Opinie

Een gezonde samenleving heeft (islamitisch) radicalisme nodig

250 radicale Facebook- en Twitteraccounts zijn gesloten door België sinds november Beeld afp
250 radicale Facebook- en Twitteraccounts zijn gesloten door België sinds novemberBeeld afp

Religieus radicalisme ontwrichtend voor de samenleving? Helemaal niet, betoogt Peter-Ben Smit. De hoogleraar en pastoor denkt dat woede en ergernis over radicalisme veel blootlegt over een maatschappij als de Nederlandse.

België heeft sinds november bijna 250 radicale Facebook- en Twitter-accounts gesloten, berichtten verschillende media onlangs. Dat is volledig terecht, zou je denken, zeker tegen de achtergrond van de schietpartij in Orlando.

Religieus radicalisme is religie zoals je die niet wilt hebben. Maar is dit wel zo? Een gezonde maatschappij heeft zulk radicalisme volgens mij juist hard nodig.

Een maatschappij dekt de eigen uitgangspunten altijd toe. Dingen zijn normaal of niet. Het gezonde verstand vindt nu eenmaal het één en niet het ander. Verder vragen is lastig. Maar op die manier verliest een maatschappij het bewustzijn van de eigen wortels. Erger nog: een maatschappij houdt op zichzelf te ontwikkelen en wordt ontzettend conservatief.

Peter-Ben Smit is hoogleraar aan het Oud-Katholieke Seminarie en pastoor in Amsterdam.
De auteur is een van de drie genomineerden als beste theoloog. Uitslag in de Nacht van de Theologie op 25 juni.

Andere wortels
Er is behoorlijk wat kracht voor nodig om dit te doorbreken. Deze kracht biedt radicalisme. Het heeft deze kracht omdat het op een extreme manier van andere wortels uitgaat dan de meerderheid van de maatschappij. Dat zit al in het woord 'radicalisme' zelf, dat is afgeleid van het Latijnse 'radix', wortel.

Religieus radicalisme maakt onuitgesproken maatschappelijke normen zichtbaar en bespreekbaar. Daar heeft een maatschappij baat bij: lang niet alles wat iedereen normaal vindt, is dat ook per se. Gesprek daarover is voortdurend nodig.

De radicale islam is een goed voorbeeld. Het is religie zoals je die niet in je land wilt. Toch leggen de woede en ergernis hierover ook veel bloot over een maatschappij als de Nederlandse. En dat is pijnlijk.

Wat is normaal?
Ik ben bijvoorbeeld opgegroeid in IJmuiden. De Marokkaanse en Turkse inwoners golden in mijn vroege jeugd als gastarbeiders. Dat woord is duidelijk verouderd: ze zijn hier om te blijven. Of ik dat nu leuk vind of niet. Dat brengt met zich mee dat ook hun wortels een rol gaan spelen in de maatschappij.

Ik kan die ontwikkeling negeren en doen alsof er niets aan de hand is. Alles blijft dan bij het oude, normale. Maar radicaal optreden van moslims maakt in één keer duidelijk dat er wel degelijk wat verschuift. Wat ik normaal vind, is niet meer normaal. Sterker, ik moet me afvragen wat ik dan zo normaal vond.

De schok van radicale religie maakt me ervan bewust dat alles wat ik vind, ook maar alles is wat ik vind. Het ontmaskert mij. Dat is ongemakkelijk. En niet alleen voor mij. Waarschijnlijk windt u zich op dit moment op bij het lezen. Hoe durf ik al dat radicalisme goed te praten. Is dat geen klap in het gezicht van alle slachtoffers?

Moordpartij in Orlando
Ook ik ben geschokt door elke aanslag, woedend over elk verloren mensenleven en ook ik wil het liefst zo snel mogelijk van al die ellende af. Dat geldt met nadruk voor de moordpartij in Orlando. Bescherming is ook hard nodig.

Maar tegelijkertijd roepen die schok en woede ook de vraag op die ik hier aan de orde stel: wat zijn dan eigenlijk mijn uitgangspunten en die van mijn maatschappij dat dit me schokt en kwaad maakt. Is het het verlies aan mensenlevens, of is het meer? Ben ik ook kwaad omdat ik me moet verantwoorden over wat ik normaal vind? Ben ik ook geschokt omdat de wereld misschien anders in elkaar zit dan ik zou willen? Kan ik wel een antwoord geven op radicale religie zonder eerst die eigen vraag serieus te nemen? Ik denk van niet. Ik heb radicale religie daarom hard nodig. Geef mij die 250 Twitter- en Facebook-accounts maar terug. Ik ga ze volgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden