Een kijkje in de Italiaanse bestuursgeschiedenis

Het Quirinaal paleis van pausen, koningen en presidenten is sinds een half jaar ook open voor de gewone Italiaan en toerist.

"Dit is de Erebinnenplaats. Achterin ziet u de villa die Gregorius XIII in de zestiende eeuw liet bouwen. Want de paus wilde zijn zomers liever op deze koele heuvel dan in het benauwde Vaticaan doorbrengen. Zijn opvolger, Sixtus V, liet er de lange vleugel aan de westkant aanbouwen. Het was Paulus V, tenslotte, die door de aanbouw van de oostelijke vleugel dit paleis zijn definitieve vorm gaf."

Ik sta op de binnenplaats van het Quirinaal paleis, samen met een dozijn andere journalisten. We kennen deze grote binnenplaats wel van televisie: hier ontvangt de president bezoekende staatshoofden. Bewonderend kijken we rond. "Kom, we gaan snel verder", zegt onze gids. "Er is nog ontzettend veel ander moois te zien."

Het Quirinaal paleis staat op de Quirinaalheuvel, de hoogste van de zeven heuvels waar Rome op is gebouwd. Sinds 1948, toen Italië een republiek werd, werken en wonen de presidenten hier. Van 1870 tot vlak na de Tweede Wereldoorlog was dit het huis van de Italiaanse koningen en koninginnen. En dáárvoor bestuurden pausen hun Kerkelijke staat en was dit sinds 1583 hun residentie. Er hebben dertig kerkvorsten gewoond. In dit paleis huizen dus al ruim vier eeuwen verschillende machthebbers, en dat alleen al maakt dit gebouw uniek.

Met zijn 110.500 vierkante meter, plus 40.000 vierkante meter tuin in het hart van hun hoofdstad, mag dit presidentieel paleis voor de Italianen dan wel heel belangrijk zijn, het echt goed leren kennen mochten ze tot voor kort niet. Een beperkt deel was te bezichtigen, en dan ook nog eens alleen op zondagochtend. Bezoekers mochten eens in de maand het bijzondere koetshuis vol 18de- en 19de-eeuwse rijtuigen zien.

De enorme tuin met zijn gazons, metershoge heggen, palmen en fonteinen was nog mysterieuzer: die was alleen toegankelijk op het Feest van de Republiek, op 2 juni.

Maar de geest van de tijd waart ook op deze Romeinse heuvel rond: sinds vorig jaar zomer zijn de deuren van het Quirinaal paleis door president Sergio Mattarella wagenwijd opengezet. Die openheid komt ongetwijfeld voort uit de behoefte van een deel van de Italiaanse politici om de grote kloof tussen hen en de kiezers te verkleinen. Transparantie en afstand doen van privileges zijn in politiek Italië al een tijdje tovertermen. Over de grotere toegankelijkheid van zijn paleis zei de president: "Het zal leiden tot de ontdekking van een erfenis aan kunst, geschiedenis en cultuur van onschatbare waarde, en van het harde werk, de creativiteit en het vernuft van het Italiaanse volk. Het Quirinaal is een actief, levend paleis en het thuis van alle Italianen."

Over die schat aan kunst, geschiedenis en cultuur zei Mattarella niets te veel. Onder leiding van onze gids stappen we van de ene prachtige zaal vol kroonluchters en rococo plafonds in de andere kamer vol antieke wandtapijten en marmeren vloeren. Dat dit een 'levend paleis' is, waar het staatshoofd woont en kantoor houdt, merken we ook. Net wanneer we de sfeervolle Trap van Mascarino willen nemen, lopen we de president tegen het lijf. Wat leuk! Hem wordt verteld wie wij zijn en glimlachend geeft hij ons allemaal een hand.

"Buongiorno, buongiorno", meer zegt het staatshoofd niet. Wanneer ik hem nieuwsgierig vraag of het hier goed wonen is, kijkt hij me even lief aan en loopt weer door. Dat doen wij ook. We slingeren omhoog over de Trap van Mascarino, een elegante trap met travertijnen zuilen uit de zestiende eeuw, en komen terecht in de Pauline kapel, gebouwd in 1615 en vernoemd naar paus Paulus V.

De kapel is qua afmetingen identiek aan de Sixtijnse kapel in het Vaticaan om ook hier belangrijke ceremonies te kunnen houden. De gids vertelt over de vier achtereenvolgende conclaven die hier hebben plaats gevonden. Pius IX was in 1846 de laatste kerkvorst die in deze kapel werd gekozen. We bewonderen de kleurige marmeren vloer, het gouden stuukwerk op het plafond en de geschilderde apostelen op de muren.

Alle pracht en praal van een hele rits kamers die werden klaargemaakt voor de komst van de Franse keizer Napoleon, die van plan was om in 1812 zijn intrek in dit paleis te nemen, kan ik niet goed in me opnemen. Het duizelt me. Ik zie pas weer scherp in de Muziekzaal, waar zes grote ramen een spectaculair uitzicht over Rome bieden.

Een tikje te veel zijn me ook de zalen met 38.000 ( ! ) stuks Frans, Italiaans, Duits en Oostenrijks servies van porselein, zilver en kristal. Een deel van dit serviesgoed werd vanuit verschillende adellijke paleizen naar het Quirinaal gebracht toen koning Victor Emanuel II hier in 1871 ging wonen. Uiteraard kon zijn familie niet zonder de prachtigste borden, schalen, melkkannen, suikerpotten, kopjes, eierdopjes, soepterrines, theepotten en dienbladen.

Dan komen we in de Spiegelzaal terecht en kijken we onze ogen uit. Het koninklijke spat af van de grote balzaal in rococostijl, met metershoge spiegels in goudkleurige lijsten en enorme kroonluchters van Venetiaans Muranoglas. Hier is koningin Margaretha van Savoye, echtgenote van Umberto I, duidelijk losgegaan toen ze het paleis wilde ontdoen van zijn pauselijke soberheid. Ze maakte er een weelderige boel van die niet voor andere Europese koninklijke paleizen onderdeed.

Maar het interessantst vind ik de ruimtes die met de moderne Italiaanse politiek zijn verbonden. Ik smul van de ereloge, waar partijleiders tijdens regeringscrises en formaties altijd met hun verklaringen komen na consultaties met de president, in diens werkkamer om de hoek. In die werkkamer sliepen de pauzen tijdens hete Romeinse zomers, maar nu worden er vaak verhitte gesprekken gevoerd. Terwijl de gids vertelt over het Franse bureau uit de achttiende eeuw stel ik me voor hoe Silvio Berlusconi op 12 november 2011 bij Giorgio Napolitano langs kwam. De toenmalige premier was op dramatische wijze door de toenmalige president van de troon gestoten. Hun treffen was vast onaangenaam. Misschien konden de mannen wel horen hoe feestende Italianen buiten flessen bubbelwijn opentrokken, omdat Berlusconi hier binnen zijn ontslag indiende.

Presidentieel paleis

Het Quirinaal paleis is open op dinsdag, woensdag, vrijdag, zaterdag en zondag, van 9.30 tot 16.00 uur. Het is gesloten met Kerstmis, op 2 juni en in de maand augustus. Er zijn twee rondleidingen mogelijk: eentje van ongeveer anderhalf uur die euro 1,50 kost en een uitgebreidere van tweeënhalf uur die euro 10 kost.

Het bezoek moet minstens vijf dagen van tevoren worden gereserveerd. Reserveren kan op www.coopculture.it (in het Engels) of per telefoon: +39 0639967557. Deelnemers aan de tour moeten zich een half uur voor aanvang bij de hoofdingang op het Piazza del Quirinale melden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden