verkiezingen

Een harde en brede aanval op de VVD en Rutte

Sybrand Buma. Beeld anp

Met nog twee maanden tot de verkiezingen is het Haagse campagnespel van aantrekken en afstoten nu echt begonnen. Eén partij moet het daarbij vooral ontgelden: de VVD van premier Mark Rutte.

Afgelopen weekend hielden onder andere PvdA, CDA en SP hun verkiezingscongressen. En alsof het was afgesproken, zo eensluidend trokken ze ten strijde tegen de grootste regeringspartij. Op de CDA-bijeenkomst in Barneveld zei Sybrand van Haersma Buma zaterdag dat hij de premier verantwoordelijk houdt voor 'de morele crisis' die hij in Nederland ziet. "Mark Rutte doet alsof er niets aan de hand is. Die morele crisis is de afgelopen vier jaar dieper geworden en wie dat laat gebeuren heeft gefaald in zijn belangrijkste taak als premier."

Een kleine veertig kilometer verderop, in Utrecht, noemde PvdA-voorzitter Hans Spekman het VVD-verkiezingsprogramma 'een rampenplan voor driekwart van Nederland'. Hij hekelde in zijn toespraak op de flexibilisering waar de liberalen liefhebber van zijn. Spekman: "De premier stampt als een olifant de zekerheid van de mensen plat. Ik hoop dat mensen dat beseffen als ze zeggen: Rutte is toch een aardige man."

Sybrand Buma en Elco Brinkman/ Beeld anp

'Aan een kabinet met de VVD, doet de SP niet mee'

Tachtig kilometer zuidwaarts, in Tilburg, ging de SP een flinke stap verder. Lijsttrekker Emile Roemer sprak op het congres: "Aan een kabinet met de VVD, doet de SP niet mee." Hij weigert samen te werken met een partij die vindt dat er 'geen alternatief is voor méér markt en minder overheid'.

Het is een opmerkelijke en riskante strategie van de Socialistische Partij. Op lokaal en provinciaal niveau werken de SP en VVD op diverse plekken succesvol met elkaar samen. Maar op het Binnenhof gelden voor de socialisten andere wetten. Roemer: "Als progressief Nederland Rutte uit het Torentje wil, dan moeten we vóóraf eerlijk en duidelijk zijn."

Aan de SP kleeft al langer het imago dat de partij verantwoordelijkheid op het hoogste niveau ontloopt en uitsluiten van de VVD maakt kabinetsdeelname ook dit keer onwaarschijnlijk. De huidige verhoudingen en een blik op de peilingen leren dat de liberalen tijdens de formatie opnieuw een factor van belang zullen zijn.

SP-leider Roemer hoopt dat de linkse kiezer die geen trek heeft in een derde kabinet-Rutte, op 15 maart op zijn partij zal stemmen. Letterlijk zei zij zaterdag: "Als PvdA en GroenLinks de deur openhouden voor rechts, hebben ze een geloofwaardigheidsprobleem. Dan weten de kiezers waar ze met hun linkse stem naartoe moeten."

Partijleiders Lodewijk Asscher (PvdA) en Jesse Klaver willen niet verder gaan dan het 'onwaarschijnlijk' te noemen dat ze straks met de VVD zullen regeren. Asscher zei zaterdag nog in deze krant: "Ik sluit de VVD niet uit. Dat zou bizar zijn in de Nederlandse verhoudingen. Maar het is geen voor de hand liggende keuze."

Het SP-partijcongres. Beeld anp

Laconiek

Mark Rutte maakt zich ogenschijnlijk niet druk over alle aanvallen, in de wetenschap dat die andere partijleiders in hem de grote concurrent zien. In het tv-programma Buitenhof reageerde de premier zondag laconiek op de aantijgingen van CDA'er Buma. En over het besluit van de SP om de VVD uit te sluiten, zei Rutte: "Dat heeft me verbaasd, omdat ik dacht dat de SP zichzelf al had uitgesloten." De premier refereerde aan het Nationaal Zorgfonds, het antwoord van de SP op de problemen in de gezondheidszorg. Maar volgens Rutte een 'ingewikkeld, duur en warrig' plan waar de VVD niets voor voelt. "Roemer had al laten weten dat als dit niet wordt uitgevoerd, hij niet mee wil regeren", zei Rutte.

Zo leert het congresweekend dat de VVD nog zwaarder onder vuur is komen te liggen van de andere partijen. Dat geldt ook voor de PVV, voor wie het isolement onafwendbaar lijkt. De afgelopen twee dagen werd eens te meer duidelijk dat de partij van Geert Wilders ook na een eventuele verkiezingswinst geen aanspraak zal kunnen maken op kabinetsdeelname. Rutte over mogelijke samenwerking, gisteren in Buitenhof: "Dat gaat niet gebeuren. De kans is niet 0,1, de kans is nul."

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra liet zich eerder in soortgelijke bewoordingen uit, maar voor Rutte stond de deur altijd op heel klein kiertje, mits Wilders zijn 'minder minder-Marokkanen'-uitspraak zou intrekken. Die deur is nu echt dicht.

Ook andere partijen maakten dit weekend eens te meer duidelijk niets voor samenwerking met de PVV te voelen. Zoals SP-leider zei: "Wilders komt van de VVD. Hij is een geradicaliseerde VVD'er en daar gaan wij never en nooit mee in zee."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden