Een jaar ingebed bij de Koerdische PKK

Journaliste Frederike Geerdink Beeld AFP

Fréderike Geerdink ging een jaar embedded bij de Koerdische PKK. Ze werd een ‘fellow traveler’.

Terwijl de ene na de andere auto met Koerdische strijders richting het front vertrekt, rest de journaliste Fréderike Geerdink weinig anders dan knarsentandend toekijken. Het is het voorjaar van 2017 en in Noord-Syrië verkeert de strijd tegen IS in een beslissende fase. Geerdink wil méé, met eigen ogen de gevechten zien. De kogels horen fluiten. Niet meer dan logisch: als je embedded bent bij een gewapende organisatie wil je er bij zijn op het moment dat die wapens gebruikt worden. Maar ze mág niet mee. De commandant ziet het niet zitten. Geerdink ontploft bijkans van woede en frustratie. Kraaltjes aan felgekleurde sjaals knopen, kleren wassen, schoonmaken; het leven op de legerbasis kent ze inmiddels wel.

De confrontatie die volgt is een van de memorabele scènes in ‘Dit vuur dooft nooit’, het toegankelijke en met flair geschreven verslag van het jaar dat Geerdink doorbracht bij de PKK. Toen ze haar ‘idiote plan’ twee jaar geleden bekendmaakte, oogstte ze zowel bewondering als scepsis. Bewondering omdat het een risicovolle onderneming was. Zelfs al zou ze worden weggehouden van het front, dan nog bestond de kans dat ze zou omkomen bij een bombardement van het Turkse leger. Scepsis omdat van Geerdink bekend is dat ze sympathiek staat ten opzichte van de progressieve HDP, een Turkse politieke partij, ideologisch nauw verwant aan de PKK. Was ze wel in staat om op onafhankelijke wijze verslag te doen van de PKK (door het Westen aangemerkt als terreurorganisatie)?

Het moment was in ieder geval goed gekozen. Sinds de zomer van 2015 was de strijd tussen de Turkse staat en de PKK weer volop opgelaaid. Tegelijk wierpen aan de PKK gelieerde strijders zich in buurland Syrië op als onontbeerlijke partners van het Westen in de eindstrijd tegen IS. Wat betekent de PKK voor de Koerdische identiteit? Hoe is de organisatie sinds de arrestatie van charismatisch leider Öcalan geëvolueerd? Wat beweegt jongeren zich aan te sluiten? Geerdink gaat er uitvoerig op in.

De PKK is niet per se een club van goedlachse wereldverbeteraars. Ze heeft een verleden van interne afrekeningen en stalinistische organisatiecultuur. Geerdink gaat kritiek niet uit de weg. Ze wijst op de verantwoordelijkheid die het PKK-leiderschap draagt bij de escalatie van de recente stadsoorlogen en laakt de halfslachtige houding ten opzichte van de TAK. Deze kleine terreurorganisatie maalt niet om een paar burgerslachtoffers meer of minder. Van de cultus rondom de gevangen PKK-leider Öcalan moet ze weinig hebben.

Maar begrip en sympathie overheersen. De PKK geeft zuurstof aan de Koerdische beweging, biedt een leerschool voor plattelandsjongeren en meest belangrijk: heeft met haar systeem van ‘democratisch confederalisme’ (waarin een volk zonder staat economisch en maatschappelijk zelfvoorzienend is) een alternatief voor de westerse natiestaat in handen. Dat aspect spreekt Geerdink duidelijk het meest aan. Onze ‘patriarchale en kapitalistische natiestaat’ is volgens haar ondermijnend en onderdrukkend. Ze spreekt zelfs van het ‘verrotte’ Westen. Deze - nogal eenzijdige - visie op de westerse samenleving staat in schril contrast met wat ze aantreft in de Koerdische bergen. ‘Ik kwam in mijn jaar geen enkele onzekere, chagrijnige, huilerige, onuitstaanbare, rancuneuze, haatdragende, opgefokte of anderszins uit het lood geslagen guerrillo tegen.’ Geerdink treft louter evenwichtige, gedreven en zelfkritische figuren die weten waar ze mee bezig zijn.

Afscheid van het marxisme

Onder aanvoering van Öcalan nam de PKK een aantal jaar geleden afscheid van het marxisme en omhelsde het denken van Murray Bookchin. Geerdink noemt deze Amerikaanse libertariër en ecologist nergens. Dat is merkwaardig, want het was dankzij de ideeën van Bookchin dat Öcalan in staat was de PKK om te smeden tot een beweging die over de hele wereld antikapitalisten inspireert. Een serieuzer bezwaar is dat Geerdink geen studie maakt van hoe Öcalans ‘democratisch confederalisme’ in Noordoost-Syrië door PKK zusterorganisatie PYD in de praktijk wordt gebracht. Waarom niet? The proof of the pudding is in the eating.

Geerdink kiest nadrukkelijk voor haar rol als onafhankelijk journalist. Toch kon ze niet voorkomen dat ‘Dit vuur dooft nooit’ het boek van een fellow traveler is geworden. Op zich is dat geen bezwaar. Maar daar lever je als auteur interne spanning mee in. Ik had graag meer scènes gelezen zoals beschreven aan het begin: daar waar het schuurt, knarst en knettert.

Oordeel

Begrip en sympathie overheersen

Fréderike Geerdink

Dit vuur dooft nooit. Een jaar bij de PKK

Spectrum; 303 blz.

€ 19,99

Lees ook:

Krijgen de Koerden een eerlijke stem?

 De Koerdische stem is niet alleen doorslaggevend voor de uitslag tijdens de Turkse verkiezingen, maar ook het meest kwetsbaar voor fraude. Hoe democratisch is de stembusgang in Turkije nog?

Turkse nationalisten flirten met Koerden: alles om Erdogan te verslaan

Turkije kiest op 24 juni een nieuw parlement en een nieuwe president. Correspondent Melvyn Ingleby trekt door het land om de campagne te volgen. Vandaag is hij in Zuidoost-Turkije, waar Turkse nationalisten flirten met de Koerden. Het is de enige manier om president Erdogan te verslaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden