Een jaar na Charlie Hebdo voelen de Fransen zich weer Frans

Een Parijzenaar leest de herdenkingseditie van Charlie Hebdo, met op de cover een tekening van God, van welk geloof dan ook, gewapend met een kalasjnikov. 'De moordenaar is nog altijd voortvluchtig', luidt de tekst. Beeld epa

Frankrijk heeft zichzelf herontdekt als natie: om het volkslied en de vlag wordt niet meer gelachen. Zeker niet in deze week, waarin de de aanslagen worden herdacht van januari vorig jaar in Parijs.

Op de Place de la République staan nog altijd veel bezoekers bij het monument uit 1879 dat is voorzien van een reusachtige krans van kaarsen, bloemen en geschreven en getekende boodschappen. De eerste hartekreten en eerbewijzen verschenen direct na de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo, precies een jaar geleden. De moorden van 13 november brachten een tweede laag aan.

Een stukje verderop hebben illegale jonge mannen tientallen tentjes opgezet, een manier om onderdak en asiel te vragen. Aanstaande zondag zullen zij plaats moeten maken voor een ceremonie die de herdenkingsweek afsluit. Dan wordt in aanwezigheid van president François Hollande een tien meter hoge eik geplant. Johnny Hallyday, de bejaarde rocker des vaderlands, zal begeleid door een gitarist een lied ten gehore brengen.

Ontkenning
Het gewone leven heeft al lang weer bezit genomen van de stad, die zich vanaf vandaag in de uitverkoop die stort. De terrassen zitten vol, ook bij À la Bonne Bière, een van de cafés die in november werden getroffen.

'Het zal nooit zijn meer zoals het was', zo klonk het na de aanslagen op het weekblad Charlie Hebdo. Maar veel bleef bij het oude. Overal was te horen en te lezen dat de zeventien doden bij het satirische blad en de Joodse supermarkt Hyper Cacher niets te maken hadden met de islam: islamofobie en discriminatie, dat waren de echte problemen van Frankrijk.

Pas toen in november (130 doden) duidelijk werd dat niet alleen Joden en tekenaars een doelwit zijn, kwam een einde aan de ontkenning. Frankrijk, beseft nu vrijwel iedereen, wordt bedreigd door jihadisten van eigen bodem.

Veel mensen leggen op de Place de la Republique bloemen neer voor de slachtoffers van de aanslagen in januari en november vorig jaar. Beeld reuters

President François Hollande nam dit keer wel onmiddellijk alle maatregelen die hij in januari niet nodig vond. Dat hij hiermee in conflict komt met een groot aantal leden van zijn eigen socialistische partij, maakt hem niet uit. Er kwam een noodtoestand die volgende maand afloopt. Premier Manuel Valls broedt op mogelijkheden om de bevoegdheden van de politie blijvend uit te breiden.

Krachtig symbool
De koerswijziging stuit op verzet van veel van Hollande's partijgenoten die vrezen voor een politiestaat waarin burgers zonder reden huiszoekingen of preventief huisarrest te verduren krijgen. De onvrede richt zich vooral op het voornemen van Hollande om geboren Fransen die zijn veroordeeld voor terrorisme het Franse staatsburgerschap af te nemen als zij ook een andere nationaliteit hebben. Een krachtig symbool, maar met deze ingreep ontstaan twee soorten burgers, waarschuwen de tegenstanders: zij die onbetwist Frans zijn en degenen die dat niet helemaal zijn.

Dit soort overwegingen krijgen nauwelijks vat op gewone Fransen. Een overweldigende meerderheid - 85 procent volgens een peiling - is juist voor voor het verbannen uit de nationale gemeenschap van terroristen. Want als er iets is veranderd, dan is het het idee van de natie. Dat is terug van lang weggeweest. Het staatsburgerschap is geen stempel op een stuk papier, maar een privilege. Van de begunstigde wordt verwacht dat hij zich niet gewapenderhand tegen zijn eigen land keert.

En dat is wel het minste, vindt ook Frankrijks meest invloedrijke filosoof Alain Finkielkraut. In dagblad Le Figaro zegt hij: 'Op het moment dat de vijand opstaat, regent het opiniestukken en petities om een juridisch onderscheid tussen vriend en vijand te veroordelen als een racistische maatregel. Maar de publieke opinie gaat niet mee: deze Prinzipienreiterei botst met wat een ruime meerderheid billijk en zelfs decent vindt.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden