Een kasteel met veel kamers waar zijn muzikale bagage rondslingert, zo ziet de Cubaanse Ramón Valle zijn muziek.

'In mijn muziek ga ik voorbij aan het stereotype beeld van Cubaanse muziek als een hete explosie van congageweld”, zegt de Cubaanse pianist Ramón Valle (1964) in het voorwoord van zijn jongste cd 'No Escape'. Een jazzpianist wil hij genoemd worden, maar wel een met Cubaanse wortels.

door ARMAND SERPENTI

De innemende, kleine man met de dreadlocks woont sinds 1998 in ons land. Met zijn eigenwijze, hedendaagse interpretatie van Cubaanse jazz heeft hij hier inmiddels een noemenswaardige schare fans om zich heen verzameld. Al drie keer stond hij in verschillende formaties op het North Sea Jazz (vorig jaar met trompettist Roy Hargrove) en tijdens komende editie is alvast de Carel Willink Zaal voor hem gereserveerd. Afgelopen zomer speelde Valle nog een solo pianoconcert in het Amsterdamse Concertgebouw als afsluiting van het jazzprogramma op de Uitmarkt.

Aan prominente optredens geen gebrek, maar dat had in eerste instantie wel wat voeten in de aarde. Valle: ,,Toen ik net in Amsterdam woonde, merkte ik dat heel wat mensen een bevooroordeeld beeld hadden van Cubaanse musici: 'Speel jij piano? Dan maak je vast van die gladde latinjazz.' Daar was moeilijk een bres in te slaan. Ik besloot via mijn Cubaanse achtergrond duidelijk te maken waar Ramón Valle in zijn muziek voor staat en nam het album 'Danza negra' op met eigen bewerkingen van de muziek van Ernesto Lecuona, een van Cuba's grootste klassieke componisten, ook wel bekend als de Cubaanse Gershwin. Daarbij liet ik mij omringen door Cubaanse muzikanten, dat vergemakkelijkte de communicatie en bood de beste basis voor een natuurlijk klinkende mix van westers klassieke, Cubaanse muziek en jazz.”

Maakte Valle met 'Danza negra' al duidelijk dat Cuba meer te bieden heeft dan de bejaarde ambassadeurs van de Buena Vista Social Club, op zijn jongste schijfje onderstreept hij dat nogmaals door te kiezen voor de avontuurlijke eigengereidheid van zijn landgenoten Omar Rodri¿guez Calvo op bas en drummer Liber Torriente. Met een doorwrochte ritmische meerstemmigheiddistantieert het drietal zich van de in elkaar hakende ritmes met als gemeenschappelijke hartslag de claves (ritmestokjes), het versleten visitekaartje van Cuba's gehypte muziekambassadeurs.,,Het is alsof we basketbal spelen. We spelen elkaar de bal toe, hoog of laag, dribbelen, maken schijnbewegingen, snel of langzaam, spelen de bal weer hard of zacht terug en proberen zo weinig mogelijk kansen te laten liggen. Het is improvisatie. Natuurlijk volgen wij daarbij de regels van de muzikale beweging, maar het spel wordt gemaakt door de spelers, het gaat om hun muzikale karakters en emoties.”

Valle schreef alle muziek zelf en zijn stukken laveren tussen de meest uiteenlopende gemoedstoestanden. Op 'No Escape' sorteert dat zijn effect in verklankte angst-('Kimbara pá Ñico') en koortsdromen ('Fourty degrees'), dwingende statements ('Brindemos'), speelse liedjes ('Alice blues'), odes aan Amsterdam ('Clouds') en odes aan jazzhelden ('Viva Coltrane').

Met zijn piano heeft hij dan ook een uitgesproken gevoelsrelatie: ,,Ik kan de piano niets wijsmaken, hij houdt mij als het ware een spiegel voor. Als ik in een vrolijke bui ben en achter de piano kruip om blije muziek te maken, kunnen er zomaar trieste klanken uitkomen. Ik weet niet hoe dat komt, kennelijk ben ik dan diep van binnen toch treurig. Het is goed door de muziek op je plaats gezet te worden.”

Dezelfde twee handen worden door wel duizend verschillende Ramóns over de toetsen bewogen. De noten lijken vanzelf te komen en in zijn handen ontvouwt zich een waaier van stijlen en genres waar hij naar believen uit kan putten. Dat heeft alles te maken met de rijke voedingsbodem waarop Valles eclectische manier van pianospelen kon groeien.

,,Mijn vader, zelf muzikant, vond het belangrijk dat ik een gedegen muziekopleiding volgde en mij de techniek van het pianospel en de muziektheorie eigen maakte. Daarmee zou ik in het onzekere muzikantenbestaan stevig in mijn schoenen staan en veel kanten uit kunnen. Klassieke muziek was de enige richting die je op Cuba serieus op een school kon leren, dus dat werd mijn basis. Tegelijkertijd met mijn studie aan de Escuela Nacional de Arte, het conservatorium van Havanna, heb ik veel ervaring opgedaan met samenspelen en improviseren. Muziek is er op Cuba in overvloed en thuis werden er regelmatig muziekavonden of jamsessies georganiseerd.”

,,Ik denk nooit te veel na over de verschillende invloeden die ik in een muziekstuk gebruik. Dan ben je bezig met een constructie, niet met een compositie. Ik zie mijn muziek als een kasteel met oneindig veel kamers waarin overal mijn muzikale bagage rondslingert. Elke dag komt er een nieuwe kamer bij en deuren of drempels zijn er niet.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden