Een ijskoud wandelparadijs

Vooral in de zomer weten toeristen de Noordkaap te vinden. Maar ook in de winter is deze trip de moeite waard. Dan voel je pas echt hoe het is om aan het einde van de wereld te leven.

TEKST EN FOTO'S LINDA KORSTEN / TEKSTBUREAU LINK & CO

Hammerfest is één van de laatste haltes op weg naar de Noordkaap. Buiten giert de wind over de ijzige sneeuw rond de gamme, een traditionele turfhut waarin de Sami, de oorspronkelijke bewoners van deze streek, vroeger woonden. Midden in de hut laait het vuur hoog op. Een Sami vrouw zingt een joik, een traditioneel lied waarmee een plaats of persoon wordt geëerd. Dit lied is voor haar vader. "Le la lo", zingt ze, "le la lo." De tranen staan in haar ogen. Ik denk aan een gesprek dat ik voor vertrek had met mijn moeder. "Ach, de Noordkaap," zei ze toen ik vertelde waar ik naartoe ging. "Daar had opa altijd nog een keer naartoe gewild."

Het is hartje winter als ik afreis naar Hammerfest, in Finnmark, de noordelijkste provincie van Noorwegen. Het stadje, ruim 9000 inwoners, is wereldser dan je zou vermoeden. Dankzij de warme golfstroom is de haven ijsvrij en dat maakt de stad al vanaf de 18e eeuw een geliefde uitvalsbasis voor Arctische jagers en vissers.

Het mag een uithoek zijn, de mensen hebben het er goed. Je verdient er zo een ton per jaar, of je nu in de visserij werkt - waar je dit bedrag in nog geen half jaar binnentikt - of in de LNG-centrale. Deze centrale zet gas uit de gasbel Snøhvit (Sneeuwwitje) onder de Barentsz-zee om in een vloeibare brandstof. LNG staat voor Liquified Natural Gas.

De Noren hebben er geen enkel probleem mee, energiewinning in een kwetsbaar en waardevol gebied als de Arctische zeeën. Ze zijn gek op de natuur, ze lijken wel iedere vrije minuut door te brengen met outdoor-activiteiten. Maar ze gaan er ook heel nuchter mee om, dat is iets wat je je hier vanzelf aanleert. Ze zien er geen probleem in hun natuurlijke hulpbronnen aan te boren. En ze eten ook simpelweg wat moeder natuur in deze streken te bieden heeft. Ik schrik er iedere keer weer van als ik gewokt walvisvlees of walviscarpaccio op het menu zie staan.

Er zijn genoeg toeristen die het graag een keer willen proeven - naar verluidt is het niet eens echt lekker. Wanneer je de Noren vraagt naar het doden en eten van dieren als walvissen en zeehonden slaken ze een diepe zucht en vertellen ze maar weer eens over de 'humane' manier van jagen. De walvisvangst is bijvoorbeeld aan alle kanten gereguleerd, je moet een opleiding volgen zodat je een walvis snel kunt doden en er gaat een controleur mee zodat er niet meer dan het quotum wordt gevangen. Die pragmatische instelling zie je ook bij de Sami. Zij jagen al eeuwen op de lokale wilde dieren, het hoort bij hun cultuur.

De natuur rond Hammerfest is prachtig, een echt wandelparadijs. Er komen veel toeristen omdat het een aanlegplaats is van de Hurtigruten, de beroemde postboot die langs de kust op en neer vaart. Tegenwoordig is het een populaire (en luxe) cruise. Maar het is nog veel meer, voor de Noren heeft een tripje bijna de status van een bedevaart. Er zijn mensen aan boord die ieder jaar 'op bedevaart'gaan.

Voor de Noren - en ook voor veel toeristen - is de Hurtigruten iets magisch, iets wat je eens in je leven meegemaakt moet hebben. De dag voor we op de boot stappen staat er een artikel in de lokale krant over een man van 92 jaar oud die de loterij had gewonnen. Toen hij hoorde dat hij het winnende lot had riep hij uit: "Nu kan ik eindelijk met de Hurtigruten mee!"

's Winters is de Hurtigruten helemaal een belevenis. Binnen heerst het wat benauwende veerbootgevoel van kookgeurtjes en nepgoud, maar stap naar buiten en je laat dat kleine wereldje meteen ver achter je. De snijdende, bijtende wind beneemt je de adem. Besneeuwde bergen en het wild kolkende water maken van de boottocht een poolexpeditie. "Ach, het is nu maar windkracht 8, dat valt wel mee", zegt de kapitein als we even later een kijkje op de brug mogen nemen.

Het verderop gelegen Honningvag is de uitvalsbasis voor de Noordkaap. Op een paar stappen van de haven loop ik de Nederlandse Sibyl Kamphuis tegen het lijf in de winkel Actandria. Zij is hier negen jaar geleden komen wonen voor de 'rust, ruimte en mensen'. Natuurlijk is het koud en afgelegen, zegt ze, maar daar staat tegenover dat je hier zó in de middle of nowhere staat.

Het is middag, maar het schemert alweer een beetje als we de rit naar de Noordkaap aanvaarden. Het spectaculaire landschap van fjorden en de ruige, steile kust is gelukkig nog goed te zien. We rijden in konvooi, een sneeuwschuiver moet de weg vrijmaken en achter ons aan rijdt een volgauto met zwaailichten. Af en toe verdwijnt de sneeuwschuiver in de stuifsneeuw en houden we de adem in. Eigenlijk is het gekkenwerk om dit te willen in de winter. Maar spannend is het wel.

Eenmaal aangekomen vechten de meeste bezoekers zich tegen de wind in naar het Noordkaapmonument. Maar eigenlijk is juist de uiterste rand - afgeschermd met een hek - veel interessanter, want hier krijg je pas echt het gevoel dat je op het noordelijkste puntje van Europa staat. Een snijdend koude wind jaagt sneeuw over hoge kliffen naar de Barentsz-zee. Het water is zwart, met woeste witte schuimkoppen. Het lijkt alsof de wereld hier ophoudt.

Ik gooi een sneeuwbal voor mijn opa, dat heb ik mijn moeder beloofd. De sneeuwbal wordt meteen door de wind uiteengeblazen en lost op in de hagel en het zeewater. Dag opa. Le la lo.

Indrukwekkendenatuur, traditie en historie
Noordkaap
De Noordkaap is niet precies het meest noordelijke puntje van Europa, dat is de heel wat minder spectaculaire landtong ernaast (je kunt er 's zomers naartoe lopen vanaf het bezoekerscentrum).

De oude turfhut kun je een avondje bezoeken, inclusief diner: www.mikkelgammen.no

Een reis naar de Noordkaap is te boeken vanaf € 500 p.p. per week (excursiepakket vanaf € 99,-). Meer info: www.lapland.nl en www.visitnorway.nl

Hammerfest
Het Polar Bear Centre, het museum over de jacht en visserij die avonturiers al tijdenlang naar het noorden trekt, is een beetje een toeristenfuik. Je kunt er tegen betaling lid worden van de Polar Bear Society. Wie Hammerfest bezoekt, kwalificeert zich hier automatisch voor. Een kleine ceremonie vindt plaats terwijl je zit op stoelen overtrokken met zeehondenhuid. Sinds vorig jaar gaat er overigens wel een deel van het lidmaatschapsgeld naar het Wereld Natuur Fonds, voor de bescherming van de ijsbeer.

Interessanter is het Reconstructiemuseum, dat verhaalt over een vergeten stuk oorlogsgeschiedenis, de 'Arctic winter' genoemd. In de laatste Oorlogswinter ('44/'45) pasten de terugtrekkende nazi's de tactiek van de verschroeide aarde toe. Hammerfest werd compleet platgebrand, zodat de Russen de haven niet zouden kunnen gebruiken. De prachtige oude houten stad werd in één grote vuurzee weggevaagd. Ook de complete provincie Finnmark werd leeg geveegd, vijftigduizend mensen werden verjaagd. Sommigen doken onder in grotten, waar kinderen zich om beurten opwarmden in de weinige slaapzakken.

Het monument op het uiterste puntje van de Noordkaap.

De traditionele turfhut van de Sami. Rechtsonder: een sneeuwschuiver maakt de weg vrij.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden