Column

Een heldendaad kan verdampen, maar zonder moed zijn we nergens

Angela Merkel terwijl ze een bezoek brengt aan de rampplek in Berlijn. Beeld Afp

Ergens in Berlijn moet iemand heel ongelukkig zitten wezen. Even was hij de held geweest. Tot in het buitenland werd hij geprezen om zijn opmerkingsgave, moed en vasthoudendheid.

Na de aanslag op de kerstmarkt op de Breitscheidplatz had hij de dader hard zien weghollen, was hem gevolgd en had de politie gebeld, die hem daarop kon inrekenen. Een paar dagen later werd duidelijk dat hij de verkeerde te pakken had gehad.

Ik heb met deze man te doen. Heel kort heeft hij kunnen genieten van zijn voorbeeldstatus, waarin hij ongetwijfeld ook zelf geloofde. Het zal iemand zijn die het beste voorheeft met de wereld en zijn medeburgers. Zijn achtervolging was niet zonder gevaar geweest. Tien tegen één dat de aanslagpleger een pistool bij zich had gehad.

En toen bleek het allemaal voor niks te zijn geweest. Erger nog: zijn moed had de zaak alleen maar verergerd. Hij had een onschuldige in de politiecel gebracht en dat moet hij vreselijk hebben gevonden. Van verdienstelijk burger was hij een overijverige dwaas geworden die ongewild zijn eigen slachtoffer had gemaakt: niet dodelijk, niet onherstelbaar, maar het zit hem ongetwijfeld niet lekker.

Hoe snel de politie er na de aanslag achter kwam dat de ware terrorist nog op vrije voeten was, is nog niet duidelijk. Maar door dit misleidende spoor kreeg Anis Amri wel een voorsprong: via Nijmegen en Lyon naar Milaan, waar er door stom toeval toch nog een einde aan zijn vlucht kwam. De dag daarop begonnen politici zich op Twitter verbaasd af te vragen hoe dat toch kon. Was 'Schengen' wel zo'n goed idee geweest? Nu zag je waar dat op kon uitlopen.

Koudwatervrees

Het berouw van de Berlijnse modelburger en dat van de politieke spijtoptanten zijn van geheel verschillende orde, maar dragen allebei het risico in zich van koudwatervrees. Dankzij het vrije verkeer van personen in de Schengen-zone kunnen óók misdadigers zich gemakkelijker bewegen: dat is ongetwijfeld waar. Het alternatief is een terugkeer naar grenscontroles met lange wachtrijen. De eerste vakantiedag kon er soms een ware hel door worden, maar ook in de rest van het jaar was de grens voor professioneel verkeer een moeilijk te nemen horde.

Afschaffing bracht een bewegingsvrijheid waar Europa de Verenigde Staten sinds lang om benijdde. Dat de open grenzen daar de misdaadbestrijding er ook niet makkelijker op hadden gemaakt, kon iedereen weten die wel eens een aflevering van The Untouchables had gezien. De landelijk opererende FBI had er zijn handen aan vol. Herinvoering van grensposten tussen de staten is in de VS bij mijn weten nooit serieus overwogen.

Terecht, want de remedie zou erger geweest zijn dan de kwaal. Zoals ook de opheffing van de Schengen-zone niet eens een remedie maar hoogstens een placebo zou zijn. Werkelijke hermetische afsluiting van de grenzen is ondoenlijk, tenzij je over heel Europa een netwerk legt van IJzeren Gordijnen, inclusief mijnenvelden, wachttorens en daarachter een stevige politiestaat. Voor minder draait een beetje crimineel of terrorist zijn hand niet om.

De verschrikte krokodillentranen over 'Schengen' zijn dus nogal misplaatst en - naar ik vrees - grotendeels bedoeld voor de bühne. Daaraan kunnen politici zich beter niet wagen, want voor je het weet voelt de burger zich door hen weer bedonderd. Alles wat mensen doen draagt nu eenmaal een risico in zich. Een verstandige politicus weegt de voordelen af tegen de nadelen en rekent die vervolgens aan de kiezers voor.

Hetzelfde geldt voor mijn onbekende Berlijnse burger en zijn wroeging. Diens gevoel van eigenwaarde moet een flinke klap hebben opgelopen. Maar dat neemt niet weg dat hij deed wat hij doen moest. En dat de ontgoocheling daarover de slechtst mogelijke reden is om voortaan elke burgermoed te schuwen. Ook al bleek zijn zaak uiteindelijk geen hedendaad waardig, een heldendaad was en blijft het. Ook burgerschap komt met risico's en driestheid is zelden een goede raadgever. Maar wanneer de burger niets meer durft, is het einde zoek. Voor politici geldt hetzelfde in nog grotere mate.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden