Een intellectueel oneerlijke roman

Het boek over de vrouw van Dutroux maakt haar op vage gronden 'menselijk', schrijft advocaat Paul Quirynen

Het boek van schrijfster Kristien Hemmerechts over Michelle Martin, de vrouw van Marc Dutroux, maakt veel los. Vooraleer mensen het konden lezen waren de uitgever en de schrijfster er al in geslaagd om met een griezelige titel, een horrorprent op de kaft en met de rode kleur van bloed veel aandacht op te eisen.

Hemmerechts heeft een poging gedaan om het gevoels- en seksleven van M. Martin duidelijk te maken en haar zodoende ook voor te stellen als meer mens. Het is een sollicitatie naar vrijheid van denken en handelen, maar ik heb kritische bedenkingen. En niet alleen omdat het boek de families van de slachtoffers diep heeft gekwetst door het verhaal op te rakelen.

Iedereen die professioneel betrokken was bij Dutroux, heeft geworsteld met dit dossier en fundamentele vragen gesteld over goed en kwaad, over de grenzen van het menselijke en over vertrouwen in medemensen. Fictie binnen de krijtlijnen van de historische waarheid is daarbij een nieuw media-gegeven. Het lijkt alsof het recht wordt opgeeist om te mogen liegen wanneer waarheid moet worden gesproken. Maar met waarheid dient men respectvol om te gaan.

Het assisenproces in Aarlen was in 2004 een moeizame zoektocht naar waarheid en gerechtigheid. Dutroux en Martin werden door gerechtspsychiaters omschreven als psychopaten en mensen zonder enige vorm van empathie.

Griezelig inhumaan
Wie dit procesgebeuren heeft meegemaakt en de inhoud van dit dossier kent, heeft in Aarlen een juridische waarheid ontdekt die griezelig en inhumaan was. Maar na lezing van het boek van Kristien Hemmerechts leeft het gevoel dat Michelle Martin zelfs geen eerlijk proces heeft gekregen en dat niemand zou hebben geluisterd naar haar emoties.

Om Martin in een roman (waar ze Odette heet) als 'meer mens' te willen voorstellen, lijkt een vorm van misprijzen voor de volksjury en de magistraten van het Hof van Assisen, die wekenlang aan de echte M. Martin de kans hebben gegeven om te spreken - en ooit een antwoord te geven op de vele vragen van slachtoffers.

Het blijft een prangende vraag in het dossier Dutroux wat mensen elkaar aandoen en hoe volwassenen jonge kinderen kunnen misbruiken, folteren en doen sterven. Het willen verdedigen van Martin, en nu haar emoties in willen roepen als rechtvaardigingsgrond, is echter intellectueel oneerlijk als de schrijver de objectieve omstandigheden van het dossier kent. Hemmerechts schrijft over motieven en gevoelens die niet geënt zijn op objectieve dossiergegevens, maar op fantasie.

Emancipatie
Volgens Hemmerechts was Michelle Martin een seksslaaf van Dutroux. Dit wordt in brutale en directe taal omschreven als bepalende drijfveer voor bijna alles wat er is gebeurd. Dutroux was inderdaad een manipulator bij uitstek, doch ik ben van oordeel dat de emancipatie van de vrouw toch verder gevorderd is - dat weinig vrouwen nog zo afhankelijk zijn van hun mannelijke partner als het boek wil doen voorkomen.

Ik ben een vurig voorstander van vrije meningsuiting. Kunstenaars mogen hun recht opeisen om eender wat te verkondigen. Maar ik mis in de roman een vorm van schroom of een vorm van verbazing of van aanvaarding dat het menselijk handelen soms onbegrijpelijk is en dat de feiten van dit dossier nooit verschoonbaar zijn.

De slachtoffers zijn in dit dossier geen gevangenen van hun haat geweest. Ze waren in 2004 constructief als procespartij betrokken. Zij willen zich nu ook kunnen verzoenen met het feit dat de samenleving de daders heeft veroordeeld, dat waarheid werd gevonden en dat gerechtigheid is geschied.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden