'Een jongensboek, dat is het'

Stephen Snelders, historicus

HINKE HAMER

Dit boek ontstond uit verwondering. Of liever gezegd: uit een dubbele verwondering. Ik was verrast dat avonturiers uit de zeventiende en achttiende eeuw de grondleggers van de geneeskunde in de tropen bleken te zijn. Die periode uit onze geschiedenis hebben wij zo'n beetje gereduceerd tot Michiel de Ruyter en de VOC-geest. Jammer, want die tijd is om veel meer redenen geweldig interessant. De maatschappij zoals wij die nu kennen, waarin iedereen zijn plaats heeft, moet dan nog gevormd worden. En dat gebeurt bij uitstek door mensen die zich in grensgebieden begeven, door avonturiers.

Dat soort mensen, die op het randje leven, associeer je niet meteen met wetenschappelijke kennis. Toch konden zij de basis daarvoor leggen, juist doordát zij zich op die grens begaven. Door geslachtsziektes die in de tropen heersten en door dysenterie, wormen en koortsen werden zij gedwongen op zoek te gaan naar remedies en schiepen ze, haast onbedoeld, een vorm van geneeskunde. We gaan er vaak vanuit dat kennis aan de universiteit ontstaat. Dat avontuur een belangrijke bron vormt, is weinig beschreven - dat werpt een ander licht op de oorsprong van wetenschap.

Mijn tweede verwondering komt voort uit de ervaring die ik opdeed tijdens een reis naar Midden-Amerika. Ik voelde daar heel sterk: dit is geen klimaat voor mensen zoals wij. Met veertig graden koorts heb ik er in een indianendorpje gelegen. Hoe hielden mensen het hier úit, in de zeventiende en achttiende eeuw?

In haast al mijn studies ga ik op zoek naar het avontuur. Ik ben gepromoveerd op lsd-gebruik in Nederland. Mensen die dat middel nemen, gaan op avontuur in hun eigen brein, kun je zeggen. En ik heb een boek geschreven over piraten. Mijn onderzoeksonderwerpen bevatten zonder uitzondering iets dat buiten de orde lijkt te vallen, maar waarin we onszelf desondanks terugvinden. Waarom is de Tweede Wereldoorlog een aantrekkelijk onderzoeksonderwerp? Omdat die tijd een aaneenschakeling was van extreme situaties, waarin mensen zich toch herkennen. Voor mij moet geschiedenis een weerslag zijn van het leven.

Mijn onderzoek naar de vrijbuiters van de heelkunde moest meer zijn dan een wetenschappelijke studie. Eén van mijn drijfveren was om dit boek toegankelijk te maken voor een breed publiek. Voor veel mensen is geschiedenis een bijna dood begrip, een discipline die verhaalt van abstracte figuren. Voor anderen is het koektrommelromantiek.

Voor mij is dit vak het geheugen van de maatschappij. En dat geheugen moet voor veel meer mensen interessant en relevant zijn dan alleen voor vakgenoten. Daarom ook bedrijf ik het soort geschiedenis dat die lezers raakt. Op bijna romantische wijze leef ik mij in deze avonturiers in en roep ik hun wereld op. Wetenschappelijk is dat niet meer zo gebruikelijk, je kunt het ouderwets noemen. Maar met mijn piratenboek lukte het me om een groot publiek te bereiken.

Dit jongste werk is een soort avonturenboek geworden, veel meer dan een wetenschappelijke studie. Op de uitgeverij zei iemand: "Oh, jij bent van dat jongensboek!" Een jongensboek, ja, dat is het.'

Stephen Snelders: Vrijbuiters van de heelkunde - op zoek naar medische kennis in de tropen, 1600-1800. Atlas, Amsterdam; 256 blz. € 24.95

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden