Eén jaar geen paasvuur zal de traditie niet klein krijgen

Vanwege de aanhoudende droogte verbiedt een deel van de Nederlandse gemeenten de jaarlijkse paasvuren. Het is niet de eerste keer dat deze 'ongeregeldheyt' op weerstand stuit.

Als de voorspellingen van meteorologen uitkomen, worden komend weekeinde alle paasrecords voor de omzet van barbecuevlees gebroken. Weer of geen weer, de eierconsumptie piekt altijd met deze feestdagen. Daar zit een symboliek achter die velen zal ontgaan: de eieren staan voor nieuw leven, vruchtbaarheid, het vieren van het voorjaar.

Achter de eeuwenoude traditie van de paasvuren gaan dezelfde diepere gedachten schuil. De vlammen verjagen de winter en verwelkomen de lente. Het licht staat voor het verlangen naar de zon. Het vuur moet bij de hogere machten een vruchtbaar seizoen afdwingen. Van oudsher leefde ook de overtuigingen dat de vonken van het vuur sowieso goed waren voor de landerijen.

De traditie is terug te voeren naar de oude Germanen. Het gebruik is ook het wijdst verbreid in Duitsland en de aanpalende gebieden (bijvoorbeeld de Alpenlanden en delen van Denemarken). Duitsers die een nieuw bestaan gingen opbouwen in de Nieuwe Wereld namen het paasvuur soms mee naar een nieuwe woonplaats. Om die reden wordt er ook op een enkele plaats in het Amerikaanse Texas een paasvuur ontstoken.

De meeste paasvuren in Nederland zijn te vinden in Groningen, Drenthe, Overijssel en Gelderland. Ze zijn daar uitgegroeid tot sociale en soms toeristische evenementen, die duizenden mensen trekken. De inwoners van de Achterhoek en Twente zijn het fanatiekst. In laatstgenoemde regio gaat de traditie soms ook nog veel verder dan het vuur alleen. In Ootmarsum heten acht vrijgezelle, katholieke jongemannen voor een dag 'poaskearls' (paaskerels). Gekleed in een zwarte broek en beige regenjas, en getooid met een zwarte gleufhoed brengen ze heil en zegen bij de mensen thuis, gaan ze voorop in een zingende en dansende sliert door het stadje en tillen ze onder hoera-geroep kinderen op. Uiteindelijk mogen ze het paasvuur ontsteken.

Iets van de traditie is ook nog te herkennen in de rol die de paaskaars in het christendom speelt. Bij de katholieken wordt het vuur zelfs gezegend. De vlam van de kaars staat voor het licht van Christus, de verlosser die de duisternis en het kwaad wist te overwinnen, en daarmee eigenlijk ook voor nieuw leven.

Ondanks de link met de eigen religieuze overtuiging gingen in kringen van protestanten in de zeventiende eeuw al stemmen op voor het verbieden van de paasvuren. De ketterse oorsprong van de traditie was hen een gruwel. Rondom de vlammen gebeurden bovendien dingen die volgens dominees strijdig waren met de christelijke moraal. Het evenement maakte duivelse krachten los in de mens. Met afgrijzen spraken ze over "de ongeregeldheyt der schandelicke ende eigenlicke paaschvuren".

In de tweede helft van de twintigste eeuw stuitten de jaarlijkse feestelijkheden op weerstand bij milieuactivisten. Want wat werd er onder het mom van traditie niet allemaal op de brandstapel gelegd? Wat betekende de veroorzaakte uitstoot voor de nabije omgeving en de talrijke toeschouwers? Een enkeling wees zelfs op slachtoffers onder vogels die wel eens de vlammen in konden vliegen.

Gemeentelijke overheden kwamen met voorschriften in hun plaatselijke verordeningen. Bepalingen verschilden van plaats tot plaats. Sommige gemeenten zijn nog altijd ruimhartig en staan groepen particulieren en verenigingen toe om hun eigen paasvuren te ontsteken. Andere dringen aan op een centrale festiviteit. De strengste besloten tot een verbod. Die opstelling droeg bij aan het goeddeels verdwijnen van de paasvuurtraditie in de Kop van Overijssel en op de Veluwe.

Door gebruik te maken van de verordeningen en vergunningen verbieden sommige gemeenten nu de paasvuren vanwege de droogte. Voor een jaartje. Dat zal de plaatselijke tradities niet klein krijgen. Na de teleurstelling van dit jaar is het enthousiasme volgende jaar misschien wel des te groter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden