Een jaar wonen in de Haagse Transvaal

Wonend in de Transvaal wilde fotograaf Ahmet Polat het leven van alledag vastleggen, zoals hij dat eerder deed in een migrantendorp in Turkije. Nu exposeert hij er zijn foto's.

Ik wilde het verhaal achter de 'Iincidenten en klachten weten', zegt fotograaf Ahmet Polat. Een jaar woonde hij in de Haagse wijk Transvaal, waarop ongeveer alle clichés over multicultuur van toepassing zijn.

De fotoreportage die Polat maakte, reist samen met een expositie over de Vinex-wijk Ypenburg, van Leo van der Kleij, door Den Haag. Een container is ingericht als een minibioscoop, de ander als presentatieruimte - de bezoekers krijgen een beeld van twee zeer verschillende woonwijken.

De containers begonnen hun tocht in Ypenburg en staan vanaf morgen een week lang in de Kempstraat, bij de Julianakerk in Transvaal. Daarna verhuizen ze voor nog eens een week naar het Fotomuseum Den Haag.

Polat is zoon van een Turkse vader en een Nederlandse moeder en groei-Voor de op in Roosendaal in een autochtone omgeving. Voor hem was het verblijf in Transvaal net zo'n avontuur als voor ieder ander die niet in een multiculturele wijk is opgegroeid. Getuige de talrijke malen dat hij bij de wandeling door zijn werkgebied wordt gegroet, is zijn inburgering gelukt.

Zijn ontdekkingsreis begon bij de sigarenzaak van Rien en Coby aan de Kempstraat. Zij is katholiek van huis uit en komt uit Brabant. Hij komt uit Zeeland en is van protestantse komaf. In 1972, het jaar dat ze hun zaak begonnen, was zo'n verbintenis nog een multicultureel avontuur. ,,De godsdienst is nooit een probleem geweest”, zegt Coby. ,,Als de kern maar goed is.”

Coby smeert brood en en zet koffie en thee voor de vaste klanten. Snoepgoed ligt los in een grote bak, ze houden niet van voorverpakt spul. De wijk heeft in die ruim 30 jaar een enorme verandering ondergaan. Binnenkort zal de zaak sluiten. Transvaal gaat op de schop, stadsvernieuwing nieuwe stijl, anders dan in de naburige Schilderswijk. Daar kwam voor de oude achterstandswijk een nieuwe in de plaats, beter gehuisvest, dat wel. Na de grote verbouwing bleek de Schilderswijk allochtoon te zijn geworden maar verder bleef het een woonbuurt van hetzelfde type. De plannen met Transvaal zijn ambitieuzer want ruim de helft van de nieuwbouw zal bestaan uit prijzige koopwoningen.

Volgens de gemeente is er binnen de wijk vraag genoeg naar zulke woningen, die moeten voorkomen dat kapitaalkrachtige bewoners uitwijken naar andere buurten of gemeenten, omdat ze in Transvaal geen huis van hun gading vinden. Coby is weinig onder de indruk van die theorie. ,,Tachtig procent kan zo'n woning niet betalen. Waar moeten die mensen straks naartoe? Je hoeft niet gestudeerd te hebben om te zien dat het niet kan.” Nooit heeft een ambtenaar met hen een praatje over de wijk gemaakt, de plannenmakers deden hun werk in de geborgenheid van het stadhuis.

Ook hun blok gaat tegen de vlakte. Coby: ,,En dus krijgen we geen opvolger, want wie kan straks genoeg omzet maken om die nieuwe huur te betalen? Dat kost ons ons goodwillbedrag, waarop we hadden gerekend voor onze oude dag. En als je daarvan wat zegt, dan antwoorden ze: ,,Jullie zijn toch zakenmensen? Dat is nou eenmaal het risico.” Rien en Coby moesten eens een forse boete betalen, omdat hun zaak een paar minuten te laat open was. ,,En dan moet je nu eens kijken naar al die Turkse winkels, die elk moment van de dag open zijn. Niemand die erop let”, klagen ze. Overigens bedelden die Turkse zaken onlangs zelf om boetes, ze willen graag op tijd dicht maar de politie controleert niet en ze durven niet te sluiten voordat de concurrenten dat ook doen, ongeveer te middernacht.

Natuurlijk heeft Polat de aanzetten tot verbouwing van de wijk vastgelegd, al was dat niet zijn hoofddoel.

Hij wilde het leven van alledag vastleggen, de sfeer, zoals hij dat eerder deed in een migrantendorp in Turkije. ,,Natuurlijk krijg je eerst een stroom van klachten als je in deze buurt met mensen praat”, zegt hij. ,,Want het zijn allemaal Nederlanders, ook al komen ze uit Marokko of Turkije of Kameroen. Ik wilde weten wat er na die klachten zou komen.”

Wat was dat dan wel? Een fotograaf denkt in beelden, het antwoord geeft hij in zijn foto's. Aan de overkant van een straat staat een Turkse meneer druk naar hem te wuiven. ,,Zulke dingen vind ik zo prachtig”, zegt Polat.

,,Waar heb je dat?” Bij een pand waarin een dreigend zwaaiende bulldozer in opdracht van de dienst stedelijke ontwikkeling zijn tanden zet, groet hij een van de slopers, een Afrikaan. Al die ontmoetingen, de hartelijkheid, het is de andere kant van de met klachten en ellende gevulde medaille.

En Transvaal blijft - ook dat is een cliché maar daarom niet minder waar - een kleurrijke buurt, waarvan de straten zijn genoemd naar ZuidAfrikaanse helden uit het land dat ooit de apartheid uitvond. Aan de Fischerstraat staat de Paul Krugerschool voor christelijk basisonderwijs, in een gloednieuw gebouw. Vroeger stond hier een ander schoolgebouw, dat in de Tweede Wereldoorlog diende als lyceum voor Joodse leerlingen, die nergens anders heen mochten. Een oude, in de nieuwe muur gemetselde steen met daarop gegrift het woord gijmnastiek herinnert aan de oude tijd.

De machthebbers uit die dagen wilden een zuiver 'germaanse' samenleving. Maar zestig jaar later triomfeert de multicultuur. Op de hoek van de Kempstraat en de Fischerstraat is het reisbureau ADO-reizen gevestigd. In het Turks staat dat je er ook je belastingbiljet kunt laten invullen. De naam heeft niets te maken met de voetbalclub. Meneer Adem, de eigenaar, wilde de zaak 'ADA-reizen' noemen, dat ligt lekker in het Turkse gehoor. Maar er was al een zaak in Utrecht met bijna dezelfde naam, dus moest hij iets nieuws verzinnen en werd het ADO, vanwege de klank, aan de club heeft hij geen moment gedacht. Zijn klanten gaan allang niet meer alleen naar Turkije voor familiebezoek, meestal combineren ze een week in een vijfsterrenhotel aan de Middellandse Zee met een week in het dorp van afkomst.

ADO-reizen richt zich op Turks publiek, het aan de Kempstraat gevestigde Asian Food Center heeft een bredere clientèle. De zaak wenst moslims een Eid Mubarak toe, een gezegend suikerfeest, en de hindoes een happy diwali. Even verderop is een zaak voor mobiele telefoons. Een biljet op de deur werft in het Arabisch voor de Islammo-biel. Het blijkt mogelijk om de hele Koran op je mobiel te zetten en tevens een oproep tot gebed, die vijfmaal per dag op de vastgestelde tijden klinkt, zodat je nooit hoeft te verzuimen.

De eigenaar is een Egyptenaar. De Koran op de mobiel, naar keuze in tekst of geluid, kost 10 euro. ,,Ik dacht dat jullie helemaal geen belangstelling meer hebben voor de Koran”, zegt hij een beetje bits. Op het antwoord ,,nu even niet” begint hij te lachen. ,,Ja, prima, we moeten eerlijk tegen elkaar zijn.” Daarna wordt hij ernstig: ,,Het is niet leuk om hier moslim te zijn.

Het is alsof ze constant je arm om-draaien. Geen wonder dat het dan misgaat. Die moord op Van Gogh was fout. Maar waarom moest die man het over besneden vrouwen hebben? Dat gaat hem toch niets aan? Egypte is democratischer dan Nederland. Je mag daar niet over politiek praten, maar verder mag je er alles. En je hebt daar geen ambtenaren, die, omdat ze niets te doen hebben, jou als zakenman elke dag een stapel brieven sturen, waarop je nog moet antwoorden ook. Vrijheid van meningsuiting? In Nederland mag je wel zeggen dat God een varken is, maar als je tegen homo's bent worden ze boos.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden