Reportage

Een groot dichter van het kleine

Tussen Maastricht en Eygelshoven deed dichter Pierre Kemp zijn inspiratie op. Maar bij Heerlen stopte hij meestal. Beeld Werry Crone

Trouw bezoekt deze zomer plekken die bezongen, beschreven of geschilderd zijn door kunstenaars. Vandaag aflevering 2: de treinreis van Pierre Kemp, de dichtende forens uit Zuid-Limburg.

Pffft. Zuchtend en piepend sluiten de deuren. Op het nippertje wurmt een man in pak zich nog naar binnen. De zweetparels druppelen langs zijn slapen. Tweeëndertig minuten, zo lang doet de Arriva-trein erover om van Maastricht, via Heerlen, naar Eygelshoven te zoeven, een dorpje even ten noorden van Kerkrade.

In 1916 nam de reis van ruim dertig kilometer bijna dubbel zo veel tijd in beslag. Dichter Pierre Kemp moest in alle vroegte zijn huis in de Limburgse hoofdstad verlaten, wilde hij niet te laat te arriveren bij steenkolenmijn Laura, waar hij 28 jaar lang onder meer chef van het loonbureau was.

Het was tijdens die boemelritten van en naar zijn werk dat Kemp (1886-1967) zijn kunst schiep. Rollend door de Limburgse heuvels haalde hij steevast een blocnote en een pen uit zijn tas, keek eens goed om zich heen, en begon met dichten.

Zo had hij vandaag misschien geschreven over de vette eyeliner en afgebladderde felgroene nagellak van zuster Burnham, een twintigjarige Mormoonse missionaris uit het Amerikaanse Salt Lake City, die na een dag het woord van God verkondigd te hebben in Maastricht terugkeert naar haar logeeradres in Heerlen. Of over het warme namiddaglicht, dat de pas kortgewiekte korenvelden laat gloren op de vlakke hellingen.

En wellicht was het die watermolen, daar in de verte, bij die witte boerderij vlak na de tussenstop in Meerssen, waarover Kemp repte in zijn gedicht 'Eenzaamheid'.

De lucht is zo lila en lauw

om de rose bloemen bij de molen.

Het water ernaast stapt grauw

geruist in de schoepen met vloeiende zolen.

Het is er om in 't grijs gereed te staan

en maar in en uit de kamers te gaan.

Met hetgeen dat hij om zich heen gadesloeg, schreef de forens al met al ruim dertig bundels vol. En hoewel er vandaag de dag nog maar zelden iets over hem gezegd wordt, ontpopte Kemp zich daarin tot een van de meest gewaardeerde dichters van zijn tijd. Zijn zowel levendige als melancholische poëzie dwong bewondering af bij lezers en vakbroeders als Simon Vestdijk, Bertus Aafjes en Remco Campert. Voor zijn werk ontving de Limburger in 1956 de Constantijn Huygensprijs, en drie jaar later de P. C. Hooftprijs.

Figuurlijk dan, want ophalen in de Randstad kwam Kemp zijn onderscheidingen nooit. Hij was zijn officiële schrijverscarrière als leerling-journalist begonnen bij het katholieke dagblad De Tijd in Amsterdam, na een kortstondig bestaan als plateelschilder bij een aardewerkfabriek in Maastricht.

Heimwee

In de hoofdstad hield hij het niet lang vol. Al na negen maanden keerde Kemp terug naar Limburg. Heimwee naar het zuiden speelde hem parten, en bovendien hadden de vrouwen in Amsterdam te lange benen.

Sinds die ietwat traumatische ervaring verliet de dichter de provincie amper. Zijn voornaamste beweging werd de dagelijkse retour naar de mijnen dicht tegen de grens met Duitsland. In de tweede klasse-coupé van de stoomtrein (treinen kenden indertijd nog drie klassen) kwam Kemp na en voor het vervullen van zijn plichten thuis en op het werk tot bloei. Daar verenigde hij het dagelijkse met het verhevene.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Pierre Kemp op een van zijn vele treinritjes. Beeld rv

Vandaag zou hij het erg warm hebben gehad. Het kwik is tijdens de treinreis gestegen tot boven de dertig graden Celsius, een stuk hoger dan eenentwintigenhalve graad die Kemp ideaal achtte. Werd de temperatuur hoger dan dat, dan deed zijn driedelig pak ietwat verstikkend aan.

Iedere dag hulde de dichter zich van top tot teen in het zwart, inclusief hoed. Het was hem namelijk opgevallen dat de kleren van zijn collega's in de plooien vies werden van het fijne steenkoolgruis dat onophoudelijk in de mijn verstoof. "Dan doe je beter maar ineens als 'lievelingskleur' voor alle verdere costuums in je leven zwart te kiezen", zo schreef hij in een brief.

Handelsmerk

Zo sober als Kemps kleding was, zo fleurig is zijn oeuvre. Zijn gedichten staan bol van speelse woordspelingen, kinderlijke associaties, en van kleur. De poëet hield er niet alleen van op het doek te schilderen, maar ook met woorden. Niet voor niets betitelde hij de bundel die uit zou groeien tot een van zijn bekendste werken 'Engelse verfdoos', waarin zestig verzen staan, geïnspireerd door de namen van de zestig blokjes verf die een Engelse verfdoos bevatten.

'Heerlen', galmt er door de coupé, 'Denkt u bij het verlaten van de trein aan uw eigendommen.' Feitelijk schreef Kemp uitsluitend tot aan dit station. In Heerlen stapten bekenden in, en borg de dichter zijn notitieboekje op. Daarmee kregen zijn gedichten de korte vorm die zijn handelsmerk zouden worden. Ook in de twintig jaar na zijn vervroegde pensionering, bleef Kemp miniatuurtjes schrijven.

Van Heerlen naar Eygelshoven hield Kemp zich voornamelijk bezig met schaken, waarvoor zich diverse jongedames leenden. Hen benoemde de dichter tot zijn 'Muzen', oftewel 'inspiratrices'. Met lede ogen moest zijn vrouw toezien hoe haar man zijn gesprekjes met hen omwerkte tot licht erotische verzen. Had zij vandaag maar geleefd. Tijdens de korte treinrit kletst niemand met elkaar, met uitzondering van twee mannen staart iedere passagier strak naar zijn of haar telefoonscherm.

Sowieso hadden zij en de drie kinderen niet zo'n hoge pet op van de kunst van het hoofd van het gezin, ze begrepen er niets van dat de zwijgzame pater familias leefde van en voor het vers. Want dat deed hij. Had Kemp een paar dagen niet gedicht, dan werd hij 'korzelig'. Of hoe hij het zelf omschreef: "Zoals een ander zich buigt over een gebakje, zo buig ik me over het papier."

Lees ook aflevering 1: De magie van de Wodanseiken

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden