Een kap over de Tsjernobyl-ramp

Vandaag, dertig jaar na de Tsjernobyl-ramp, wordt de beschermingskap over de kerncentrale voltooid. Het stralingsgevaar is daardoor geweken, maar veel omwonenden verliezen hun baan.

Slavoetitsj, negen uur in de ochtend. Het is stil op het stadsplein - zo stil, dat het langsrijden van de bus naar Kiev voelt als een groots evenement. Een groot deel van de bewoners is in de vroege ochtend ingestapt in de boemel die hen naar hun werk brengt: de kerncentrale in Tsjernobyl, veertig kilometer verderop. Vandaag wordt daar de nieuwe beschermingskap voltooid, waardoor het stralingsgevaar voorlopig geweken is.

"Ik zie uit naar het moment dat de kap helemaal gesloten is", zegt Igor Starovojtov. Hij werkt bij de kerncentrale als coördinator van officiële bezoeken en zag de beschermingsconstructie de afgelopen jaren gebouwd worden. "Ik voel me veiliger", zegt hij.

Ook zijn echtgenote, Arina Starovojtova, namens de gemeente onderdirecteur van het regionale ontwikkelingsagentschap, is tevreden. "Er is iets moois gecreëerd op de plek van de ramp", zegt ze. "Het is een esthetische ervaring."

Slavoetitsj, een stad met vijfentwintigduizend inwoners, werd in 1988 uit de grond gestampt, twee jaar na de ramp waarbij een kernreactor van Tsjernobyl ontplofte. Terwijl Pripjat - de verlaten stad nabij Tsjernobyl - overwoekerde en uitgroeide tot sinistere toeristische trekpleister, werd hier een compleet nieuwe stad gebouwd. Veel bewoners uit Pripjat vonden hier een nieuw thuis. Zij werden vergezeld door technische experts die hielpen bij de ontmanteling van de kerncentrale. Zij kwamen met hun families uit de voormalige Sovjet-Unie toegestroomd.

Nu, ruim dertig jaar na de ramp, ontleent Slavoetitsj nog altijd haar bestaansrecht aan Tsjernobyl. Traditiegetrouw gaan scholieren aan het eind van hun leerperiode op excursie naar de kerncentrale. "Ik hoor bij de eerste generatie die de reactor niet meer zal zien", zegt de zestienjarige Polina Skrinnikova. Haar moeder en grootmoeder komen uit Pripjat. "Mijn moeder herinnert zich de paniek. Ze was vijf jaar oud. Ze ging om gezondheidsredenen een tijdje naar een kinderkamp."

Jarenlang werd de regio stevig gesubsidieerd. De technische experts kregen een uitstekend salaris en verdienden vroegpensioen. "Het appartement was gratis. Ik had kleine kinderen dus dat kwam goed uit", zegt Joeri Egorenko, die in 1988 vanuit Rusland hierheen trok - hij werd beheerder van het gereedschap van de technisch experts. "We moeten ons de ramp blijven herinneren zoals we onze vader en moeder eren", vindt hij.

Maar nu de kap voltooid is, is het noodzakelijk dat Slavoetitsj de blik op de toekomst richt. Want naast een feestje voor de veiligheid is het functioneren van de beschermingsconstructie ook een economische ramp. In de komende maanden verliezen vijftienhonderd man in Slavoetitsj hun baan - een behoorlijk percentage van de vierduizend mensen die bij de centrale werken aan verdere ontmanteling, de veiligheid en wetenschappelijk onderzoek. De verwachting is dat deze hoogopgeleide experts de regio zullen verlaten, wat een aderlating is voor de winkelnering in de stad. "Een feest met tranen", noemt gemeentemedewerkster Aryna Starovojtova het evenement vandaag op het stadsplein waar de bewoners de sluiting van de kap op een groot scherm kunnen volgen.

Op het eerste gezicht oogt de toekomst somber. Slavoetitsj ligt geïsoleerd, nabij de grens met Wit-Rusland waarmee weinig handelsverkeer is. Nadat de oorlog in Oekraïne losbarstte met inmenging van Rusland, verliet een Russische fabriek de stad. "'s Avonds is het stil", zegt Igor Starovojtov. "Mensen komen terug van hun werk en doen de deur achter zich dicht." "Er is hier niets", klaagt scholiere Polina Skrinnikova. "Geen uitgaansgelegenheden, geen warenhuis waar je kleding kunt kopen. Al mijn klasgenoten zullen vertrekken."

Volgens Arina Starovojtova van het regionale ontwikkelingsagentschap moet Slavoetitsj nodig af van het imago van 'atomograd', waarbij alles draait om de kerncentrale, en zich omvormen tot een "ecologische stad" met een technische universiteit. "Het zou geweldig zijn als onze achtjarige dochter hier kan studeren. Maar we zijn afhankelijk van iemand in hoofdstad die om ons geeft." De hoop is gevestigd op nieuwe energie. Recente regeringsplannen reppen van een hergebruik van de zesduizend hectare aan land rond Tsjernobyl, dat vanwege stralingsgevaar braak ligt. Er zou een reusachtig park met zonnepanelen moeten komen, waar zo'n 1500 megawatt aan energie gegenereerd zou moeten worden - ruim een derde van wat de kerncentrale ooit produceerde. Als er investeerders zijn wil de investeringsbank van de Europese Unie meebetalen.

"De regio Tsjernobyl moet in plaats van een gesloten zone weer een regio zijn waarin geïnvesteerd wordt", droomt burgemeester Joeri Foemitsjev hardop. "De elektrische infrastructuur is aanwezig. Er zijn deskundige werknemers. Nu de investeerders nog." Een Duits en een Chinees bedrijf hebben zich gemeld, zegt hij, maar afspraken zijn er nog niet gemaakt.

Igor Starovojtov zegt dat Slavoetitsj ook kan profiteren van het toenemende bezoek van internationale experts. "Onze kennis is waardevol. Tsjernobyl is de eerste centrale in de wereld die wordt ontmanteld." Na de kernramp in het Japanse Fukushima liep het over van de Japanse delegaties. Vandaag wordt vanuit de hele wereld toegekeken naar de inwerkingtreding van de beschermingskap.

"Ik zou graag na mijn studie terugkeren naar Slavoetitsj", zegt scholiere Polina Skrinnikova, die houdt van het stille stadje. "Maar dan moet er wel werk zijn."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden