Een Italiaanse iglobouwer

De zondag op 78-jarige leeftijd overleden beeldhouwer Mario Merz heeft zijn naam voorgoed verbonden aan een iglovormige sculptuur die in 35 jaar tot zijn handelsmerk kon uitgroeien. Merz, die in 1925 in de Noord-Italiaanse stad Milaan werd geboren (destijds niet echt de culturele metropool die het later is geworden), maakte in de jaren zestig zijn eerste iglo uit natuurlijke materialen.

Om precies te zijn was dat in 1968, maar er ging wel een rij van 'natuurlijke' sculpturen aan vooraf. De iglo zou het begin worden van een eindeloze rij sculpturen met dezelfde 'nomadische' structuur die hij steeds van wisselende materialen zou maken.

Altijd ging het om (afval)materialen die zonder grote economische waarde waren. Merz haalde ze veelal uit de natuur: takken, bladeren, plaatjes lood of glas, aarde, maar ook het duurzame (en kostbare) brons.

Met zijn iglo's, maar ook met andere sculpturen die hij opbouwde uit natuurlijke materialen, is Merz de belangrijkste voorman van de arte povera geworden. Deze stroming, die zich voor het eerst in Italië manifesteerde, kende nogal wat aanhangers die het (her)gebruik van 'arme' (de letterlijke vertaling van povera) materialen voorstonden. Op dat terrein verschilde Merz niet wezenlijk van zijn collega's van wie met name Giovanni Anselmo, Giuseppe Penone, Luciano Fabro en Jannis Kounellis genoemd moeten worden.

Met hen had Merz ook een grote belangstelling voor het gegeven energie gemeen. De iglo van Merz is zo'n energiegenerator, waarin nomadische volkeren als eskimo's zich sinds eeuwen in terugtrekken, waarin ze leven en wonen, de stam continueren en die ze als uitvalsbasis voor hun cultuur gebruiken.

Dat de omgang van het 'beschaafde' westen met de nomadische volkeren onder spanning staat, was een zaak die Merz zich getuige zijn vele igloversies sterk aantrok. Hij verbeeldde het conflict door de natuurlijke materialen met kunststoffen te laten contrasteren, waarbij hij gaandeweg een grote rol aan de toepassing van neonlicht gaf. In neon ontwierp hij ook autonome sculpturen die een reflectie gaven op zijn omgang met de zogeheten reeks van Fibonacci, een biologische reeks die gebaseerd is op de voortplanting van konijnen. Konijnenbont werd mede een van de natuurlijke materialen die Merz heeft toegepast.

Merz is de arte povera altijd trouw gebleven. Hij kan er zelfs als de voorloper van worden beschouwd. In de natuur aangetroffen materialen komen al in het begin van de jaren zestig in zijn werk voor, getuige de collectie die bijvoorbeeld Kröller-Müller in Otterlo van hem bezit. Het aantal iglo's dat zijn atelier heeft verlaten is schier oneindig. Geen enkel museum dat de hedendaagse beeldhouwkunst op representatieve wijze wil tonen, kan zonder een Merz. Voor de museumbezoeker heeft dat een zekere mate van voorspelbaarheid opgeleverd. Echte vernieuwing zat er de laatste jaren niet meer in. Mario Merz deelde wat dat betreft in dezelfde tragiek van de moderne avantgarde die aan haar eigen succes ten onder ging.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden