Een hommage aan Chicago op North Sea Jazz

Blueslegende Muddy Waters siert een muur in Chicago ter gelegenheid van een festival, vorige maand. Waters stierf in 1983 op 70-jarige leeftijd. Beeld Hollandse Hoogte / AP | Associated Press

Komend weekend is in Rotterdam de 42ste editie van North Sea Jazz. Het brengt een hommage aan de stad die voor de muziek altijd zo belangrijk is geweest: Chicago.

Twee jaar terug speelde een kwartet op North Sea Jazz de zaal leeg. Onder de noemer 'Made in Chicago' leidde drummer Jack DeJohnette op North Sea Jazz zijn stadsgenoten. Terwijl in bijna elke zaal op dat moment een band van naam te zien was, begonnen de vier oudere heren ijzig kalm aan het uitzetten van een paar complexe melodische en ritmische patronen. Terwijl het publiek de zaal in groten getale verliet, werkte het viertal doodgemoedereerd de ingezette lijnen verder uit om pas na een half uur de spontane improvisatie zo geraffineerd af te ronden dat het geheel ineens volledig gecomponeerd leek.

Jazz uit Chicago staat komend weekend in de Rotterdamse Ahoy wederom in de schijnwerpers, op de 42ste editie van het North Sea Jazz. Het festival brengt een hommage aan de stad die een wezenlijke rol heeft gespeeld in de muziekgeschiedenis, en die nog altijd speelt.

Twee musici in die band, pianist Muhal Richard Abrams en rietblazer Roscoe Mitchell zijn spilfiguren in de Association for The Advancement of Creative Musicians (AACM). Abrams was zelfs een van de oprichters van deze opmerkelijke organisatie die het al vanaf 1965 volhoudt. Bijzonder aan de AACM is dat zij twee zaken verbindt die doorgaans maar moeilijk samengaan. De AACM is opgericht om musici aan optredens en inkomen te helpen én om musici volledige creatieve vrijheid te gunnen, hun artistieke ontwikkeling niet door praktische beslommeringen te laten stagneren. Dat dit veel voeten in de aarde had, valt na te lezen in het boek 'A Power Stronger Than Itself' van trombonist George Lewis, maar het is een boek met een betrekkelijk happy end. Of eigenlijk géén einde, want de AACM gaat onvermoeibaar verder. Net als Abrams die inmiddels zesentachtig is, maar dit jaar op North Sea Jazz gewoon optreedt (zondag, Madeira, 19.15 uur).

Wegen kruisen

Waarom Chicago? Het is de stad waar uiteenlopende muzikale wegen elkaar nog altijd kruisen. Dat is al lang het geval omdat ook letterlijk in Chicago wegen elkaar kruisten en daar verschillende werelden samenkwamen: het noorden en het zuiden van de Verenigde Staten, de stad en het platteland, de onder- en de bovenwereld.

In de blues is Chicago nog altijd verbonden aan de overgang van de akoestische plattelands-blues naar de elektrische grotestads-blues. Ook voor jazzmusici werd Chicago met name vanaf de crisisjaren begin vorige eeuw een toevluchtsoord. Want in Chicago waren nog wel speelgelegenheden, wat samenhing met een duisterder kant van de stad. Waar hield een beruchte gangster als Al Capone ook alweer huis? Precies ja, Chicago.

Natuurlijk wilden muzikanten graag bij de georganiseerde misdaad uit de buurt blijven. Wegens beweerde gokschulden of een te grote mond werd nog wel eens een jazzmusicus onthoofd in een woestijn teruggevonden of in een goedkope lijkkist met uitgesneden tong bij zijn geliefden afgeleverd. Naast die fysieke dreiging loerde dan nog het gevaar van een artistieke gijzeling. Spelen wat de zaaleigenaar vraagt, verdwijn anders maar. Met name in de jaren zestig proberen overal in de VS jazzmusici de handen ineen te slaan en meer zeggenschap over hun werk en inkomsten te verwerven. Over het algemeen leidde dat tot ellenlange vergaderingen die op hun beurt zorgden voor hevige ruzies. Alleen de AACM, dat bonte gezelschap uit Chicago, hield het al die jaren vol. In wezen stonden van meet af aan de deuren wagenwijd open. Invloeden van buiten de jazz kregen alle kans. Zoals muziek uit Afrika en de nieuwste ontwikkelingen in de klassieke muziek, maar ook werd er al vroeg geëxperimenteerd met synthesizers en computers, met nieuwe manieren van componeren en improviseren door bijvoorbeeld met grafische partituren of kleurenschema's te werken. Ook niet-muzikanten, vooral dichters en dansers, waren welkom. En minstens zo belangrijk, oudere generaties bleken genereus ten opzichte van de jongeren.

Wiskunde, hiphop, jazz

Die mentaliteit heeft zacht gezegd opmerkelijke muziek opgeleverd. Er is nog altijd een vruchtbare samenwerking tussen verschillende muzikanten die bovendien elkaars experimenten voortzetten. Altsaxofonist Steve Coleman (zondag, Madeira, 15.15) werd als jonge muzikant dor de oudere Chicagoans gestimuleerd zijn eigen gang te gaan. Coleman experimenteerde onder meer met het samenbrengen van jazz en hiphop om vandaaruit zijn fascinatie voor wis-, natuur- en sterrenkunde meer en meer te verklanken in complexe muziek vol verschuivende ritmische en melodische structuren. Zijn werk wordt almaar sterker en zijn nieuwste cd 'Morphogenis' werkt alleen al door de fascinerende klankkleuren ronduit hallucinerend. Waar het mengen van hiphop en jazz bij Coleman begin jaren tachtig nogal geforceerd klonk, is inmiddels een volkomen natuurlijk amalgaam ontstaan. Een andere altsaxofonist, Steve Lehman, heeft met Sélébéyone (zondag, Madeira, 21.00) een vrijwel ideale mix tussen beide genres en onder meer minimal music gevonden. Agressief én intelligent, provocatief én subtiel.

Ook bij drummer Makaya McCraven en trompettist Marquis Hill (vrijdag, Congo, 23.15) hoor je op eigen wijze hiphop en jazz samenkomen. Met diezelfde open blik waardoor het experiment en steeds andere muzikanten of spokenword-artiesten welkom zijn. En ze helpen elkaar. Zo geeft altist Greg Ward liefst drie concerten na elkaar, waarvan een met zijn onvolprezen 10 Tongues (vrijdag, Madeira, 19.15), een prachtproject dat muziek van Charles Mingus vertaalt naar nu. De focus ligt nog altijd op samenwerken, op componeren én improviseren, op een eigen weg vinden én de traditie voortzetten. Niet bang zijn voor verandering, dat is het enige dat in de Chicagoanse jazz niet verandert.

Tekst loopt door onder afbeelding

Beeld Jeanette Vos001

Tips voor de bezoekers

• Tip nummer één: gun jezelf en de artiesten de tijd. Alles meemaken lukt toch niet, dus kun je bij de optredens die je wel bezoekt beter wat langer blijven luisteren.

• Tip nummer twee: bezoek naast je persoonlijke favorieten en de klinkende namen ook een paar muzikanten van wie je nog nooit hebt gehoord. Kies voor variatie. North Sea zet behalve op jazz uit Chicago in op jazz in grote bezetting. Wissel zo'n grote band af met een intiemere setting en je haalt het beste uit beide.

De moeite waard zijn alvast de eerbetonen aan Thelonious Monk en Duke Ellington door het Monkestra van John Beasley en het Nederlandse All Ellington. Ook het Zweedse Angles 9 heeft een grote bezetting. Hun laatste cd kreeg in deze krant vijf sterren en live zijn ze zelfs nog beter. Liefhebbers van het label ECM komen zeer aan hun trekken met de groep van gitarist Wolfgang Muthspiel, de sterband Atmosphères, het kwintet van de twee prachtige trompettisten Tomasz Stanko en Enrico Rava, en het kwartet van trompettist Avishai Cohen.

Saxofonist Donny McCaslin is | dit jaar winnaar van de Paul Acket Award en een van de vele nieuwe saxofoonhelden op het programma, naast bijvoorbeeld Kamasi Washington, Ben van Gelder, Maarten Hogenhuis, Joris Posthumus en Ben Wendel. Vergeet tot slot de Britten niet: Dinosaur, Phronesis of het geweldige Shabaka & The Ancestors.

In het lichtere segment wordt erg veel verwacht van Beyoncé-zusje Solange, die vorig jaar haar wereldplaat uitbracht. Ook met zangeressen Mavis Staples en Erykah Badu presenteert North Sea Jazz een paar soulkanonnen van formaat. De Britse electro-soulzanger Sampha en de Surinaamse zanger Jeangu Macrooy moeten dit jaar zorgen voor een frisse wind, terwijl het in de hiphop-hoek aan de oudgedienden van De La Soul en de NSJ-coryfeeën The Roots, wiens gezamenlijke show met popster Usher erg nieuwsgierig maakt. Het funkcollectief Jamiroquai maakt zondag zijn comeback op de Nederlandse planken als afsluiter van het North Sea Jazz-festival.

North Sea Jazz vindt vrijdag tot en met zondag plaats in Ahoy in Rotterdam. Voor meer informatie en het blokkenschema: www.northseajazz.com

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden