Recensie

Een ideeënroman, vermomd als vriendschapsroman

Beeld RV

Jan Vantoortelboom relativeert de macht van het individu in een roman over ouderschap en erfelijkheid.

‘De drager’ van de Vlaamse schrijver Jan Vantoortelboom (1975) begint met een hert dat door een in het nauw gedreven bioloog wordt doodgestoken en eindigt met een lieveheersbeestje dat veilig op een warme mensenhand landt.

In de tussentijd speelt zich een verhaal af dat je in diverse opzichten evolutionair mag noemen. Niet alleen legt het grote dier, het hert, het af tegen het kleine, het insect (zoals ook de dinosauriërs niet overleefden en de insecten wel) maar ook de mens evolueert in deze korte roman.

Nicolas en Bruno zijn oude vrienden uit Brussel, Nicolas is de IT-branche ingegaan, Bruno is bioloog geworden. In hun jeugd zijn ze min of meer op elkaar aangewezen maar naarmate ze ouder worden, lijken ze steeds meer uit elkaar te groeien.

Nicolas is geïnteresseerd in zwermintelligentie, waarom een hele groep (spreeuwen bijvoorbeeld) zich perfect als zwerm gedraagt, Bruno daarentegen ontwikkelt zich tot een ferm aanhanger van Darwins survival of the fittest-theorie, alleen de sterksten overleven. Wat dat betreft heeft de laatste het niet getroffen want hij heeft een zoontje Miko, Nicolas’ petekind, met jeugdkanker.

Natuurlijk houdt hij van het kind maar de lezer voelt wel dat zo’n defecte nazaat niet in Bruno’s theorieën past.

Terloopse aanwijzingen

Nicolas en Bruno, die naar Bratislava is verhuisd, treffen elkaar weer als de eerste naar Wenen komt om een defect hotel-computersysteem weer op gang te helpen. Allengs komt Nicolas erachter dat zijn vriend er in de tussentijd steeds extremere ideeën op is na gaan houden, bijvoorbeeld dat wij op den duur tot insecten zullen evolueren en dat hij de ziekte van Miko, ‘een vergiftigd geschenk’, toeschrijft aan het onverdraaglijke feit dat hij en zijn vrouw dragers van een verkeerd gen zijn.

En wat is er eigenlijk gebeurd met de oude professor die Bruno dwarszit en die op een gegeven moment volgens Bruno uit een boom gevallen is? De veronderstelling dat Bruno achter zijn dood zit is onontkoombaar.

Nicolas zelf komt erachter dat het computersysteem van het hotel gesaboteerd wordt door een tweetal medewerkers dat zijn poging om het te herstellen dwarsboomt. Als lezer voel je de spanning tussen beide levens, Bruno gaat ervan uit dat alleen de sterksten moeten overleven, Nicolas is juist iemand die de illusie heeft dat ingrijpen helpt. ‘De drager’ gaat over evolutie en over botsende ideeën daaromtrent.

Maar zo expliciet als het hier in samenvatting lijkt, gaat het er hier niet aan toe. Vantoortelboom is meer van de terloopse aanwijzingen dan van de hamerende thematiek. Met allerlei details illustreert hij de achterliggende strekking van een defecte wereld: een vrouw die twee vingers mist, een kreupele man, een manager met een opvallende levervlek, een vrouw heeft een kinkhoornkapsel, maar ook ligt er een hoopje dode vliegen in een hotelkamer, en hangt er een hertengewei in een directeurskamer; zelfs in de beeldspraak komt de thematiek terug, een bebrilde jongeman heeft ‘facetogen’, het dons op iemands oorschelp doet denken aan ‘brandhaarrupsen’, alsof de mens al langzaam op weg is insect te worden. En intussen speelt Nicolas met zijn petekind Miko een computerspel waarin rustig een bloedbad wordt aangericht.

Vriendschapsroman

‘De drager’ is een ideeënroman, vermomd als vriendschapsroman, over erfelijkheid, ouderschap, ontwikkeling in de natuur en de technologie: “Hij vermoedde al langer dat ook de technologie onderworpen was aan de wetten van de natuurlijke selectie, dat alle uitvindingen die de mensheid in zijn onwetendheid beschouwt als uitvindingen, die naar waarheid en feitelijkheid niet zijn. Alles bouwt voort op wat net voorafgaat. Grote sprongen, die zich niet eerder hadden aangekondigd door eerste, timide stapjes in die richting, bestaan niet. Dat moest hij maar eens aanvaarden. Alles komt wanneer de tijd er rijp voor is, wanneer de technologie en de mensheid eraan toe is. Het ouderschap is niet anders.”

In zijn vorige roman, ‘Meester mitraillette’, over een deserteur voor het vuurpeloton, vroeg Vantoortelboom zich af wat de mens eigenlijk tegen de oorlogsmachinerie heeft in te brengen. In ‘De drager’ is de mens een detail in de machinerie van de evolutie. Zo relativeert Vantoortelboom de rol van de individu en de macht van de mens. ‘De drager’ is een intelligente roman waarin dat inzicht subtiel en overtuigend in beeld komt.

Jan Vantoortelboom
De drager
Atlas Contact; 192 blz. €19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden