Een groenere wereld begint op school

Het Nordwin College wil vergroenen. Door afval te scheiden en energie te besparen, maar ook door innovatieve voedingstechnologen, hoveniers en agrariërs op te leiden.

MAAIKE BEZEMER

Rond de vestiging in Leeuwarden lopen leerlingen af en aan met kruiwagens vol aarde, bij het dierenverblijf blèrt een schaap. Verder oogt de locatie van het Friese Nordwin College als een doorsnee school; gewone kantine, lokalen en pubers. Heleentje Swart gaat vrolijk groetend door de gangen. Docenten en leerlingen kennen haar inmiddels wel. Ze is vrijgesteld om de verduurzaming binnen de scholengemeenschap vooruit te helpen. En dat lukt haar heel aardig.

Als de coördinator de afdeling bloem & design binnenvalt, wordt ze enthousiast onthaald door een paar meiden. Die volgden een paar jaar terug nog het vak 'mens en maatschappij' bij Swart op het vmbo. Nu maken ze als vierdejaars mbo'ers jurken van bubbeltjesplastic en oude tassen. Ontwerpen met afval.

De strakke lerarenkamer blijkt cradle-to-cradle: de meubels kunnen als ze hun beste tijd gehad hebben dienen als grondstof voor nieuwe producten. En in de vmbo-kantine wijst Swart naar een klein scherm: 15.025 kilowattuur hebben de 28 zonnepanelen op het dak al opgewekt.

Het waren vooral buitenstaanders die het Agrarisch Opleidings Centrum op de vingers tikten. De directeur van het lokale tuincentrum sprak de school aan omdat zijn stagiairs amper iets wisten van ecovriendelijke onkruidbestrijders, of waarom hij die vooraan in de schappen wilde hebben. Bij open avonden keken ouders verbaasd op dat er nog geen spaarlampen waren ingedraaid.

"Terechte kritiek", snapt Swart. "Je kunt niet groen onderwijs geven en zelf de lichten laten branden." In het bedrijfsleven en in de samenleving ziet ze dat systemen in de knel komen. "Het mestoverschot, een groeiende bevolking, biodiversiteit die afneemt, energiekosten. Dan moet je als school ook naar innovatieve oplossingen zoeken. Wij leiden immers de nieuwe veehouders, designers en hoveniers op."

De keuze voor vergroening, ook binnen het onderwijs, betekent niet dat ze nu alleen nog maar biologische boeren opleiden. "De wereld verandert en daar zullen onze leerlingen in mee moeten", denkt Swart. "Maar het mooie van onderwijs is dat je jongeren leert om eigen keuzes te maken. Je wilt hun blik verruimen."

Joël van den Broek volgt de opleiding 'zorg en leefomgeving'. Zijn droom is een zorgboerderij in Zweden. "Daar is de grondprijs lager en het zorgstelsel beter", legt hij uit. Hij loopt stage bij een zorgboerderij, waar ze volgens hem werken zoals het hoort. "Met oog voor mensen en dieren. Eerlijk zijn. Geduld hebben, ook al heeft iemand een beperking."

Maar nu is Joël even gegrepen door aquaponics, ofwel planten voeden met vissenpoep. Bij zijn mbo-opleiding hoort het schrijven van een bedrijfsplan. Wat kan een goed product zijn, waar haal je kapitaal vandaan? "Zo kunnen we zien of het ondernemerschap ons ligt", vertelt hij in de kweekkas van school. Inmiddels heeft zijn groepje al 500 euro gewonnen bij een prijsvraag. Ze bedachten een micro-ecosysteem voor in de huiskamer: een houten frame rond een bestaand aquarium, met led in de groeilamp en plantjes op hydrokorrels. Familie, vrienden en leraren investeerden de eerste euro's.

undefined

Gesloten systeem

Samen met Jessica de Boer, die diermanagement studeert, wil hij het bedrijfje voortzetten. In een hoek van de kas mogen ze hun project alvast uitbouwen. Bij Heleentje Swart op het hoofdkantoor staat een eerste prototype. Een beetje simpel: twee goudvissen in het water, verse munt of basilicum bovenop de bak. Kruiden kun je ook in een potje zetten, beaamt de mbo'er. "Maar het mooie is dat nu geen voedzame aarde of andere groeimiddelen nodig zijn. Het systeem bedruipt zichzelf." We moeten het vooral ook groter zien. "Tegelijk gerbera's en tilapia kweken bijvoorbeeld, in een gesloten systeem."

Vandaag en morgen houdt het college een manifestatie over onderwijs, duurzame innovatie en ondernemerschap. Met docenten van andere onderwijsinstellingen, groene ondernemers en studenten. Bedrijven en leerlingen zoals Joël en Jessica laten zien waar ze mee bezig zijn. En ze zullen vooral debatteren over de nieuwe economie , hoopt Heleentje Swart.

Debat is belangrijk, vindt ze. Vorig jaar nodigde ze vegetarische slager Jaap Korteweg uit. In een zaal vol veehouders. "Dat werd niet door iedereen gewaardeerd. Wilde ik soms de veehouderij afschaffen? Waarom iemand uit de grachtengordel naar het noorden halen? Ten onrechte overigens, want Korteweg is zelf negende generatie boer." Swart lacht: "Het was in ieder geval prikkelend."

undefined

Geen kunstje

Wat vandaag duurzaam is, kan met het inzicht van morgen achterhaald zijn. Daarom is het zo belangrijk dat je er geen kunstje van maakt, zegt ze. "Voor mij is duurzame ontwikkeling vooral een manier van kijken: hoe veranderen we ons gedrag zo, dat wíj leuk kunnen leven, maar ook anderen, later en elders op deze wereld."

Naast praktische leerdoelen zijn er honderd dingen die op een school om aandacht schreeuwen. Swart haalt een dikke waaier te voorschijn. De school wordt geacht leerlingen allerlei competenties bij te brengen: samenwerken, ethisch handelen, creatieve oplossingen zoeken, vakmanschap, inlevingsvermogen. "Zaken die best goed zijn te combineren met een nieuwe manier van denken over de toekomst." Swart is een optimist. "Maar niet naïef", verzekert ze. "Het is een weloverwogen keuze om positief in het leven te staan. "

De school beïnvloedt leerlingen, maar andersom brengen leerlingen ook docenten op ideeën. En de leerlingen stellen weer kritische vragen op hun stagebedrijf en in hun omgeving.

"Bij een vriend die aan het verbouwen was, begon ik over een zonneboiler", vertelt Joël van den Broek. "Maar hij houdt het liever bij een gewone ketel, omdat hij dat apparaat tenminste begrijpt. Ik zie zoiets eerder als een uitdaging."

Van den Broek komt niet uit de agrarische hoek, maar groeit op school vanzelf mee in de vergroening. "Ik ben erg van het recyclen en dan hou ik ook nog van planten. Maar mijn omgeving is er soms wel een beetje klaar mee."

Studenten Jessica de Boer en Joël van den Broek, en groen-coördinator Heleentje Swart in de kweekkas van het Nordwin College in Leeuwarden.

undefined

Band met de buren

Het liefst wil het Nordwin College zonnepanelen op elke afdeling. Er is dak genoeg, maar de financiering kan niet allemaal uit subsidies. Dus denken ze over crowdfunding. Dat is meteen goed voor een band met de buurt.

Zo zijn er nog wel meer plannen om naar buiten te treden, bijvoorbeeld met de groenten die worden gekweekt in de kassen of geoogst in de schooltuinen. Het eigen voedsel wordt al gebruikt in de kantine en de kooklessen, maar wat als de school in de zomervakantie zes weken dicht is? Juist dan is het oogsttijd, en misschien willen buurtbewoners en hun kinderen wel heel graag helpen.

Buurtgenoten van het vmbo in Heerenveen hebben al profijt van de vergroening. Op deze vestiging staat een automaat voor lege petflesjes en blik. In ruil voor het inzamelen kunnen de leerlingen in de kantine gratis soep halen. Er ligt bijna geen zwerfvuil meer rond de school.

undefined

Groene vlag

In de folders staat de visie van Nordwin mooi verwoord: het college belooft initiatieven te nemen die leiden tot een gezonde, leefbare wereld en een duurzame economie. In 2012 besloot het Nordwin zich aan te melden als Eco-school. Zo'n traject begint met een groen team van leerlingen, leraren, ouders en ondersteunend personeel, dat inventariseert wat er moet gebeuren. Ledlampen en waterbesparende kranen zijn makkelijk te regelen, erkent Swart. "De bronzen plak hadden we in no-time. Maar losse activiteiten maken een school nog niet duurzaam. Het certificaat, de groene vlag, is niet zomaar een instrument van een hip clubje, maar gelanceerd door de Verenigde Naties. Elke twee jaar volgt een audit. Sta je stil, dan pakken ze het keurmerk zo weer af."

Eind vorig jaar waren alle onderwijslocaties en de centrale diensten van Nordwin gecertificeerd. Daarvoor moesten Swart en de teamleiders eerst bij iedereen langs. "Toen we de docenten via e-mail vroegen wat ze al op milieugebied deden, kwam er geen enkele respons. We moesten de informatie echt gaan halen."

Het gaat ook om bewustwording. "De baliemedewerkster vertelde over lichten die brandden en ramen die open bleven staan. Maar ze had daar zelf nog nooit een docent op aangesproken. Nu doet ze dat wel."

Er waren ook voorlopers. Het dierenverblijf bleek al een circle of life op zich. De dieren worden gevoed met tostikorsten van het hbo, keukenafval van het vmbo en bierbostel van de opleiding voedingsmiddelentechnologie. Oud voer van de vogels gaat naar de kippen, oud voer van de knaagdieren is nog goed genoeg voor de biggen. Er is een knuffelschema dat de dieren aandacht garandeert. En als de varkens dan toch geslacht moeten worden, eet het personeel ze op.

undefined

Debat

Het Nordwin College organiseert op vandaag en morgen de Groene Ronde, een tweedaagse manifestatie gericht op onderwijs, duurzaamheid en ondernemerschap. Een van de programmaonderdelen is het groene generatiegesprek tussen studenten, ondernemers en onderwijsmensen in de Kanselarij op de Turfmarkt in Leeuwarden. Donderdag is er een slotdebat onder leiding van Marga Hoek, directeur van de Groene Zaak, in Agora 1 (hoek Mariënpad) Leeuwarden.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden