Een kabinetsmotto weerspiegelt vaak het grootste gebrek van dat moment

Jan Terlouw zette vertouwen stevig op de agenda met zijn 'touwtje-uit-de-brievenbus'. Beeld ANP Kippa

Precies op het moment dat iedereen dacht dat er van het hele regeerakkoord niets meer te lekken viel, kwam er weer een druppel naar beneden. Het motto. 

Het kabinet Rutte-3 zal aan de slag gaan onder de slogan ‘vertrouwen in de toekomst’.

Een kabinetsslogan is niet zomaar iets. Het is de visie waaronder een kabinet aan het werk gaat, het cement waarmee de maatregelen aan elkaar zijn gelijmd. Het is het toekomstbeeld dat de partijleiders de afgelopen maanden bijeen hebben gedroomd.

Stap voor stap dreven de formerende partijen sinds maart weg van hun programma’s, van ‘keuzes voor een beter Nederland’(CDA) of ‘samen sterker’ (D66) naar een gezamenlijke droom: een samenleving waarin vertrouwen heerst.

Wat missen we?

Maar een regeringsmotto weerspiegelt ook vaak het grootste gebrek van dat moment. Toen Rutte in 2012 met tegenpool Samsom aan het werk ging, was bijvoorbeeld juist het meest gebruikte woord in sociologische beschouwingen ‘kloof’. Wat beloofde Rutte-2? Juist: ‘Bruggen slaan’.

Toen Jan-Peter Balkenende begon aan zijn eerste kabinet, was dat onder de noemer ‘duidelijkheid en daadkracht’. Het was 2002. De westerse wereld was nog geen jaar eerder door de aanslagen in New York uit een diepe winterslaap ontwaakt, Nederland had net een politieke moord achter de rug. Aan het eerste kabinet van Balkenende namen ook de stuurloze ministers van de Lijst Pim Fortuyn deel. Achteraf bleek het eén van de meest instabiele en krachteloze kabinetten van na de oorlog.

Je kunt ook denken aan het regeerakkoord van het eerste kabinet Rutte, dat de titel ‘vrijheid en verantwoordelijkheid’ droeg. Het was een kabinet van VVD, CDA en gedoger PVV. Achteraf, ook nu nog, laten CDA en VVD geen moment onbenut om de PVV op zijn gebrek aan verantwoordelijkheid te wijzen.

Touwtje door de brievenbus

Nu is het grote gebrek dus vertrouwen. Ironisch genoeg was het een tegenstander van de huidige coalitie die daar het eerst op wees: oud-D66-politicus Jan Terlouw. Nog voor de verkiezingen, rond zijn 85e verjaardag eind 2016, verscheen hij in ‘de Wereld Draait Door’. Hij kwam officieel om er twee boeken over het milieu aan te prijzen, maar greep de gelegenheid aan om een pleidooi te houden voor vertrouwen.

Hij kon er meteen een reeks lezingen achteraan knopen, zo erg sloeg het aan.

Terlouw vertelde hoe hij in zijn jonge jaren, tijdens de wederopbouw, met zijn jonge gezin in Utrecht woonde. “We hadden allemaal touwtjes uit de brievenbus hangen. We vertrouwden elkaar. We wantrouwden de regering niet.”

Hoe anders is de wereld nu: “Nu vertrouwen we elkaar niet meer. De overheid vertrouwt de bevolking niet meer en de burgers vertrouwen de politiek niet meer.” Met tranen in zijn ogen pleitte Terlouw voor ‘een vertrouwensdemocratie’. “Met wantrouwen werkt er niks. Echt niks”, zei de oude man – de zaal applaudisseerde hard.

Terlouw kreeg gelijk van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Vorige maand nog kwam het kwartaalbericht ‘burgerperspectieven’ uit, waarin te lezen viel dat slechts 48 procent van de Nederlanders tevreden is met politiek Den Haag. Het SCP-rapport: “De politiek wordt vaak genoemd als maatschappelijk probleem.”

Maar de oud-politicus had niet bepaald zin in de huidige coalitie. In één van zijn spreekbeurten, eerder dit jaar, zei hij: “Als GroenLinks niet meedoet, vind ik dat D66 ook niet mee moet doen. Dan vind ik het linkse en sociale te zwak.”

Kabinetsmotto’s

2017: Vertrouwen in de toekomst

2012: Bruggen slaan

2010: Vrijheid en verantwoordelijkheid

2006: Samen werken, samen leven

2003: Meedoen,meer werk, minder regels

2002: Duidelijkheid en daadkracht 

Lees meer over het totstandkomen van kabinet Rutte III

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden