In die voorstellingen zal de nieuwe Nederlandse diva Eva-Maria Westbroek de rol van Sieglinde zingen en daarmee bewijst Aix eens te meer dat het altijd oog heeft gehad voor het engageren van jonge, interessante en veelbelovende zangers. Teresa Berganza begon er ooit haar carrière (ze geeft in Aix nu masterclasses), José Carreras was er al vroeg te vinden, Jessye Norman deed er haar eerste ’Ariadne auf Naxos’, Wunderlich, Stich-Randall en Capecchi maakten er Mozart-furore en later kwamen Caballé, Bumbry en Horne er het belcanto-repertoire doen.

Het opbouwen van de ’Ring’ in Aix wordt in 2009 voltooid waarna de cyclus in zijn geheel zal worden uitgevoerd. Grote internationale belangstelling was er dus voor het begin van deze ’Ring’, op verzoek van Rattle geregisseerd door Stéphane Braunschweig. Ook na ’Das Rheingold’ werd Rattle door het publiek in Aix met veel gejuich ontvangen. Hij dirigeerde de partituur in brede, trage stromen en met zo’n toporkest in de bak leverde dat schitterende momenten op. Bijna drie uur concentratie zonder pauze, met geen enkel zwak moment. Dat was zeker ook de verdienste van Braunschweig die helder, logisch en dwingend regisseerde met fascinerende en dramatisch relevante videoprojecties op de kale decorwanden.

Indrukwekkend was het begin met een slapende en dromende Wotan op het voortoneel als Wagner in het orkest langzaam de Rijn in beweging zet. Met Wotan begint immers het hele verhaal en Braunschweig maakte dat prachtig duidelijk, zoals hij ook de relatie tussen god Wotan (een nog immer imponerende Willard White) en Nibelung Alberich (een intrigerende Dale Duesing) verrassend in beeld bracht. Deze ’Rheingold’-enscenering belooft veel voor de komende ’Ring’-delen.

Ondanks het Mahler- en Wagnergeweld was er ook Mozart dit jaar. Maar het lukte de Poolse theaterregisseur Krystian Lupa niet om van ’Die Zauberflöte’ iets anders te maken dan het vervelende ’Singspiel’ dat het eigenlijk is. Veel te zwaar aangezet, humor die niet aankwam en geen enkele poging om de racistische en vrouwonvriendelijke teksten te ontkrachten. Het straalde af op de zangers, van wie niemand echt excelleerde; sommigen zongen zelfs opvallend matig. Wel goed was het Mahler Chamber Orchestra in de bak, al een paar jaar vast te gast in Aix, hier energiek en voortvarend gedirigeerd door Daniel Harding.

Hetzelfde orkest begeleidde ook Rossini’s ’L’Italiana in Algeri’ in het Théâtre du Grand Saint-Jean, nog zo’n fantastische buitenlocatie nabij Aix. Hier dirigeerde Riccardo Frizza een ouderwets vrolijke en gedegen enscenering van Toni Servillo, waarin de jonge zangers wél schitterden. De geweldige Russische tenor Maxim Mironov bijvoorbeeld, of de Italiaanse bas Marco Vinco.

Maar deze voorstelling was toch vooral interessant vanwege de eerste grote operarol van de Nederlandse mezzosopraan Christianne Stotijn. Ze gooide als Isabella alle remmen los, zowel vocaal als theatraal. Niet elke Rossini-droom werd in haar interpretatie waargemaakt, maar ze kwam een heel eind. Ook háár aanwezigheid in Aix bewees dat men daar nog altijd interessante zangers herkent en prachtige kansen geeft.

De opera van Rossini wordt op 17 juli uitgezonden op Arte. Een interview met Christianne Stotijn staat morgen in deze krant.

Het Festival d’Aix-en-Provence ging in 1948 met ’Così fan tutte’ van start en groeide al snel uit tot het Franse antwoord op de zomerse operafestivals van Glyndebourne, Bayreuth en Salzburg. Meer dan 20 jaar werd het festival geleid door Gabriel Dussurget, een deel daarvan samen met dirigent Hans Rosbaud. Van 1974 tot 1982 werd het festival geleid door Bernard Lefort en van 1982 tot 1996 door Louis Erlo. Vanaf 1998 was Stéphane Lissner intendant in Aix. Hij renoveerde het Théâtre de l’Archevêché en hij haalde Peter Brook over om met Claudio Abbado een nieuwe ’Don Giovanni’ te maken. Het festival van dit jaar is het laatste van de succesvolle Lissner, die onlangs intendant werd van de Scala in Milaan. Lissner wordt opgevolgd door Bernard Foccroulle, nu nog intendant van De Munt in Brussel.

De producties die in Aix gemaakt werden, waren meestal heel populair en zeer gewild door andere operahuizen. Maar liefst acht opera’s die op het festival in Aix in première gingen, zijn bijvoorbeeld komend seizoen in andere theaters in Europa te zien. Zo presenteert De Nederlandse Opera in april en mei Hündels ’Hercules’, die Luc Bondy voor Aix maakte. Het Holland Festival co-produceert Janáceks ’Uit een dodenhuis’, die onder leiding van Pierre Boulez en in regie van Patrice Chéreau in 2007 in Aix in première gaat en het jaar daarop waarschijnlijk naar Amsterdam komt. Het festival heeft al bijna 60 jaar de hoge standaard weten vast te houden.

Het festival van 2006 duurt nog tot 22 juli aanstaande. Info: www.festival-aix.com of 0033 442173434.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden