Een (grens)conflict dat geen conflict mag heten

PLOMBIERES - “Als de Nederlanders nu ook nog aan onze Boudewijntoren komen, wordt het oorlog.” Robert Hagen, schepen (wethouder) van het Belgische Plombières, zegt het lachend, staande op de fraaie en vrij nieuwe uitkijkpost aan het Drielandenpunt.

Plombières en de Nederlandse buurgemeente Vaals hebben een geschil over circa 120 vierkante meter grond. Hagen mijdt echter zorgvuldig het woord 'conflict'. Voor 'Bosnische toestanden' hoeft niet gevreesd te worden, zegt hij. Een vreedzame oplossing is in de maak. Een zware commissie, waarin onder anderen de gouverneur van de provincie Luik en de commissaris der koningin van Limburg zetelen, zal zich volgende maand over het omstreden stukje grond buigen.

Wat is er aan de hand? De Belgen verdenken de Nederlanders van 'landjepik' tijdens de recente herinrichting van het Drielandenpunt. De Nederlandse grens is, bewust of onbewust, een beetje opgeschoven, ten koste van Belgisch grondgebied. Tijdens een wandeling in het grensgebied wijst Hagen de nieuwe sierbestrating aan, die volgens de Nederlanders de grens zou markeren. Volgens hem ligt die verkeerd.

Nee, er is geen kwade opzet in het spelt, denkt bestuurder Hagen van Plombières. De Nederlanders beroepen zich op hun eigen kadastrale gegevens en die wijken kennelijk af van de Belgische. Maar Hagen vindt het 'wel een beetje komiek' dat Vaals zonder overleg met de buren besloot het gebied van het Drielandenpunt opnieuw in te richten, met bestrating, zitgelegenheid, heggen, vlaggemasten, enzovoorts.

Hagen vertelt, dat zijn gemeente erin geslaagd is de Vaalser plannen - die inmiddels vrijwel uitgevoerd zijn - nog op een paar punten te wijzigen. Zo komt er geen nieuwe aanplant vlak voor 'Les Trois Bornes' (De Drie Grensstenen), de uitspanning op Belgisch grondgebied, die naar verluidt een stevige concurrentiestrijd voert met het even verderop gelegen Nederlandse café-restaurant 'De Grenssteen'. Ook staken de Belgen een stokje voor de verplaatsing van het monument dat het Drielandenpunt markeert: drie stenen, waarvan de Nederlandse de middelste en hoogste is. De Nederlanders wilden de stenen gewoon wat dichterbij hun eigen horecagelegenheid zetten, meent de Belg. “In de jaren '70 verplaatste Vaals de stenen al eens. Zonder overleg met ons, voorzover ik weet.”

De Nederlanders deinzen niet terug voor enig gesjoemel, zo blijkt tijdens de rondgang over het terrein. Een paal die aangeeft dat híér het hoogste punt van Nederland is, staat volgens Hagen op een heuveltje dat kunstmatig is gevormd. Het echte hoogste punt van de Dutch Mountains ligt even verderop, in het bos, wijst Hagen. Burgemeester Quint van Vaals reageerde deemoedig op de bewering van de gemeente Plombières dat er bij de herinrichting van het Drielandenpunt iets mis is gegaan. “Achteraf zeg ik: we hadden België en Duitsland er ook bij moeten betrekken”, bekende de burgemeester tegenover de Belgische pers, die - al was het maar vanwege de komkommertijd - grote belangstelling voor het 'conflict' toonde.

Eind vorig jaar leek het laatste grensgeschil tussen Nederland en België uit de wereld te zijn geholpen. Bij het Tractaat van Maastricht van 1843 was de grens tussen beide landen officieel vastgelegd, met uitzondering van een stukje tussen de grenspalen 214 en 215.

Weiland

Pas in 1995 kregen de Belgische gemeente Baarle-Hertog en de Nederlandse gemeente Baarle-Nassau, enclaves op 'vreemd' grondgebied, uitsluitsel over het exacte verloop van de rijksgrens. Bij die gelegenheid werd België een weiland rijker en 2632 vierkante meter groter. De Belgen voelen er niets voor in Vaals weer iets van hun grondgebied te moeten prijsgeven, al is het slechts de oppervlakte van een flink appartement.

Een Belgisch-Nederlandse commissie had er tien jaar van studie en metingen voor nodig om in het Verdrag van Baarle orde op zaken te stellen.

Schepen Hagen van Plombières hoopt dat het geschil met Vaals sneller opgelost kan worden. Maar tijdens de wandeling stuit hij plotseling op een Nederlander die 'juridische expertise' leverde voor het geval-Baarle en die waarschuwt voor al te veel optimisme. De kern van het probleem is wellicht dat het Drielandenpunt vroeger een Vierlandenpunt was (in Vaals herinnert een straatnaam daaraan nog). Tot 1919 lag het mini-staatje Moresnet ingeklemd tussen Nederland, België en Duitsland. Het ging om een gebied dat rijk was aan zink en dat in de vorige eeuw betwist werd door Nederland en Pruisen.

Het Congres van Wenen, dat in 1815 Europa 'herverkavelde', voorzag Moresnet van het predikaat: neutraal. Het gebied werd bestuurd door een Nederlandse, een Duitse, en na de Belgische onafhankelijkheid ook door een Belgische commissaris. Na de Eerste Wereldoorlog werd het staatje, dat toen zo'n 4500 inwoners telde, toegewezen aan België. Een deel van Moresnet ligt nu binnen de grenzen van Plombières, de buurgemeente van Vaals.

In het huidige conflict-dat-geen-conflict-mag-heten speelt Duitsland overigens geen enkele rol, vertelt Hagen. De Duitsers hebben op het Drielandenpunt uitspanning noch uitkijktoren (de Nederlandse tegenhanger van de moderne Boudewijntoren is de houten Wilhelminatoren). Aan de Duitse zijde van de grens staan bomen en dankzij de politieke druk van de Groenen zal dat wel zo blijven.

Duitsland, dat meer dan één drielandenpunt heeft, ziet in de grens met België en Nederland geen toeristische attractie. Het zijn de Belgen en de Nederlanders die de bezoekers - zo'n 800 000 per jaar - naar hun horeca-zaken en winkeltjes proberen te lokken. Als Plombières gelijk krijgt in het geschil met Vaals, kan het terras van Les Trois Bornes uitgebreid worden.

Mooi meegenomen, maar geen oorlog waard. De laatste keer, voor zover bekend, dat Nederland en België overwogen elkaar te lijf te gaan, was aan het begin van deze eeuw. De Nederlandse legertop zinspeelde in 1919 op een aanval op België, om te voorkomen dat België delen van Nederland (Zeeuws-Vlaanderen, Zeeland) zou annexeren. Tijdens de Eerste Wereldoorlog waren namelijk in militaire en diplomatieke kringen in België stemmen opgegaan ten gunste van zo'n annexatie. Beide landen lieten echter de wapens rusten. Generaals zullen er ook nu niet aan te pas komen, archivarissen wel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden