Een golf aan ezeldiefstallen teistert Kenia

David Kimani met zijn ezel Toto. Beeld Ilona Eveleens

Kenia is getroffen door een vreemd fenomeen: de diefstal van ezels. En ook andere Afrikaanse landen zien hun ezels verdwijnen, nu criminelen hebben ontdekt hoe groot de vraag naar ezelhuiden is in China.

Ezels zijn niet weg te denken in Afrika. De populaire lastdieren sjokken zowel in steden als op het platteland. Nomadenvrouwen lopen tientallen kilometers met de dieren om drinkwater te halen uit rivieren. Ezels helpen boeren met het transport van hun oogsten naar markten. Maar in Kenia zijn de dieren steeds minder in het straatbeeld te zien.

In Ongata Rongai, een plaats even buiten de hoofdstad Nairobi, heerst een permanent tekort aan water. Karren getrokken door ezels manoeuvreren tussen het verkeer en de voetgangers om water huis aan huis te bezorgen. Een van de ezels is Toto. Hij trekt energiek een kar vol gevulde jerrycans over een pad vol keien en kuilen. "Mijn ezel is meer dan een dier. Het is mijn collega. Zonder hem zijn mijn gezin en ik gedoemd", vertelt eigenaar David Kimani. Al tien jaar werkt hij als transporteur in Ongata Rongai. Dankzij zijn ezelkar kan hij voedsel op tafel brengen, schoolgeld betalen en zelfs op zondag trakteren op een frisdrankje. "Maar tegenwoordig heb ik slapeloze nachten over mijn ezel. Ik ben bang dat hij gestolen wordt. 's Nachts staat hij op een goed bewaakte binnenplaats en overdag verlies ik hem geen seconde uit het oog", vertelt Kimani terwijl hij de kop aait van de 6-jarige Toto, Swahili voor 'kind'.

De reden voor zijn zorgen is de golf ezeldiefstallen in Kenia. Naast legale handelaren hebben ook criminelen ontdekt hoeveel waarde Chinezen hechten aan ezelhuiden. In China worden de huiden gekookt. Dat levert een gelei op, ejiao, een belangrijk ingrediënt in traditionele medicijnen die zouden helpen tegen een hele reeks ziekten en zelfs ouderdomsverschijnselen. Ook wordt de gelei in cosmetica gebruikt. Een kilo ervan kost meer dan driehonderd euro. China heeft zelf onvoldoende ezels om aan de vraag te voldoen. Twintig jaar geleden waren er in het land nog z'n elf miljoen dieren, nu rond de zes miljoen. China heeft jaarlijks zo'n vier miljoen ezelhuiden nodig om aan de vraag naar ejiao te voldoen.

Langzame voortplanting

De dieren planten zich echter langzaam voort en het ezelbestand in China wordt niet snel genoeg aangevuld. Daarom proberen Chinese handelaren het tekort in Afrika aan te vullen. Dat heeft effect op de prijs van ezels in Kenia en andere Afrikaanse landen. Kostte een paar jaar geleden een jong dier zo'n veertig euro, nu is dat zeker het dubbele. Een volwassen ezel is nog duurder. "Vroeger liet ik Toto na het werk ergens in zijn eentje grazen. Maar sinds hij zo waardevol is geworden, gaat hij direct naar zijn stal, en in plaats van gratis gras moet ik nu voer kopen om hem sterk en gezond te houden", klaagt Kimani. Aanvankelijk werden gestolen ezels levend aangeleverd aan een van de drie speciale slachthuizen in Kenia.

Maar dieven hebben ontdekt dat het makkelijker is om de dieren ergens te villen en de huiden aan de slachthuizen af te leveren. De karkassen laten ze verrotten, want ezelvlees wordt slechts sporadisch en door een enkele bevolkingsgroep gegeten. "Ik ken zeker een tiental collega's die hier in Ongata Rongai hun ezel zijn kwijtgeraakt. Ze moeten dan een nieuwe kopen en die is vaak veel duurder dan de oude", vertelt Kimani. Hij vindt het de hoogste tijd dat de overheid ingrijpt.

Zeven Afrikaanse landen: Botswana, Niger, Burkina Faso, Mali, Senegal, Tanzania en Oeganda hebben vorig jaar exportverboden voor ezels afgekondigd. Kenia heeft juist in 2016 drie slachthuizen, eigendom van Chinezen, vergunningen gegeven.

"Het probleem is dat de regering veel zaken doet met Chinezen en ook grote leningen kreeg van China. De regering zal de Chinezen niet voor het hoofd willen stoten, vrees ik."

Smokkel

Hoofdschuddend spoort Kimani zijn ezel aan om verder te lopen. Een van de slachthuizen staat in het afgelegen Baringo, zo'n 300 kilometer noordwestelijk van Nairobi. De directeur van Goldex verklaarde tegenover Quartz Africa, een Afrikaanse online nieuwsbrief, dat ezels zelfs uit de buurlanden Somalië en Tanzania bij zijn slachthuis worden afgeleverd. Het exportverbod in Tanzania heeft er blijkbaar toe geleid dat de dieren nu over de uiterst poreuze grens naar Kenia worden gesmokkeld.

De slachthuizen willen gezamenlijk een fokprogramma voor ezels opzetten. Maar dierenarts Solomon Onyango en leider van Donkey Sancturary Kenya (DSK), een organisatie voor de bescherming van ezels, gelooft niet dat het de oplossing is. "Een ezelin heeft een zwangerschap van twaalf maanden en de dieren zijn pas met zes jaar volwassen. Dus pas dan zijn ze uitgegroeid en hebben ze een een zo groot mogelijke huid. Na een bevalling duurt het zeker een half jaar voodat een ezelin weer klaar is om bevrucht te worden. Waarom zoeken de Chinezen niet naar een kunstmatig alternatief voor de gelei?"

Zijn kantoor staat op het terrein van het dierenasiel in Nairobi waar de omgeving voortdurend gevuld is met aanhoudend geblaf van tientallen honden. Ook lopen er enkele ezels rond en ontelbare katten. Onyango: "Ezels worden ook mishandeld. Sommige handelaren kopen gezonde dieren en geven ze nauwelijks voer, zodat ze vermageren. Het is dan eenvoudiger om ze te villen."

Hij maakt zich niet alleen zorgen over ezels maar ook over de eigenaren. Nu de prijs zo hoog is, is het voor een eigenaar in financiële nood aanlokkelijk om de ezel te verkopen om snel aan geld te komen. Maar de lastdieren zijn nodig om een regelmatig inkomen te verkrijgen. "Als ze er niet meer zijn, komt het werk of een deel ervan stil te liggen."

Anderzijds levert de handel in ezelhuiden ook banen op. In Kenia alleen al worden dagelijks zo'n vierhonderd ezels geslacht. Dat zijn er bijna honderdvijftigduizend op jaarbasis. Bij de laatste ezeltelling in 2010 had het land twee miljoen dieren. Het is onduidelijk hoeveel dat er nu zijn. "Maar iedereen ziet dat er steeds minder ezels in het straatbeeld te zien zijn", zegt Onyango. Het is wrang, zegt hij, dat China begin dit jaar een handelsverbod op ivoor heeft ingesteld vanwege de snel verminderende olifantenpopulatie in Afrika. "Tegelijkertijd zijn Chinezen met hun onverzadigbare honger naar ejiao bezig van ezels een bedreigde diersoort te maken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden