Een hogere rente op je studielening, wat betekent dat? Vier vragen en antwoorden

Studenten in een collegezaal van de Erasmus Universiteit. Beeld ANP

De Eerste Kamer debatteert dinsdag over het plan om de rente op studieleningen te verhogen. Wat heeft dit voor gevolgen voor lenende studenten? Vier vragen en antwoorden.

1. Waarom wordt de rente op studieleningen verhoogd?

Het is een afspraak uit het Regeer­akkoord. Daarin staat dat het studievoorschot, zoals het leenstelsel wordt genoemd, in 2020 moet aansluiten bij de 10-jaarsrente in plaats van de huidige 5-jaarsrente. Het levert de schatkist 250 miljoen euro op in 2060. Het is nodig, zegt de regering, omdat de afbetaaltermijn op studieleningen bij de introductie van het leenstelsel is opgerekt van 15 naar 35 jaar. Dat levert een gat in de begroting op.

2. Wat betekent die renteverhoging concreet voor studieleningen?

Minister van Engelshoven (onderwijs) rekent meestal met het volgende voorbeeld: een student met een gemiddelde studieschuld van 21.000 euro zal door de voorgenomen ­10-jaarsrente over de totale schuld gemiddeld 5500 euro meer betalen. Neelie Kroes zei daarover vorige week op NPO Radio 1: “We praten over 12 euro per maand. Dat is vier biertjes.”

Het voorbeeld van de minister is echter alleen van toepassing op het huidige, gunstige rentepercentage van staatsobligaties dat momenteel geldt op de kapitaalmarkt. Hierbij wordt gerekend met de gemiddelde rentes over de afgelopen tien jaar: voor de 5-jaarsrente geldt 1,78 procent, voor de 10-jaarsrente gaat het om 2,56.

Het Interstedelijk Studentenoverleg (ISO) maakte een inventarisatie van de rente-ontwikkeling van 2001 tot 2010 – een periode waarin de rente gemiddeld gezien hoger lag. De studentenorganisatie vergeleek in die jaren de 5- en 10-jaarsrente. Als je de rentepercentages van 2004 plakt op de schuld van 21.000 euro, komen er heel andere bedragen uitrollen. Toen gold namelijk een percentage van 3,35 procent voor de 5-jaarsrente en 4,21 voor de 10-jaars. De gemiddelde extra rentelasten, rekenend met de 10-jaarsrente, komen dan ineens neer op 7200 euro. Als je in 35 jaar je studieschuld van 21.000 euro afbetaalt, betaal je in totaal 23.770 euro aan rente, meer dus dan de huidige lening.

3. Minister van Engelshoven blijft benadrukken dat de renteverhoging niets af doet aan het sociale aspect van het leenstelsel. Klopt dat?

Je betaalt terug naar draagkracht en nooit meer dan 4 procent van je inkomen. Studenten die later 20.000 euro of minder verdienen, hoeven sowieso geen geld terug te betalen. “Maar omdat de totale terugbetaaltermijn is verhoogd naar 35 jaar, zijn de maandlasten relatief laag ten opzichte van de hoogte van de schuld, waardoor het in de lijn der verwachting ligt dat het overgrote deel van de studenten hun studieschuld, inclusief de rente, volledig zal afbetalen”, zegt het ISO hierover.

Daar komt nog eens bij dat de meeste studenten sowieso niet beseffen dat de rente na vijf of tien jaar kan veranderen. Het rentepercentage, nu rond de 0 procent, wordt pas vastgesteld een jaar nadat de student is afgestudeerd. “Dit is super kwalijk. Als je een hypotheek afsluit bij de bank, dan vertelt de bank meteen tegen welke rente je leent”, zegt Carline van Breugel van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb).

Naast deze onwetendheid, is lenen ook wel erg makkelijk: een paar klikken op de DUO-site en een student ontvangt 800 euro. Zonder de waarschuwing ‘geld lenen kost geld’. Marco Florijn, voorzitter van de branchevereniging schuldhulpverlening, vindt dit raar: “Een bank gaat ook eerst in gesprek met zijn cliënten en wijst hen op de gevolgen van een lening.”

4. In de Tweede Kamer werd het plan om de rente te verhogen vorig jaar aangenomen. Maar de voltallige oppositie stemde tegen. Hoe liggen de verhoudingen in de Eerste Kamer die vandaag debatteert?

Naar alle waarschijnlijkheid zal de oppositie opnieuw tegenstemmen. SP-Kamerlid Frank Futselaar pleitte eerder al voor een limiet op het rentepercentage. “De rente is historisch laag. Maar dat blijft niet altijd zo.”

Anne-Wil Duthler, die na het verlaten van de VVD-fractie als zelfstandig senator doorgaat, overweegt ook tegen het plan te stemmen. Als zij doorzet, is de wet van tafel. En de kans is klein dat de Eerste Kamer, die binnenkort aantreedt in een nieuwe samenstelling, de wet in een later stadium alsnog aanneemt.

‘Ik woon bij mijn moeder, dat scheelt financieel’

Anneloes Krul (28), studeert sociologie in Utrecht

Studente Anneloes Krul studeert sociologie in Utrecht, maar woont bij haar moeder in Den Helder. Beeld Olaf Kraak

“Ik zit eindelijk op mijn plek. Ik studeer sociologie in Utrecht. Het duurde wel even voordat ik wist wat ik echt leuk vond. Ik studeerde eerst japanologie in Leiden, maar dat paste niet bij me. Vervolgens kreeg ik een burn-out en toen heb ik een tijd gewerkt bij de inburgeringscursus. Dat vond ik erg leuk, maar ik ontdekte ook dat ik zonder studie niet verder kwam. Vandaar sociologie.

“Ik durf eigenlijk niet zo goed te kijken naar mijn studieschuld. Het ligt rond de 30.000 euro, maar ik ben nog niet klaar. Ik begin na de zomer aan mijn derde jaar. Het is een confronterend bedrag, het hangt als een donkere wolk boven mijn hoofd. Ik ben ook bang dat ik later minder makkelijk een hypotheek kan afsluiten.

“Ik woon nu bij mijn moeder in Den Helder, dat scheelt financieel gezien. Werken naast de studie is niet zo eenvoudig. De universiteit plant de weken erg vol. We hebben vaak wel vijf dagen per week college en de uren variëren. Dat maakt het hebben van een bijbaantje lastig. Ik vind dat de universiteit meer rekening moeten houden met de nieuwe financiële situatie van studenten.

“Ik zet me binnen de faculteitsraad van sociale wetenschappen bijvoorbeeld in voor meer flexstuderen. Dat betekent concreet dat je een vak kan overdoen ­zonder daar een heel jaar extra studieschuld voor op te bouwen.”

‘Ik leen liever voor een studie dan voor een huis’

Myrthe van Dalen (23), begint aan een master aan University College Rotterdam

“Ik heb een bachelor liberal arts and sciences gedaan aan het Rotterdamse University College, en een bachelor filosofie. Na de zomer begin ik aan mijn master. Tot voor kort leende ik maximaal om mijn studie te bekostigen. Dat komt in mijn geval neer op zo’n 1150 euro per maand omdat ik een tijdje dubbel collegegeld betaalde. Een deel van die lening wordt kwijtgescholden vanwege het inkomen van mijn ouders. Ik schat dat ik inmiddels een nettoschuld heb van zo’n 35.000 euro.

“Ik vind het leenstelsel niet per se slecht. Je betaalt straks een bepaald percentage terug van je inkomen om je schuld af te lossen. Als ik zou moeten kiezen tussen een hypotheek of een schuld aangaan om te kunnen studeren, zou ik altijd kiezen voor het laatste.

“Wat ik niet begrijp is dat de ­regering het extra geld dat nu vrijkomt vanwege de rente­verhoging niet investeert in het hoger onderwijs. Dat was bij de introductie van het leenstelsel wel de afspraak.

“En als dat extra geld toch nodig is, vraag ik me af of je niet beter het collegegeld kan verhogen. Mensen die toch al veel moeten lenen voor hun studie, worden met deze maatregel het hardst geraakt.”

Lees ook: 

Anne-Wil Duthler zet plan om rente op studieleningen te verhogen op losse schroeven

Senator Anne-Wil Duthler is kritisch op het kabinetsplan om de rente op studieleningen te verhogen. Als ze volgende week tegenstemt, kan het wetsvoorstel sneuvelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden