Een kind van moslims

Trouw-journaliste Seada Nourhussen (Gondar, 1978) bezoekt na 26 jaar voor het eerst haar geboorteland Ethiopië. Ze probeert antwoord te krijgen op de vraag wat identiteit is. Aflevering 5: Geloof.

Er zijn wel 99 moskeeën. Een grappig getal. Net geen honderd, maar toch nog heel veel. Elke moskee zou staan voor één van de 99 Schone namen van Allah. Harar, de mysterieuze ommuurde stad met de zeven poorten in het Oosten van Ethiopië is, vooral voor Afrikaanse moslims, het vierde islamitische centrum van de wereld. Vorig jaar is de hele stad (inclusief de kleurrijke inwoners wordt er wel eens gezegd) door de UNESCO toegevoegd aan de werelderfgoedlijst.

Harar, gebouwd op een bijna 2000 meter hoge granietheuvel, heeft een toverachtig Arabische sfeer met een duizend-en-één-nachten-achtige architectuur en kleine steegjes, waar mannen in djellaba’s en vrouwen in lange chadors op weg naar een gebedsdienst of de markt haastig tussendoor schieten. Uit poorten die op een kier staan klinken koranverzen en knielen schaduwen van gestaltes voor hun god.

Ethiopië is een diepreligieus land. Je ontkomt er niet aan. Overal zijn grote, indrukwekkende en kleine, armetierige kerken en moskeeën, die getuigen van de twee dominante religies die vreedzaam naast elkaar bestaan. Zowel het islamitische Id-Al-Fitr (Suikerfeest) als het orthodox-christelijke Meskal, de ontdekking van het ’Ware kruis van Sint Helena’, zijn nationale feestdagen. Ethiopië is wat religieuze tolerantie betreft een voorbeeld voor de wereld.

In Harar heerst de islam. Als telg van een islamitische familie ben ik altijd benieuwd geweest naar deze unieke moslim-stad. Hoe denken de inwoners over de islam? Wat vinden ze van mijn manier van leven?

Anis Abdulehi (22), student civiele techniek aan de Universiteit van Harar, heeft zijn wortels in Harar. Al generaties lang woont zijn familie er. De slungelige, intelligente jongen is een godvrezend moslim. Anis rookt en drinkt niet, eet geen varkensvlees, heeft geen vriendinnetje en gaat nooit uit. Hij gelooft dat hij in het hiernamaals gestraft zal worden door Allah als hij zich niet aan de regels van de islam houdt. De islam is volgens Anis geen deel van zijn identiteit, het ís zijn identiteit. Als echte Harari zit de islam in zijn bloed.

Voor Fatia Saïd (21), een beeldig Harari-meisje dat rechten studeert, is de islam de meest dominante factor in haar leven. Dat zou je niet zeggen als je haar ziet: strakke skinny jeans, make-up, lang haar in een vrolijk dansende staart. Een hoofddoek en lange rokken dragen vindt ze nu nog moeilijk, maar op een dag zal ook zij daar klaar voor zijn. Ze vast altijd tijdens ramadan en bidt vijf keer per dag. Het geeft haar rust, zegt Fatia. Voor grote beslissingen in haar leven grijpt ze altijd terug op de Koran.

Harari Raeed Ali (20) zou zich een leven zonder de islam niet voor kunnen stellen. Hij zou zich leeg en betekenisloos voelen. De islam geeft hem rust, reden en richting. Het is een gebruiksaanwijzing voor het leven, zegt Raeed. Als hij christelijke ouders had gehad, was hij waarschijnlijk tot de islam bekeerd. Raeed gelooft dat alle mensen als moslim worden geboren, maar dat sommigen uiteindelijk, door interne of externe factoren, naar andere religies of atheïsme worden gedreven.

Zonde, zegt Anis. Volgens hem is de islam de religie met de meeste logica, het beste product op aarde. Maar moslims zijn de slechtste vertegenwoordigers. 99 procent weet namelijk niet wat de islam precies inhoudt omdat ze de Koran nog nooit gelezen hebben, zegt hij. En teveel zogenaamde moslimleiders misbruiken het geloof om politieke macht uit te oefenen. Ook Ethiopië, met al zijn christenen en moslims, is als je echt goed kijkt helemaal niet zo religieus als iedereen denkt. De religieuze beleving in Ethiopië bestaat vooral uit oppervlakkige symboliek, vindt de kritische Anis.

Ironisch genoeg is het juist als ik mijn geboorteland bezoek de heilige maand ramadan. Ramadan is de maand van vasten en bidden, van bezinning, verstilling en weerstaan van verleidingen. Dingen waar ik geen ster in ben. Die ik ook nooit geleerd heb. Opdat ik zo soepel mogelijk zou integreren in Nederland, hebben mijn ouders, die wel moslim zijn, mij bewust religieus niet erg beïnvloed.

Ik zag er tegenop om juist in deze religieuze periode mijn islamitische familieleden in Ethiopië te ontmoeten omdat ze dan zo overduidelijk zouden zien dat ik geen praktiserend moslim ben. Ik heb namelijk nog nooit gevast, gebeden of regelmatig een moskee bezocht. Ik zou niet eens weten wat de gebruiken zijn. Mijn familieleden zouden daar tijdens mijn eerste ontmoeting met hen direct achter komen. Ik zou ontmaskerd worden als poseur met mijn Arabische naam en islamitische ouders.

Maar gek genoeg ging iedereen ervan uit dat ik niet vast. Als ik tijdens ramadan midden op de dag bij een familielid of kennis op bezoek was, werd er steevast iets te eten en drinken voor mij neergezet. Sommigen denken dat ik niet vast omdat ze me, als rondtrekkende journalist, als reiziger beschouwen. Die zijn volgens de islam, net zoals zieken, jonge kinderen en ouderen, niet verplicht te vasten. Maar velen denken dat ik niet vast omdat ik ’van buiten’ kom. Ze snappen op de één of andere manier dat ik daar in Europa óf verwesterd ben, óf concessies heb moeten doen om te overleven. Of ze het allemaal goedkeuren is een tweede, ze geven mij in elk geval gratie.

Maar Raeed, Anis en Fatia snappen mij niet. Ze hebben zelfs medelijden met mij omdat ik de rijkdom van de islam en het sterke besef van een hiernamaals niet ken. Ze vinden dat ik de weg kwijt ben. Annis zegt dat hij mijn bestaan maar incompleet en werelds vindt. Hij zegt dat ik niet teveel moet hechten aan mijn eerste leven, mijn aardse leven. Weet ik niet dat dat vergankelijk is?

Zolang ik me kan herinneren heb ik een sterke weerstand gehad tegen religie. Niet alleen tegen de islam, elke religie. Ik vond het altijd belerend, onderdrukkend, verstikkend, nep zelfs. Ik snapte er het nut niet van. Maar ik heb natuurlijk ook makkelijk praten. Wat heb ik nou helemaal meegemaakt? Ja, dat vluchten, maar daar weet ik niks meer van.

Door zijn vaders werk bij vliegmaatschappijen, is Anis opgegroeid in Saudi-Arabië, Egypte en Ethiopië. Allemaal samenlevingen die die drijven op corruptie. Hij heeft zijn leven lang elke dag armoede gezien, veroorzaakt door die corruptie. Hij was één van de duizenden studenten die door de ordetroepen van de Ethiopische leider Meles Zenawi werd opgepakt nadat hij had gedemonstreerd na de verkiezingen in mei 2005, waarbij volgens de bevolking door de regerende partij EPRDF gefraudeerd was. Hij weet hoe het voelt om getiranniseerd en voorgelogen te worden door zijn eigen regering.

Anis heeft de islam kortom nodig. Hij moet geloven dat er een hiernamaals is en een dag des oordeels waarop Allah de slechteriken zal straffen en zijn volgelingen zal belonen met een eeuwig leven in het paradijs. Want wat heeft het anders allemaal voor zin? Al dat studeren om vervolgens veertig jaar hard te werken en dood neer te vallen?

Anis en ik zullen het over een heleboel dingen - homoseksualiteit, de positie van vrouwen, de oorsprong van de mens, überhaupt het bestaan van een god - oneens blijven. Maar ik snap hem wél. In Nederland zou Anis vast als radicaal of fundamentalistisch te boek staan. Maar hij is eerder orthodox en voortgekomen uit een maatschappij waar religie geen keuze is, maar haast genetisch bepaald. Anis is, net als ik, een product van zijn omgeving. Ongelovigheid is in het Ethiopië van nu een taboe. Niemand komt voor zijn twijfels over islam of christendom uit. Je kan van religie veranderen, maar zeggen dat je nergens in gelooft is sociale zelfmoord. Dan ben je een pagan, een heiden, en niet te vertrouwen.

Hoewel ik niet geloof, kan en wil ik mijn islamitische achtergrond niet wegpoetsen. Ik word boos als islamdebatten in Nederland oneerlijk verlopen of als mensen de islam als achterlijk bestempelen. Ik ben waarschijnlijk een cultureel moslim; dat geloof hoort bij mijn culturele erfenis. Mijn ouders noemen mij nog altijd in het Amhaars ye slamotch lidg, een kind van moslims. Ik vind het een mooie en passende titel.

iVolg Seada Nourhussenin Ethiopië optrouw.nl/abessijnsewortels

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden