Een grimmige fantasie van een dood kind over zijn ouders

Theater

'Olifant Jezus' NTGent ¿¿¿

Het kind is dood. Maar toch zwerft het over het podium en blijkt het aan het eind van de voorstelling 'Olifant Jezus' van NTGent een enorme kindertekening te hebben gemaakt. Van de buik van zijn moeder en een lachend zonnetje. Van een plek waar hij zich thuis zou kunnen voelen. Anders dan het gefantaseerde, nachtmerrieachtige thuis dat hij eerder op het toneel creëerde.

De dood van een kind en het effect daarvan op een huwelijk zijn de eigenlijke onderwerpen van de voorstelling 'Olifant Jezus'. Maar schrijver Oscar van den Boogaard en de nog jonge regisseur Julie Van den Berghe, die met de voorstelling in de grote schouwburgzaal debuteert, kozen ervoor dat onderwerp te tonen vanuit het perspectief van het kind.

Op een donkere plek tussen hemel en hel waarin hij aan het begin van de voorstelling afdaalt, lijkt de jongen (Vincent van der Valk) zich voor te stellen hoe zijn ouders zonder hem verdergaan en komt zijn fantasie tot leven. Een grimmige kinderfantasie is het, waarin zijn ouders (Steven Van Watermeulen en Elsie de Brauw) een soort buitenwereldse vogelmensen zijn die zich niet in een huis, maar in een boom hebben genesteld. En die tussen de pinnige discussies of de vruchteloze pogingen tot toenadering opgewonden vogelgeluidjes maken.

Met donkere beelden en een groteske speelstijl die passen bij de grimmige fantasiewereld van een kind, probeert Van den Berghe de sentimentaliteit buiten de deur te houden die bij het onderwerp overleden kind op de loer ligt. Bovendien speelt ze een gelaagd spelletje met de vraag of de jongen niet net zo goed ook een product is van de fantasie van zijn getroebleerde ouders als andersom.

Die vervreemdende sfeer heeft echter ook een nadeel: hij houdt de toeschouwer op een zodanige afstand dat het moeilijk wordt om mee te leven met de personages of om ze serieus te nemen. Vooral Van Watermeulen kan zo lelijk en grotesk spelen dat ze het bloed onder je nagels vandaan haalt.

Maar op het moment dat ergernis de overhand dreigt te krijgen, tovert Van den Berghe weer een even treurigstemmend als prachtig beeld te voorschijn, zoals twee vogelmensen met parapluutjes in een boom tijdens een stortregen.

Ook in eerdere, kleinere voorstellingen liet Van den Berghe al zien over een sterke beeldentaal en een grote theatrale fantasie te beschikken. Dat zijn krachtige wapens, maar die zal ze wel nog iets preciezer moeten leren beheersen.

Robbert van Heuven

'Olifant Jezus' is nog te zien in Maastricht, Haarlem, Eindhoven en Arnhem. www.ntgent.be

Opera

'Written on Skin' De Nederlandse Opera ¿¿¿¿

De nieuwe opera 'Written on Skin' van George Benjamin (1960) kruipt onherroepelijk onder de huid. Een huid die daarna regelmatig en al even onherroepelijk in kippevel verandert. Stoppelig-schurend en ongemakkelijk aanvoelend kippevel, maar het ongemakkelijke is fantastisch gecombineerd met pure en stille schoonheid; een schoonheid die regelrecht het hart treft.

De Nederlandse Opera presenteerde Benjamins tweede opera met veel succes op zaterdagavond, nadat de wereldpremière deze zomer op het Festival d'Aix-en-Provence plaatsvond. 'Written on Skin' is een opdracht en co-productie van vijf operaproducenten; na Aix en Amsterdam zal het werk ook nog in Toulouse, Londen en Florence te zien zijn.

Opera's als deze duwen het genre geweldig goed de nieuwe eeuw in, verzekeren het van een toekomst. Vernieuwende muziek, met een heel persoonlijk klankbeeld. En dat gecombineerd met een ijzersterk en poëtisch libretto van Martin Crimp en een perfecte op maat gesneden regie van Katie Mitchell. Het was kortom een historische avond in Het Muziektheater Amsterdam.

Omdat het werk in Aix in première ging zochten Benjamin en Crimp naar een verhaal dat in de Provence speelde. Ze kwamen uit bij de razo, een middeleeuws prozaverhaal van rond 1200.

Crimp vervlecht vernuftig tijdlagen in zijn verhaal over Agnès die verliefd wordt op The Boy, een verluchter van manuscripten. The Boy maakt in opdracht van Agnès' echtgenoot illuminaties van diens goede daden. The Boy, die op huid tekent en schrijft, beroert ook de huid van Agnès en haar echtgenoot met catastrofale gevolgen.

Crimp laveert heel slim en inventief tussen sensualiteit, schoonheid en kritiek op godsdienst en onderdrukking van vrouwen. De verschillende tijdlagen in het verhaal zijn wonderwel met elkaar verknoopt en Mitchell voegt daar in haar sterke regie nog een fantastische laag aan toe.

Het decor, een opengewerkt huis met twee verdiepingen, doet sterk denken aan dat voor Manfred Trojahns opera 'Orest', die Mitchell vorig seizoen in Amsterdam regisseerde. Daar leidde het af, maar hier werkt het schitterend.

De muziek van Benjamin is bij vlagen geniaal. De middeleeuwse kleuren van vedel, draailier en gamba worden mooi aangestipt. Een glasharmonica zorgt voor onverwachte geluiden.

Het eerste duet tussen Agnès en The Boy is al van een ontroerende schoonheid. Mede in de hand gewerkt door de werkelijk uitstekend gecaste sopraan Elin Rombo en countertenor Bejun Mehta. Als de eerste roddel over de twee zijn intrede doet, kleurt Benjamin die in met nerveuze vioolloopjes die later steeds hardnekkiger opduiken. Bariton Christopher Purves vertolkte de echtgenoot, die hier The Protector heet, met fraai gruizig geluid en griezelige inleving.

Benjamin dirigeerde zelf het uitstekende Nederlands Kamerorkest. Jammer dat de voorstelling even stil kwam te liggen toen het ingenieuze en prachtige lichtplan ook ineens de orkestbak in duister hulde. Maar wat een mooie, poëtische avond. Gaat dat zien!

Peter van der Lint

Nog zes voorstellingen t/m 23/10. www.dno.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden