Een hoopvol boekje voor de oecumene in het Lutherjaar

Maarten Luthre, een oecumenisch perspectief. Beeld Berne Media

Maarten Luther. Een oecumenisch perspectief
Walter Kasper
Berne Media, 80 blz. € 12,90
*

De schrijver

Walter Kasper is een Duitse kardinaal en bekend om zijn bijdragen aan de dialoog met protestanten. Tot een aantal jaren terug was hij voorzitter van de Pauselijke Raad ter Bevordering van de Eenheid van de Christenen, zeg maar het Vaticaanse ministerie van oecumenische zaken. Aangezien 2017 het Lutherjaar is, waarin 500 jaar Reformatie wordt herdacht, bood dat Kasper een uitgelezen kans om aan de hand van Maarten Luther zijn visie op de oecumenische dialoog te schetsen.

Zijn thematiek

Vroeger zagen katholieken Luther vooral als scheurmaker en ketter. Maar die katholieke beeldvorming is in de afgelopen eeuw gewijzigd. Veel meer dan vroeger wordt Luther nu gewaardeerd om zijn theologische standpunten en religieuze inzichten.

Volgens Kasper komt dit voort uit een groter begrip voor de context waarin Luther leefde. Kasper schetst hoe Luther opgroeide in de nadagen van de Middeleeuwen, in een tijd waarin de eenheid in Europa gewaarborgd werd door de keizer en de paus. Het was een tijd waarin ‘katholiek’ zijn geen keuze was: je was het gewoon.

Er waren al vaker kerkhervormers geweest, en er was een breed gedeeld besef dat de kerkelijke hiërarchie door corruptie, foute ideeën en machtspolitiek verziekt was. Luther stond in eerste instantie in die net zo katholieke traditie. Maar zijn terechte oproep tot morele en theologische hervorming kreeg geen gehoor in Rome. Integendeel, er ontstonden felle polemieken en een uiteindelijke excommunicatie.

Welnu, omdat Luther werd gesteund en beschermd door Duitse vorsten, gaf dit hem de mogelijkheid om afstand te nemen van de bestaande maatschappelijke en kerkelijke structuur. Kaspers belangrijkste punt is: wat eerder ondenkbaar was, kon nu opeens gebeuren. Plotseling waren er twee parallelle maatschappij-inrichtingen. En je kon (in elk geval als Duitse vorst) kiezen bij welke inrichting je wilde horen, bij de katholieke of de protestantse. Het tijdperk van vanzelfsprekende katholieke eenheid was voorbij, en katholiek zijn werd nu net als protestants zijn een confessie in een steeds pluralistischer samenleving.

Boeiende stelling

Volgens Kasper is Rome volstrekt medeschuldig geweest aan de kerkscheuring die tot aan de dag van vandaag voortduurt. En zowel Luther als Rome had niet kunnen voorzien en nooit gewild dat deze nieuwe toestand ontstond waarbij beide kerken hun eigenheid steeds meer definieerden als ontkenning van de andere.

Maar volgens Kasper is ook dit tijdperk van confessionaliteit voorbij. Het individualisme heeft er voorgoed voor gezorgd dat we onze identiteit niet meer ontlenen aan de kerk waartoe we behoren. Dat heeft op zijn minst één voordeel: dat het ruimte geeft om onbevangen na te denken over wat die andere kerk te bieden heeft. En zo kan het komen dat in dit nieuwe tijdperk van kerkelijke oecumene een katholiek kardinaal weer onbevangen kan nadenken over de waarde van Maarten Luther.

Opvallende zin

‘Luther was een hervormer, geen reformator. Hij dacht er niet aan om de stichter van een aparte hervormde kerk te worden. Zijn doel was de vernieuwing van de katholieke kerk, dat wil zeggen van het hele christendom, vanuit het evangelie. Dat was een wake-up call en een aanbod van de Heilige Geest aan de kerk.’

Reden om dit boek niet te lezen

Dit boekje, ontstaan uit een academische lezing, raakt allerlei boeiende thema’s aan. Maar door zijn schetsmatige karakter mist het overtuigingskracht. Een oppervlakkige poging om een niet zo bijzondere lezing te ‘pluggen’ voor het Lutherjaar.

Reden om dit boek wel te lezen

Walter Kasper is als kardinaal niet de minste. Als hij dus zo positief over Maarten Luther kan schrijven, wordt wel duidelijk dat er veel veranderd is in 500 jaar kerkgeschiedenis. Daarnaast laat dit boekje in kort bestek zien hoe deze hooggeplaatste katholiek de gezamenlijke toekomst van de kerken optimistisch benadert. Ondanks zijn bondigheid is dit boekje voor de oecumenisch ingestelde kerkganger dan ook een hoopvol teken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden