Een handjevol mensen kiest een president

Opwinding over de eerste voorverkiezingen in de VS is volkomen misplaatst.

’Hij ligt nu een neuslengte voor’. ’Zij haalt hem onverwacht binnendoor in’. De journalisten happen naar adem, hun stem slaat over van opwinding. Iedere vier jaar opnieuw, en de kranten doen er enthousiast aan mee: in de VS, maar zelfs in Nederland. Het verslaan van de aanloop naar de verkiezingen in de VS, een vol jaar lang, als een spannende marathon met tussen- en eindsprint.

Die kleine deelstaten waar de eerste voorverkiezingen voor de presidentskandidaten worden gehouden, zijn echter in geen enkel opzicht representatief voor de hele Amerikaanse bevolking. Ze zeggen niks over de einduitslag.

Vervolgens zijn degenen die in de voorverkiezingen gaan kiezen niet eens representatief voor de eigen bevolking van die staten. Niet bij de tweede in de reeks, New Hampshire, waar ook ’onafhankelijken’ kunnen kiezen. En al helemaal niet bij de eerste in de reeks, Iowa, dat alleen geregistreerde kiezers kent. Onder activisten van de democraten zijn seculieren en progressieven oververtegenwoordigd, onder activisten van de laatste partij christelijken en conservatieven.

De opiniepeilingen vooraf zijn zelfs niet representatief voor die staten, omdat de respondenten weten dat hun keuze nu buitensporig veel media-aandacht zal krijgen, en ze geneigd zijn om een duidelijk ’statement’ af te geven. Pas begin februari wordt het plaatje iets duidelijker, wanneer staten stemmen die gewicht in de schaal leggen.

In het algemeen is er te veel aandacht in de media voor wat zich pal onder de schijnwerpers afspeelt: speciaal in scène gezet voor de microfoons en de camera’s. En te weinig voor wat zich achter de schermen in de coulissen afspeelt: het handjeklap, dat het daglicht niet kan verdragen. Sommige idealistische kandidaten zeiden achteraf dat ze er spuugziek van werden.

Enerzijds moeten de kandidaten zien dat ze de partijbaronnen achter zich krijgen. Anderzijds moeten ze grote schenkingen binnenhalen van de vele duizenden ’Political Action Committees’. Ze worden belaagd door vooral lobbies van grote bedrijven die er wat voor terug willen zien, bij het aanpassen van wetgeving in hun voordeel. Aan het eind van de rit moeten er bergen geld zijn: voor het betalen van onontbeerlijk doelgroepenonderzoek en ervaren consultants, voor veel en indringende televisiespots. Dit jaar ruim één miljard dollar.

De grote bedrijven en een klein aantal magnaten hebben daardoor uiteindelijk minstens zo veel invloed op wie er president wordt, en welk programma die uitvoert. Bush en Cheney zijn gekozen met een minderheid van stemmen, en steun van de Texaanse olielobby. Diezelfde multinationals hebben ook buitensporig veel invloed op het meest invloedrijke massamedium: de televisie, waar werkelijk kritische visies worden geweerd.

De helft van de Amerikaanse kiezers, vooral de armste helft, heeft daarover geen enkele illusie. Het percentage van de bevolking dat feitelijk opkomt bij de verkiezingen is een van de aller-allerlaagste in de wereld. De VS staan voorbij de honderdste plaats, nog onder de meest achtergebleven ontwikkelingslanden. Slechts ongeveer de helft van de kiesgerechtigden neemt de moeite om zich te registreren. De president van het machtigste land ter wereld wordt dan ook steevast gekozen met steun van weinig meer dan een kwart van de volwassen bevolking.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden