Een Italiaans toneelstuk met witte handschoenen

Al tijdens de bouw vertoonden de treinen honderden gebreken

Met 'weemoed' denkt Tinus Jonkers terug aan het Fyra-project. "Ik had die treinen graag door het Nederlandse landschap zien rijden."

Jonkers was tussen 2005 en 2013 'kwaliteitsinspecteur Fyra', in dienst van keuringsinstantie Lloyd's Register Rail. Hij moest in opdracht van de Nederlandse Spoorwegen toezien op de bouw van de flitstreinen. De inspecteur bezocht geregeld de fabriek van de Italiaanse fabrikant AnsaldoBreda, in Pistoia. Daar stuitte Jonkers op talloze problemen, vertelde hij gisteren aan de parlementaire enquêtecommissie Fyra. "Dan constateerde ik een fout bij de bouw en bleef een correctie uit. Sommige problemen rond die treinen zijn tot op de dag van vandaag niet opgelost. Zeer frustrerend."

De enquête is inmiddels op de helft en sloeg gisteren een nieuwe weg in. De verhoren gingen de eerste twee weken over de mislukte aanbesteding van de hsl en de omstreden keuze voor fabrikant AnsaldoBreda. De commissie richt zich nu op de bouw en de keuring van de 19 bestelde Fyra's.

Het verhaal is bekend: de flitstrein reed amper veertig dagen tussen Amsterdam en Brussel. Toen haalden de Nederlandse en Belgische spoorbedrijven de haperende Fyra's definitief van het spoor. Hoe kon het zo misgaan?

Jonkers schetste gisteren een ontluisterend beeld over de bouw in Italië en het gebrekkige toezicht daarop. Als hij in Pistoia verbleef, ontving hij nauwelijks inspectie-verzoeken van AnsaldoBreda. Die kreeg hij pas als hij in het vliegtuig naar huis zat. Kwade opzet van de Italianen? Jonkers vermoedt van wel. En toen er een hoge delegatie uit Nederland en België de fabriek bezocht, stonden daar opeens werknemers met helmen op en witte handschoenen aan. "Je zag dat ze een showtje opvoerden", vertelde Jonkers.

Al in 2004, het jaar dat de treinen bij de fabrikant werden besteld, werd duidelijk dat de planning onhaalbaar was. De eerste trein had in maart 2007 over de hsl moeten rijden. Dat werd uiteindelijk 2012. Die Fyra's bleken ieder honderden afwijkingen te hebben. Zo waren de bouten niet aangedraaid. Jonkers: "Dat heeft puur met vakmanschap te maken." Hij twijfelde destijds aan de inzet en het verantwoordelijkheidsgevoel van de Italianen.

Jonkers kon niet anders, vertelde hij, dan 'inspecteren en rapporteren'. De productie stilleggen was geen optie, het contract liet zoiets niet toe. Die treinen hadden volgens hem nooit de fabriek mogen verlaten. Maar de druk, vanuit de spoorbedrijven én de politiek, werd te groot.

Richard de Leeuw ontving de alarmerende rapportages van de inspectiedienst. Hij was 'algemeen projectmanager Fyra' namens de NS en de Belgische evenknie NMBS.

Ook De Leeuw zei gisteren tegen de commissie: "De inkt van het contract was in 2004 nog niet droog, of er was al vertraging." Hij dreigde de Italianen met boetes, wat niet hielp. De samenwerking met AnsaldoBreda ging 'met hangen en wurgen'. Hij voelde zich klemgezet tussen de trage bouwer in Italië en de druk vanuit Nederland om snel te leveren. De Leeuw erkent nu dat de treinen vol gebreken de werkplaats in Pistoia verlieten. "Maar er was geen weg terug. Voor iedereen was duidelijk: de Fyra moest er komen."

Opvallend was dat zowel Jonkers als De Leeuw toekomst bleven zien in de flitstrein, ondanks de problemen. Die waren, zeggen ze, uiteindelijk te verhelpen. Had AnsaldoBreda meer tijd voor de bouw moeten nemen? Jonkers: "De fabrikant had meer tijd moeten kríjgen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden