Een jaar zoet met de oudejaarsconference

Youp van 't Hek (FOTO ANP) Beeld
Youp van 't Hek (FOTO ANP)

Cabaretier Jan Jaap van der Wal (30) doet dit jaar dé oudejaarsconference op televisie. Het wordt zijn tweede keer. Over het ’o ja-gevoel’, het grote aantal kijkers en de structuur van het programma. ’Je moet het ook kunnen volgen als je tussendoor de oliebollen nog moet afbakken.’

Ja, het is echt anders dan een ’gewone’ voorstelling. Cabaretier Jan Jaap van der Wal (30) is er in ieder geval het hele jaar zoet mee. Op 31 december mag hij dé oudejaarsconference verzorgen op televisie. „Vanaf januari schrijf ik op en knip ik uit kranten wat ik interessant vind. Daar ga ik dan eens in de maand, eens in de twee maanden doorheen. Zo verzamel ik mijn onderwerpen en daar maak ik stukjes van, grappen. In Toomler (een Amsterdams café dat als thuisbasis dient voor de stand-up comedians van de Comedytrain – rw) heb ik de ruimte op het allemaal fijn te slijpen, want ik schrijf niks uit. Ik vind mijn woorden op het podium. Half oktober ben ik met al die onderwerpen een maand het toneel op gegaan en heb ik ze elke avond in een andere volgorde gespeeld. Samen met mijn regisseur Ruut Weissman hebben we de beste volgorde bedacht en die speel ik nu sinds een week of drie.”

Van der Wal speelt ’Lekker hard lachen met oliebollen’ op zijn geboortegrond: Leeuwarden, Friesland. „In de zaal zit een groot raam. Als je daaruit kijkt – moet je wel goed kijken, hoor – zie je het huis van mijn oma. Daar zit een soort melancholie in waarvan ik vind dat die bij oudejaarsavond hoort.”

Moet een oudejaarsconference aan speciale voorwaarden voldoen? „Wat heel leuk is, is het ’o ja-gevoel’, dat mensen vier, vijf keer per avond hebben. Je vergeet toch snel wat er allemaal in een jaar gebeurt. Mijn beginpunt is een grap, dus in deze conference zitten geen onderwerpen waar ik geen grappen over kon maken. Zo’n JSF-verhaal, over de al dan niet aan te schaffen nieuwe gevechtsvliegtuigen, is heel interessant, maar je moet er te veel voor uitleggen. Een goeie grap houdt ook in dat je de informatie verstrekt die nodig is. Daarnaast vind ik dat er een mening in moet zitten, een overdenking of een bepaald soort slimmigheid. Mijn vaste thema is in twijfel trekken wat al vaststaat. Ik probeer de dingen terug te brengen naar hun juiste proporties.”

De cabaretier heeft als decor de tafel uit het tv-programma ’De bovenkamer’ meegenomen, een televisieprogramma dat hij voor Teleac presenteerde. Boven zijn hoofd hangen acht kroonluchters uit de boedel van Marco Borsato, met het kaartje van de veiling er nog aan. Een schaal oliebollen staat klaar, evenals champagne en twee glazen. Zijn opkomst is ontspannen, hij vraagt het publiek wie de helden zijn van het afgelopen jaar. Jan Smit bijvoorbeeld? En wat was hét moment van 2009? Geert Wilders en de PVV komen langs, de crisis, het failliet van Borsato’s Entertainment Group, DSB, Doutzen Kroes, Obama, Louis van Gaal en natuurlijk de aanslag op Koninginnedag.

Van der Wal stelt zich ironisch op als het licht in de duisternis, de gids door het morele moeras. Hij weet wat er leeft in Nederland. Het einde van zijn programma is verrassend.

In 2007 speelde hij ’Onderbewust’, zijn eerste ’oudejaars’. Er keken ruim 2 miljoen mensen naar. Is er een groot verschil met nu? „Ja! Volgens mij is alles wat je de tweede keer doet iets eenvoudiger. De eerste keer plaatste ik mezelf in de traditie. Er was een mini-hype, waar ik zelf ook enorm hard aan heb meegewerkt. Daarmee laad je natuurlijk een enorme druk op je schouders. Ik heb toen, volgens mij, een goed theaterprogramma gemaakt, maar het was niet zo’n goed televisieprogramma. Daarom heb ik met Ruut en Norbert ter Hall, die de televisieregie doet, nu al veel meer overleg gehad. Twee jaar geleden hebben we te weinig over nagedacht over het medium televisie, er te weinig gebruik van gemaakt ook. Ik was te veel met de zaal bezig. Ik sprak later Paul de Leeuw en die zei: ’Je moet wel af en toe in de camera kijken, of in ieder geval doen alsof je de mensen thuis erbij betrekt.’ Daar kwam bij dat het een raar jaar was, de enige grote gebeurtenis was de ontsnapping van gorilla Bokito. Ik had al eerder de keuze gemaakt om toen een iets serieuzere show te maken, dat wilde ik op dat moment van mijzelf laten zien. Maar voor televisie had ik een andere volgorde moeten hanteren, lichter moeten beginnen. Daar heb ik met Ruut eerlijk op teruggekeken en we hebben onze conclusies getrokken. Je moet op zo’n oudejaarsavond rekening houden met een groot publiek dat kijkt en dat jou misschien niet zo goed kent of geen geoefend cabaretkijker is. Ik heb nu een makkelijker te behappen structuur bedacht, meer blokken, zodat je niet helemaal in de war raakt, als je halverwege invalt omdat je de oliebollen nog moest afbakken.”

Van der Wal heeft het ook uitgebreid over succes in de conference. Waarom lukt het Doutzen Kroes wel om een bekend model te worden en duizenden andere meisjes niet? Wat is er de afgelopen dertig jaar met Susan Boyle gebeurd dat ze niet heeft kunnen doen wat ze nu doet? De slonzige kerkvrijwilligster uit Schotland bleek over een gouden keel te beschikken. „Ongelooflijk interessant. Die mensen worden omhoog gegooid door de media. Wat er niet bij verteld wordt, is dat het keihard werken is. Je leert een vak met vallen en opstaan. Je moet een olifantenhuid kweken. Malcolm Gladwell schreef ’Outliers’ – ’Uitblinkers’ in het Nederlands. Hij heeft berekend dat je 10.000 uur moet werken om iets te bereiken. Geluk speelt uiteraard ook mee, maar het is vooral oefenen en doorzetten. Als ik terugreken voor mezelf, klopt dat wel zo’n beetje. Ik ben nu op een mooi punt aangekomen in mijn carrière, maar het is wel tien jaar hard werken geweest. Ik vind dat je verantwoordelijkheid moet nemen voor je talent. Maar wat we dit jaar ook hebben gezien, is dat dat heel moeilijk is. Want als je verantwoordelijkheid neemt, sta je de onder druk. We schuiven het dus liever door. Ik ben behoorlijk afgemaakt na mijn vorige oudejaarsconference. Dat is me niet in de kouwe kleren gaan zitten, maar kennelijk is het iets dat erbij hoort. Ik heb gemerkt dat ik een treetje hoger ben gaan staan, heb meer verantwoordelijkheid genomen en dus moet ik accepteren dat iedereen een mening over mij en de show heeft. Ik wil daar niet voor weglopen. Een oudejaarsconference doen blijkt een grote droom. Ik heb het naar mijn zin op het podium nu, de show is een fijne en lekkere om te spelen.”

Na deze oudejaars neemt Van der Wal minimaal een jaar vrijaf van het theater. Er staat nog een korte tournee voor een muziektheatervoorstelling gepland met het Rosa Ensemble, maar daarna stopt hij. „Ik heb er even genoeg van. De gedachte om dit jaren achtereen te doen, maakt me al zenuwachtig. Ik vind het leuk om andere dingen te doen: iets voor televisie of radio maken, iets schrijven of een documentaire. Mijn kracht en liefde ligt bij een inhoudelijk verhaal. Dat is iets dat in mij zit en waar cabaret nu een vorm voor is geweest. Ik heb het heel lang en met veel plezier gedaan, maar ik ben nu op zoek naar nieuwe vormen.”

’Lekker hard lachen met oliebollen’ is vanavond en morgen te zien in theater De Harmonie in Leeuwarden. Op 31 december is Jan Jaap van der Wal met zijn tweede oudejaarsconference op tv te zien: Nederland 1, om 22.10 uur.

Cabaretier Jan Jaap van der Wal verzorgt op 31 december dé oudejaarsconference op televisie. 'Vanaf januari schrijf ik op en knip ik uit kranten wat ik interessant vind. Zo verzamel ik mijn onderwerpen en daar maak ik stukjes van, grappen.' (FOTO MAARTJE GEELS) Beeld
Cabaretier Jan Jaap van der Wal verzorgt op 31 december dé oudejaarsconference op televisie. 'Vanaf januari schrijf ik op en knip ik uit kranten wat ik interessant vind. Zo verzamel ik mijn onderwerpen en daar maak ik stukjes van, grappen.' (FOTO MAARTJE GEELS)
null Beeld
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden