Eén internationale herdenking van alle slachtoffers van oorlog en geweld

'Vrijheid deel je met je buren'. Trouw berichtte onlangs dat het 5 mei-thema in Nijmegen Nederlandse en Duitse kerkelijke vredesgroepen bijeen had gebracht. Maar een gezamenlijke herdenking zat er nog niet in. De auteur is stafmedewerker van Pax Christi Nederland

Dit jaar moest het voornemen worden afgelast om met Pax Christi Duitsland op 4 mei een dienst van herdenking, vergeving en verzoening te houden. De dienst zou 's middags - in een kerkruimte ergens in Brabant - gehouden worden, ruim voor het begin van de nationale herdenking 's avonds. Maar het verantwoordelijke kerkbestuur was uiteindelijk toch te bang gevoelens van oudere landgenoten te kwetsen.

Een nobel motief, maar als de vrees om te kwetsen na vijftig jaar nog altijd zo verlammend blijkt uit te werken, vraagt de boodschap van het Evangelie dan tegelijk wèl om een nadere bezinning op de omgang tussen 'winnaars' en verliezers'. Zoals dat in 1945 in de Elzas, het grensgebied tussen Frankrijk en Duitsland, al gebeurde. Een Franse vrouw, Dorthel Claudot, onderkende toen al hoe wezenlijk het is om van vijanden weer tot goede buren te worden. Zij zag het als haar opdracht bijeenkomsten van 'winnaars' en 'verliezers' te organiseren. Dothel Claudot stond samen met bisschop Théas van Lourdes aan de wieg van wat later de internationale katholieke vredesbeweging Pax Christi zou worden.

Binnen Europa - en ook elders - bestaat een onopgeloste spanning tussen een exclusief nationaal, seculier herdenken van 'nationale' martelaren en het christelijke besef van verzoening. 'Verzoening, gave van God, bron van nieuw leven' is niet toevallig het thema van de Tweede oecumenische assemblee van Graz eind juni. De r.-k. kerk bepleit dat we als 'pelgrims voor de vrede' op weg moeten gaan naar het jaar 2000. Het millenniumjaar werd op 28 september jl. door kardinaal Simonis in de St. Janskathedraal in 's Hertogenbosch nog gepresenteerd als “een jaar om slaven vrij te laten en schulden kwijt te schelden”.

Met het oog op de voorbereiding van de kerkelijke viering van de millenniumwisseling heeft de paus afgelopen jaar een opmerkelijke lijst van martelaren van de twintigste eeuw gepubliceerd, onder wie een groot aantal slachtoffers van het nationaal-socialisme; martelaren, nu niet meer voor één land in het bijzonder, maar voortaan voor de hele mensheid. Hun leven en sterven werd daarmee bevestigd als universeel teken van vermaan (dus ook aan de kerk zelf!) en verzoening voor altijd. Maar die overtuiging krijgt pas zijn authentieke geloofswaarde, als wij onszelf en anderen in staat stellen boven de graven van deze martelaren vergevende relaties met elkaar aan te gaan. De eerste christenen vierden de eucharistie, teken van verzoening bij uitstek, bij voorkeur boven de graven van hun martelaren.

Pax Christi Nederland vindt dat de tijd rijp gemaakt moet worden om de verschillende belevingen van de vierde mei beter tot hun recht te laten komen. Voor wat betreft Nederland en Duitsland hebben we vooral de nieuwe generaties Nederlanders en Duitsers op het oog, die samen een vreedzaam en democratisch Europa moeten opbouwen. In onze visie moeten die nieuwe generaties dan ook sàmen kunnen leren terugkijken op de verschrikkingen van het verleden. Nederlanders die met Duitsers het herdenken en verzoenen nu reeds willen verbinden, zouden van de kerken, ook op 4 mei, de gelegenheid moeten krijgen dit samen op een respectvolle wijze te doen. Er is de laatste tijd een ontwikkeling om op 4 mei ook eigentijdse slachtoffers van oorlog en geweld te gedenken. Ook daarop zou uitdrukkelijker moeten worden aangesloten.

'Europa mist een ziel', zei Jacques Delors een paar jaar geleden. Willen we in Europa consequent verder op zoek gaan naar een gezamenlijke geest van vrede en verzoening, dan zouden ook de verschillende nationale dodenherdenkingen een keer op een ander plan moeten komen. Waarom zouden ze op den duur niet kunnen opgaan in één internationale dag van herdenking, vergeving en verzoening, met het oog op alle slachtoffers van oorlog en geweld, wereldwijd. Daarbij worden andere nationaliteiten, culturen of religies niet langer uitgesloten, maar juist met elkaar verbonden.

Elk gedenken komt daarmee steeds opnieuw in een noodzakelijk, universeel toekomstperspectief van vrede, gerechtigheid en verzoening.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden