Eén jaar Franciscus - heeft hij de kerk veranderd?

null Beeld epa
Beeld epa

Zouden de kardinalen van het conclaaf hebben verwacht dat hun kandidaat Jorge Bergoglio een kleine revolutie ging veroorzaken? Of valt die revolutie wel mee? Op de eerste verjaardag van Franciscus' pausschap regent het analyses. Een overzicht.

Robin de Wever

Eerst even een antwoord op de vraag uit de kop. Is de rooms-katholieke kerk het afgelopen jaar veranderd? Zelfs de meest sikkeneurige Franciscus-hater kan er niet onderuit dat de Argentijn het imago heeft opgepoetst.

De foto's waarop hij voeten van gedetineerden waste en een man met een door wratten aangetast gezicht zegende, gingen de wereld over. Zijn uitspraken over homoseksualiteit ('wie ben ik om te oordelen?') en vrouwen ('Maria is belangrijker dan alle bisschoppen') deden vermoeden dat hij het strenge conservatisme van de kerk ook maar niets vond. De dure auto's en appartementen die bij het pausschap horen, wees hij af.

'Hij is meer herder dan docent'
Die nieuwe stijl is echt meer dan alleen show, meent het Amerikaanse tijdschrift National Catholic Reporter (NCR). 'Het verschil tussen Franciscus en zijn voorgangers is dat hij veel minder nadruk legt op zijn rol als geloofsonderwijzer en meer op zijn rol als herder van de kudde.'

Moraaltheologie is weer een onderdeel van pastorale theologie, meent NCR. Voorheen was het andersom. 'Benedictus gaf ook om de armen, maar zijn persoonlijke smaak was nogal barok. Bovendien sprak hij zijn zorg voor de armen uit terwijl hij satijn droeg en zetelde op een gouden troon. Daardoor kwam de boodschap niet altijd aan.'

Monic Slingerland, redacteur rooms-katholieke kerk, wees afgelopen weekend in Trouw al op een 'revolutie van tederheid'. Die term komt van Franciscus zelf en herbergt volgens Slingerland de kern van zijn theologie. 'Ook klinkt er iets in door van een krachtig alternatief voor het gewelddadige verzet dat in zijn land in de jaren zeventig en tachtig een einde moest maken aan politieke onderdrukking. Geen geweld, wat hem betreft, maar een revolutie van tederheid.'

'Wereldschokkende knieval voor democratie'
Ook de attitude van het Vaticaan is aan het veranderen. Tijdschrift Rolling Stone (en Vrij Nederland, dat een vertaling publiceerde) wijst op de recente enquête die Franciscus eind vorig jaar naar alle bisdommen liet sturen. Rome wil weten hoe gewone gelovigen denken over zaken als homoseksualiteit, anticonceptie en communie voor hertrouwde koppels. De resultaten worden gebruikt bij een synode ofwel kerkvergadering die in oktober plaatsvindt.

'Als de bisschoppen hun volgende synode houden, zullen ze rekening moeten houden met de resultaten van die enquête', schrijft Rolling Stone. 'Voor een zo strikt hiërarchische organisatie als de Katholieke Kerk is dit een diepe en misschien wel wereldschokkende knieval voor de democratie.'

Habemus papam: Jorge Bergoglio! Beeld epa
Habemus papam: Jorge Bergoglio!Beeld epa
null Beeld afp
Beeld afp
Voor Franciscus geen limousine. Hij reist regelmatig per touringcar, net als bezoekende kardinalen. Beeld afp
Voor Franciscus geen limousine. Hij reist regelmatig per touringcar, net als bezoekende kardinalen.Beeld afp
Franciscus neemt plaats tussen collega-geestelijken; hij is één van hen. Beeld afp
Franciscus neemt plaats tussen collega-geestelijken; hij is één van hen.Beeld afp

Franciscus ziet het als zijn taak om de eenheid te bewaren, meent ook Slingerland. Dat komt deels voort uit 'zijn ervaring dat politiek engagement in de kerk tot diepe verdeeldheid kan leiden. Dit kan betekenen dat ze paus, hoewel hij persoonlijk voorstander van sommige veranderen zal zijn, die toch niet gaat invoeren.'

Vaticaankenner John Thavis kijkt het nog even aan. Franciscus wil volgens hem de focus verleggen: de kerk moet zich niet langer richten op 'identity-building', maar op het verkondigen van spiritualiteit en 'het helen van wonden'.

Thavis: 'Daarmee raakt hij bij veel gewone rooms-katholieken een snaar, maar ik denk dat de huidige bisschoppen en priester zich er minder in kunnen vinden.' Bij de synode in oktober 'moet blijken of bisschoppen bereid zijn om op het gebied van seksualiteit eerlijk te kijken naar de kloof tussen katholieke praxis en de kerkleer.'

Op zoek naar de discussie
De Britse schrijver Paul Vallely wijst in The Guardian op een recent overleg tussen paus en kardinalen over die thema's. Tijdens het gesprek ontstond een 'intense discussie'. 'Ik deins hier niet voor terug', verklaarde Franciscus toen. 'In tegendeel: ik zoek het juist op.' Volgens Vallely zegt die reactie heel veel. 'Voor buitenstaanders klinkt het misschien allemaal nogal voorzichtig', meent hij. 'Maar in de katholieke kerk voelt dit als het begin van een revolutie.'

null Beeld afp
Beeld afp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden