Een icoonmaker noemt Bono de fotograaf Anton Corbijn. Hij helpt U2 met een nieuwe identiteit.

Anton Corbijn is het vijfde lid van de Ierse band, bespeler van een stil instrument, merkt filmmaker Wim Wenders op. 'U2 en Anton Corbijn verdienen elkaar', schrijft Salman Rushdie. Bij zanger Michael Stipe van REM hangt al jaren een Corbijn-portret van Bono aan de koelkast. Hij is jaloers op het huwelijk tussen de fotograaf en de band. ,,Er loopt een directe verbinding tussen zijn oog en hun collectieve brein, en tussen zijn brein en hun volledige gebrek aan angst. Het is een bijzondere dans, op een soundtrack van hoog niveau.''

De vriendelijkheden dienen als inleiding op het boek 'U2 & i', dat de relatie tussen de fotograaf en U2 uitbundig in beeld brengt. In 379 foto's, gemaakt tussen 1982 en 2004, is te zien hoe Corbijn (Strijen, 1955) meebouwde aan het imago van de band. Zijn portretten sierden platenhoezen, cd-boekjes, tijdschriftcovers en museumzalen.

Corbijn is een icoonmaker, merkte Bono op, toen hij in april 2000 de Corbijn-expositie opende in het Groninger Museum. ,,Zijn portretten hebben een stoïcijnse kwaliteit. Zijn protestantse oog op schoonheid en beroemdheid geeft zijn portretten een ouderwetse kracht.'' Al 22 jaar werken ze samen. Omdat U2 bij zoiets intiems als fotografie het liefst langetermijnrelaties aangaat. ,,En omdat Corbijn goed is in twee dingen'', vult Bono aan in het boek: ,,Hij kan ons volledig laten zijn wie we zijn, en hij kan ons uitdagen te zijn wie we niet zijn. Nog niet zijn.'' Hij hielp ze steeds toe te groeien naar een nieuwe identiteit.

'U2 & i' vertelt drie verhalen, zegt Corbijn in een interview op 'u2.com'. ,,Het verhaal van mensen die ouder worden. Daarnaast zie je mensen veranderen voor de lens: de houding van U2 verandert tussen 'The Joshua Tree' (1987) en 'Achtung Baby' (1991), iets wat Bono zelf de reis van onschuld naar ervaring noemt. En daarnaast is er mijn eigen ontwikkeling als fotograaf, de afgelopen 22 jaar.''

Corbijn heeft wel met meer artiesten intensief samengewerkt, zoals REM en Tom Waits. ,,Maar mijn relatie met U2 is verder alleen te vergelijken met wat ik met Herman Brood had. Ik fotografeerde hem vanaf 1973, en dat was de blauwdruk voor mijn werk met U2. Ik voelde toen hoe het kon zijn om langere tijd met iemand samen te werken.''

Corbijn stelde Bono en Brood aan elkaar voor in Amsterdam, op 5 november 1997, Hermans verjaardag. ,,Ze vonden elkaar aardig en begonnen over de Bijbel te praten. Uiteindelijk belandden ze in een bar op de Wallen met Edge, mij en nog wat anderen. Bono stuurde hem later een cactus en zong de volgende dag bij de uitreikingen van de MTV-Awards in Rotterdam een regel over Herman'', schrijft hij in 'U2 & i'.

Toen U2 in augustus 2001 drie concerten gaf in Arnhem, nam Corbijn Bono mee naar Broods studio, een maand na diens zelfmoord. Op twee foto's zit Bono met een akoestische gitaar op schoot wat te tokkelen, achter diezelfde cactus en voor een schilderij van Brood. Als hij op een van de foto's opkijkt, zie je dat zijn gedachten niet bij de muziek zijn. Het is een van de weinige foto's in het boek waarop hij zich niet bewust lijkt van de camera. Verder zie je steeds iets van een pose, een houding, een attitude.

Dat is niet zo gek, voor een artiest die zich altijd van starende blikken bewust is. Journalist Paul Morley beschrijft in een introducerend essay hoe hij Bono onder lunchtijd in een restaurant zag zitten. De ambassadeur, popster, spiritueel leider en MTV-artiest oogde nu heel gewoon. Of misschien had hij zich gecamoufleerd als een gewoon persoon. Hij was in ieder geval buiten dienst, maar misschien keken er wel te veel mensen naar hem om echt vrij te zijn. ,,Ook wie niet naar hem keek, keek toch naar hem.''

De band bezat een ander soort zelfbewustzijn toen Corbijn in februari 1982 voor het muziektijdschrift NME zijn eerste U2-foto maakte. Bono en drummer Larry Mullen staan voor het schip de S.S.President in New Orleans, waarop ze 's avonds zouden optreden. Ze stralen een onbevangen brutaliteit uit die wel past bij jonge bandjes.

In het vliegtuig had Corbijn een cassette van hun album 'October' beluisterd, en hij was niet zo onder de indruk. 's Avonds wilde hij de stad gaan fotograferen, maar ging eerst nog aan boord om wat nummers live te beluisteren. Noodgedwongen bleef hij tot het eind. Hij had er geen rekening mee gehouden dat het schip zou afmeren, onder het concert dreef het de Mississippi op.

Later dat jaar vroeg U2 hem foto's te maken in Zweden bij de opnames van de videoclip van 'New Year's Day'. In een helikopter werd de band overgevlogen naar de besneeuwde locatie. Een van die foto's hing ook in 2000 in de Bono-zaal in het Groninger Museum. Het was de afbeelding die de zanger toen zelf het meest trof, die weken in zijn hoofd bleef hangen en ook invloed had op de teksten van het laatste album 'How to Dismantle an Atomic Bomb'.

Een foto gemaakt voordat de band de lucht in schiet. Drie donkere wieken in een grijs-witte lucht. Mullen is bijna onzichtbaar. Achter het spiegelende glas valt wat licht op Bono's gezicht. In het boek merkt hij op: ,,Ik zag wat ik zou willen omschrijven als mijn eerste gezicht, heel jongensachtig en open. Ogen die de wereld kunnen drinken maar niet zo geïnteresseerd waren in die wereld. Er zat iets heel krachtigs in die blik. Als ik die jongen iets kon vertellen zou dat zijn: 'Je hebt gelijk'. Ik was tweeëntwintig en op die leeftijd onderschat je al snel de kracht van naïviteit. Je probeert jezelf te bevrijden van die onschuld en wil een man van de wereld worden. Onderweg verlies je veel.''

Dat onderweg is mooi te volgen. Bij de opnames van het album 'The Joshua Tree' zijn de Ierse koppen al sterker en meer af. Voor dat album maakte Corbijn een hoes die beroemd werd. Met de werktitels 'The Desert Songs' en 'The 2 America's' in zijn achterhoofd, ging hij op zoek naar goede locaties tussen Nevada en Californië. De avond voordat de band voor een fotosessie Death Valley introk, beschreef Corbijn de eigenaardige 'Joshua tree' die hij in 1980 in de woestijn zag toen hij Captain Beefheart fotografeerde. De volgende dag besloot Bono dat 'The Joshua Tree' een logische titel zou zijn voor het album. In een busje gingen ze op zoek naar een alleenstaande boom. Midden tussen de bandleden staat die veelarmige boom in de verte op de foto, precies waar de horizon het hoogste punt bereikt. In zijn handgeschreven aantekeningen beschrijft Corbijn dat hij de gebruikte panoramacamera nog onvoldoende onder de knie had. Pas toen de foto's ontwikkeld waren, zag hij dat de boom scherp en de band onscherp was, dat de horizon een boog maakt en links een randje van zijn fototas te zien is.

Na een decennium vol zwart-wit beelden en serieuze blikken werd het werk uitbundiger rond 'Achtung Baby', zoals U2 zich tegelijkertijd ook muzikaal vernieuwde. Bono wist hoe Corbijn in die tijd met Depeche Mode experimenteerde, en stimuleerde hem erg in zijn kleurgebruik. De foto's van het carnaval in Santa Cruz, Tenerife en van Marokko zijn verfrissend. Verkleedpartijen, vrijheid, extravaganza. Er volgen meer kleurexperimenten: tijdopnames in het donker waarbij met zaklamp en flits de foto tot stand wordt gebracht. In Berlijn draagt de hele band vrouwenkleding.

En ook Bono's spel met personages maakt begin jaren negentig tot een interessante tijd. The Fly doet zijn intrede, enkele jaren later gevolgd door Mr MacPhisto. De band neemt de beroemdheid en de popindustrie zelf op de hak, evenals in de grote, steeds visuelere tournees, en die ironie vindt haar weerslag ook op de foto's van Corbijn.

Ergens in de tweede helft jaren negentig merkt Corbijn in zijn aantekeningen op dat het belangrijk is om na zo'n lange samenwerking nieuwe vibes in de groepsfoto's te krijgen en herhalingen te vermijden. Dat is de grootste vraag: hoe het verder gaat, vooral omdat de sessies van de laatste jaren niet de spannendste foto's hebben opgeleverd.

Maar een goed uitgangspunt is dat de vriendschap nog intact is, en dat hun werkrelatie nog altijd om geven en nemen draait.

Dat bleek bijvoorbeeld bij het concert in Arnhem waarbij Corbijn onverwacht voor een vol Gelredome met Bono het podium op mocht wandelen. Het schoot door hem heen dat zijn rolletje nog maar zes opnames had. Na die zes foto's deed hij maar alsof hij druk bezig was. Om niet voor gek te staan, en omdat je Bono's gulheid niet verkwist.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden