Een ijsje kopen als daad van verzet

Otten bekijkt zwarte mensenrechtenactivist door ogen van vrouw en zoon

In de openingsscène van 'We hadden liefde, we hadden wapens' gaat een vader met zijn kinderen een ijsje eten. Een ijsje kopen als daad van verzet: we zijn in Monroe, North-Carolina, 1958, het gezin is zwart, de vader is Robert F. Williams, een van de leiders van de burgerrechtenbeweging in de VS. We leren hem hier meteen kennen als een trotse man die bewust de confrontatie zoekt met de autoriteiten, en die zijn gezin meesleept in die bittere strijd. Hij wil dat zijn zoons opgroeien in de overtuiging dat zij dezelfde rechten hebben als witte kinderen, in een nog volledig gesegregeerde staat. Daarom moeten ze met hem meekomen, aan een tafeltje zitten en een ijsje bestellen. Is die man niet té principieel, denk je, want dat ijsje komt er natuurlijk niet. Robert wordt in de boeien geslagen en die arme kinderen blijven in verwarring achter. En dan moet het allemaal nog beginnen.

Christine Otten een 'geëngageerd schrijver' noemen is een understatement. In haar debuutroman 'De laatste dichters' schreef ze over het leven van de Last Poets, de groep dichters die geassocieerd wordt met de Civil Rights Movement. Voor dat boek trok ze lange tijd met de dichters op. Via hen kwam Otten op het spoor van Robert F. Williams, of liever gezegd, op dat van zijn vrouw Mabel en jongste zoon John. Ze zocht hen op, voerde gesprekken en raakte steeds meer overtuigd dat hun verhaal verteld moest worden.

Dat verhaal ging naar haar eigen zeggen over meer dan de rassenstrijd alleen, het ging over iets universeels: het recht er te mogen zijn. Wel zit er een scherp randje aan die op zich rechtvaardige strijd: Robert Williams en de zijnen waren zwaar bewapend en zeiden het geweld niet te schuwen. Dat dreigement kun je niet los zien van de context. In Monroe was de Ku Klux Klan zeer actief.

Robert gaf zijn vrouw en kinderen schietles en duwde zijn zoontje een geweer in de hand als hijzelf op pad ging, zodat de jongen het huis kon beschermen.

In 'We hadden liefde, we hadden wapens' wordt de geschiedenis van Williams' strijd, zijn vlucht naar Cuba en China en zijn terugkeer, verteld vanuit het perspectief van Mabel en zoon John. Het is hún verhaal. Daarin ligt de kracht van dit boek. Otten weet moeder en zoon een eigen stem te geven en met veel menselijkheid te tekenen. Otten schreef onlangs in Vrij Nederland dat ze op zoek is naar 'werkelijke empathie', naar een 'volledig verbinden' met je personage. Die werkwijze is in dit boek voelbaar. De jongen is loyaal aan zijn vader, zoals kinderen altijd loyaal zijn aan ouders, hij zoekt waardering maar vraagt zich ook af wat zijn vader nu toch voor man is, en waarom ze geen normaal leven kunnen hebben. Ook de jonge Mabel, die eigenlijk geen idee heeft met wat voor man ze nu is getrouwd, is ontroerend en overtuigend.

Maar hoe opmerkelijk deze geschiedenis ook is, literair wordt het boek niet opmerkelijk. De beelden verrassen niet echt - een opa rookt op de veranda, een zoon vangt kikkers, een man drukt zijn gezicht in de hals van zijn vrouw, we zien het Amerika zoals we het kennen uit films; alles past. Na de vlucht van het gezin uit de VS ebt de spanning weg uit het verhaal. Het is jammer dat Otten per se het héle verhaal wil vertellen en niet gekozen heeft voor een uitsnede, om vervolgens te verwijzen naar het complete verhaal zoals het jaren geleden is verteld door Mabel Williams zelf. Er zijn veel geluidsopnames van deze indrukwekkende vrouw (ze is overleden in 2014) te vinden op de website freedomarchives.org. Fascinerend materiaal.

Deze kanttekeningen doen verder niets af aan Ottens prestatie. Ik zou in ieder geval niet weten hoe het verhaal van Robert F. Williams en zijn familie beter en met meer empathie verteld zou kunnen worden dan Christine Otten heeft gedaan. En laat het ook nog eens een belangrijk en urgent verhaal zijn, in een tijd waarin racisme niet eens meer abnormaal wordt gevonden. Zoals Mabel Williams het zelf zegt: Our struggle is not over.

Christine Otten: We hadden liefde, we hadden wapens Atlas Contact; 224 blz. euro19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden