Een hele ochtend een beetje zonsverduistering

De zonsverduistering van woensdagochtend zal ruim vijf uur duren. En de weersverwachting belooft regelmatig openingen in de bewolking. Alle kans dus dat wie zich van de juiste spullen voorziet, er iets van kan meemaken. Alleen is de verduistering weinig spectaculair: een zwart stipje trekt vanaf 's ochtends elf over zeven over de zonneschijf en zal het daglicht niet merkbaar verzwakken. Het is de planeet Mercurius.

Als je afgaat op plaatjes van het zonnestelsel, zou het veel vaker moeten gebeuren: alle planeten liggen met hun banen in hetzelfde vlak, dus bij elke omloop komen de 'binnenplaneten' Mercurius of Venus, die dichter bij de zon staan dan de aarde, tussen de zon en ons door. Met een telescoop met een goed zonnefilter, of met een telescoop die zijn beeld op een stuk papier projecteert, kun je de planeet in zo'n geval zonder schade voor de ogen zien langskomen, als een donker schijfje.

In de praktijk is zo'n 'overgang' toch vrij zeldzaam, omdat de planeten niet precies in hetzelfde vlak liggen. Wanneer er één komt, is wel precies uit te rekenen en zodoende weten we dat woensdag een 'Mercuriusovergang' op het programma staat. Het is de eerste sinds 1999, maar de eerste keer sinds 1973 dat het verschijnsel zich boven Nederland voordoet. Toen was het overigens bewolkt. En wie de overgang morgen mist, moet hopen dat het weer in 2016 beter is. Wel is er volgend jaar een overgang van Venus, de eerste in 112 jaar.

Hoe zeldzaam ook, sterrenkundigen halen inmiddels over zo'n hemelverschijnsel hun schouders op. Dat was in de zeventiende eeuw wel anders: toen bleken ze te gebruiken om de afmetingen van het zonnestelsel vast te stellen.

Wie geen amateursterrenkundige is en de Mercuriusovergang wil meemaken, kan bij sommige volkssterrenwachten terecht. In ieder geval zijn de Utrechtse sterrenwacht 'Sonnenborgh' en Copernicus in Haarlem open. Adressen zijn te vinden via de website van de stichting De Koepel.

De overgang wordt ook verslagen via de educatieve website Kennislink. Die geeft beelden door van een telescoop op het dak van het Amsterdamse wetenschapsmuseum Nemo, maar ook van instrumenten in andere landen en, om tegenslagen met het weer echt helemaal uit te sluiten, ook van de Europese zonne-satelliet SOHO.

Na morgen is het nog niet afgelopen met de sterrenkundige cadeautjes van deze maand. Op 16 mei is er een totale maansverduistering, maar daarvan zien we in Nederland alleen maar het begin, omdat de maan om 05.53 ondergaat.

Op 31 mei gaat het omgekeerd: dan is er een echte, gedeeltelijke zonsverduistering, die al begonnen is als de zon om 05.26 opkomt. Wie op dat moment de oostelijke horizon in het zicht heeft, ziet twee punten bovenkomen van wat even later een smalle sikkel blijkt te zijn. Even na opkomst is de zon maximaal verduisterd door de maan en krijgt Nederland maar een tiende van het normale schijnsel. In IJsland en delen van Groenland en Schotland is op dat moment een ringvormige zonsverduistering te zien: de maan staat vanaf die plaatsen gezien precies voor de zon, maar is net iets te klein om hem helemaal van rand tot rand te bedekken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden