Een goede middenklasser voor op de koffietafel

Toon mij uw boekenkast, en ik vertel u wie u bent. Zo ging het in de late Middeleeuwen ook. Met getijdenboeken: een goede graadmeter van sociale status. Had een koning rijkgeïllustreerde boeken met veel miniaturen en gedecoreerd penwerk 'op de koffietafel', ambachtslieden deden het wat rustiger aan. Een beetje het verschil tussen een flinke Audi en een boodschappenwagen. Dit onlangs door de Koninklijke Bibliotheek aangekochte getijdenboek uit de vijftiende eeuw is een 'flinke middenklasser', aldus Ed van der Vlist, conservator middeleeuwse handschriften van de KB.

"Getijdenboeken waren bedoeld voor privédevotie. Ze waren gemodelleerd naar het kloosterleven: de gebeden staan in volgorde van de gebedsuren als de lauden en de vespers, zoals die in het klooster werden gehanteerd. Op deze manier konden vrome leken wat van het kloosterleven meekrijgen. Getijdenboeken waren zeer populair, het waren een beetje de bestsellers van de late Middeleeuwen."

Historici sorteren dergelijke boeken vaak op inhoud, uiterlijk of taal - in dit geval het Middelnederlands. Aan de kalender voorin valt aan de heiligennamen te zien dat deze specifiek voor het bisdom Utrecht was. "En aan de versiering is te zien dat het uit Holland komt. We denken dan vaak aan Leiden, daar stonden twee kloosters waar veel getijdenboeken werden gemaakt."

Bijzonder aan dit exemplaar is dat bekend is in wiens boekenkast hij stond. "In die van Corstiaen Van den Beeck, een welgestelde ingezetene van de hoofdstad, schepen van Den Haag. Een echte patriciër. We weten dat dit van hem was, doordat dit er later in is geschreven. Zijn dochters schonken het aan hun neefje Corstiaen, die heeft erin geschreven dat hij het in 1579 gekregen heeft. Het boek zelf is zo'n honderd jaar ouder."

Uiteindelijk kwam het boek in de negentiende eeuw in Engeland terecht, in particulier bezit. "De meeste van dit soort werken bevinden zich inmiddels in publieke collecties zoals de onze, of in die van universiteitsbibliotheken. Maar het gebeurt dat iemand zo'n boek op zolder vindt en het naar een veilinghuis brengt. Deel van mijn werk is die veilinghuizen in de gaten houden. Soms duikt er eentje op die we nog niet kenden, zoals deze."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden