‘Een kilo coke kun je maar één keer verkopen, een mens kun je meerdere malen uitbuiten’

Pand in de Utrechtse Hardebollenstraat.Beeld ANP

In Nederland worden duizenden mensen uitgebuit. Veelal in de seksindustrie, maar een grote groep wordt ook als moderne slaven ingezet. Van die laatste vorm van arbeidsuitbuiting komen jaarlijks gemiddeld 23 zaken voor de rechter, waarbij slechts de helft tot een veroordeling leidt. 

Het is een zeer omvangrijk probleem, zegt Nationaal Rapporteur Mensenhandel Herman Bolhaar, waar de overheid slecht zicht op heeft. “We hebben slechts één vijfde van het geheel in beeld. We weten dat zich onder water nog een grote ijsberg bevindt.”

In de ‘Dadermonitor mensenhandel 2013-2017’ die vandaag verschijnt, beveelt Bolhaar aan om de daders in kaart te brengen. “Ik zeg altijd: zonder daders geen slachtoffers. Maar wie zijn die daders? Hoe oud zijn ze? Wat is hun achtergrond, hun leeftijd? Hoe vaak vallen ze in herhaling? Als we deze misstand goed willen aanpakken, moeten we het probleem scherp in beeld krijgen.”

Het aantal verdachten van alle vormen van mensenhandel dat jaarlijks bij het Openbaar Ministerie wordt ingeschreven is in de afgelopen jaren enorm gedaald van 257 zaken in 2013 tot 144 in 2017. Dit moet weer gaan toenemen nu in de Veiligheidsagenda, waarin staat wat de nieuwe prioriteiten van de politie zijn, is vastgesteld dat er 190 mensenhandelzaken naar het OM moeten in 2019, en 240 zaken in 2022. Dit is gepresenteerd als een intensivering, maar Bolhaar vindt het onvoldoende: “Het is niet meer dan een herstel van wat in de jaren hiervoor verloren is gegaan.”

‘De lat moet omhoog’

Eind vorig jaar heeft de regering maatregelen aangekondigd in het actieprogramma ‘Samen tegen mensenhandel’, waarbij vier ministeries betrokken zijn. Bolhaar is daar blij mee, maar wijst er op dat de effecten van de plannen uit het actieprogramma niet goed te meten zijn. Bolhaar: “De lat moet omhoog. Er is geen plan om de resultaten te monitoren. Zo weten we niet of de aanpak werkt. Bovendien komen veel te weinig zaken voor de rechter. Over het geheel is het aantal zaken teruggelopen en bij de arbeidsuiting komen er bijzonder weinig voor de rechter. Daardoor blijft de normstelling vaag. Hoe zwaar weegt het bijvoorbeeld dat een slachtoffer minderjarig is?”

De slachtoffers zijn kwetsbare mensen, zegt hij. Mensen die op zoek zijn naar een beter bestaan. “Migranten bijvoorbeeld, die de taal net spreken, hun rechten niet kennen en moeite hebben hun hoofd boven water te houden. Vaak nemen ze de uitbuiting ook voor lief, in hun land van herkomst was het immers nog veel erger. Anderen maken daar misbruik van. Voor hen zijn deze mensen een verdienmodel. Ik zeg weleens: een kilo coke kun je maar één keer verkopen, maar een mens kun je meerdere malen uitbuiten.”

De slachtoffers komen overal terecht waar laaggeschoolde arbeid nodig is. In de land- en tuinbouw of de schoonmaakbranche. Maar ook in de binnenvaart, de offshore of op hennepkwekerijen. Bolhaar: “Aan de buitenkant zie je niet dat ze worden uitgebuit. Je moet ernaar op zoek. En dan blijkt dat ze onder erbarmelijke omstandigheden moeten werken, tegen een zeer laag loon, en dat ze hun papieren hebben moeten inleveren. Deze mensen zijn niet vrij.”

Criminaliteitscirkel 

Een tweede punt waar hij zich in zijn rapport zorgen over maakt, is de jonge leeftijd van daders en slachtoffers. “In de seksindustrie is een derde van de daders jonger dan 23. De helft van de slachtoffers is minderjarig. Let wel, we hebben maar tien procent in beeld. De jeugd heeft de toekomst, maar als ze op zo’n jeugdige leeftijd al zulke zware delicten plegen, is er iets goed mis. Ook daar hebben we beter inzicht nodig. Wat kunnen we doen aan preventie, aan resocialisatie? We moeten die criminaliteitscirkel doorbreken.”

De monitor is niet bedoeld om organisaties en instanties de maat te nemen, benadrukt hij. “Het moet een prikkeling zijn om het beleid te intensiveren. En om de aanpak handen en voeten te geven.”

Monique Mos, portefeuillehouder mensenhandel bij de politie, laat in een reactie weten dat de politie de handschoen al heeft opgepakt. De politie heeft het Centrum Kinderhandel Mensenhandel vorig jaar opdracht gegeven de daders bij seksuele uitbuiting te onderzoeken. “We weten nog onvoldoende over de oorzaken die leiden tot daderschap en hoe het hun na een eventuele veroordeling vergaat. We richten ons in het onderzoek op de achtergrond van de pleger: thuissituatie, criminele carrière, werk, opleiding, schulden en psychosociale achtergrond, bijvoorbeeld gedragsproblemen. Ook kijken we naar motivaties en werkwijze van de dader. Om zo te komen tot betere preventie van daderschap.”

Lees ook:

Waarom mensenhandel onzichtbaar blijft

Mensenhandel vindt plaats pal onder de neus van miljoenen Nederlanders. De individuele burger moet zich daar bewust van willen zijn en heeft een verantwoordelijkheid in het tegengaan van dit misdrijf, vindt Corinne Dettmeijer, de vorige Nationaal Rapporteur Mensenhandel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden