Een gezelschap in z'n eentje is magisch theatermaker Fred Delfgaauw.

,De illusie die je met materiaal kan oproepen is vele malen groter dan die met een mens. Als ik bij het applaus na afloop van de voorstelling opeens alleen op het toneel sta, zijn mensen soms oprecht verbaasd.“

Fred Delfgaauw (1959) is beeldend theatermaker en rasverteller ineen. Al vijfentwintig jaar staat hij op toneel als medespeler en bespeler van zelf gecreëerde personages, die hij met zijn handen en stem tot leven wekt. Zonder dat zijn zij dood materiaal: een shawl, een masker, een verfrommelde elastieken kop. Zo laat hij in het gelauwerde 'Mozart' twee doktoren zich over de doodzieke Mozart (een liggende Delfgaauw) buigen en zich verbazen: 'Hij heeft geen pols.' Zij zijn namelijk zelf over zijn handen geschoven, afgelegd nauwelijks meer dan een paar rode lappen.

De scène is te zien in 'Minder is meer', Delfgaauws jubileumprogramma. ,,Ik probeer een verhaal zo aan te kleden dat je de verteller vergeet. Ik heb van begin af aan de pure mazzel dat ik het talent van de manipulatiekunst bezit, en de illusie kan wekken dat mijn materiaal levende wezens zijn. Ik ben een gezelschap in mijn eentje, zoals Herman van Veen ooit zei. Maar ik wil nog verder komen. Als mens ernaast verlies je het uiteindelijk van je eigen illusies. Toch, als je leermeester die eigen illusie is en je slaagt erin op datzelfde niveau te komen, dan heb ik mijn hoogste doel bereikt.“

In 'Minder is meer' treedt Delfgaauw overigens nadrukkelijk aan als zichzelf. Op een leeg toneel met in twee plastic tassen het materiaal voor die avond gepropt. Want: ,,Is het niet de droom van alle kunstenaars om met zo min mogelijk, zoveel mogelijk te zeggen? Het voelt wel naakt, zo als jezelf, maar Karel de Rooij (van Mini & Maxi) heeft me daar met zijn regieadviezen erg bij geholpen.“

De voorstelling geeft meeslepend zicht op zijn ontwikkeling. Hoe hij al jong ontdekte dat hij meesterlijk stemmen kon imiteren en later dat hij moeiteloos theatermagie kon oproepen met zijn manipulatietechniek. Met slechts twee belichte handen tovert hij een stroef echtpaar tevoorschijn in een krankzinnig langs elkaar heen pratend mini-gesprekje. Een dialoog van Delfgaauw met een dreinende babypop leidt tot de onontkoombare vraag: Wie manipuleert wie?

,,Theater is een leugen,“ zegt hij. ,,Dat is het mooie aan theater. Je maakt met elkaar de afspraak dat het niet waar is, dan kom je des te dichter bij de waarheid. In één van de Pleidooien, een soort columns voor NRC Handelsblad, schreef ik: Zullen we elkaar verhalen vertellen die van A tot Z gelogen zijn? Maar laten we één ding afspreken: de leugen moet zo mooi zijn dat iedereen zal wensen dat het de waarheid is.“

Veel van Delfgaauws voorstellingen zijn geïnspireerd op bestaande verhalen of klassieke stukken. Zijn eersteling 'Wolkenjas' had als bron de 'Peer Gynt' van Ibsen, maar hij maakte ook 'Weg van waan' en 'Droom' naar 'De storm' en 'Macbeth' van Shakespeare, of 'Don Q' naar Cervantes' 'Don Quichot'. Zijn 'Raam zonder uitzicht' naar 'Eindspel' van Beckett mocht op grote belangstelling uit het buitenland rekenen. Magisch en adembenemend zijn woorden die telkens weer in recensies opduiken.

,,Ik ben begonnen voor kinderen en dan is het vol krijgen van de zalen nooit een probleem. 'Wolkenjas' heb ik zo'n achthonderd keer gespeeld. Dan leer je het vak wel. Ik ben voor volwassenen gaan spelen omdat ik behoefte had een publiek op te bouwen. Bij kindertheater speel je voor dezelfde leeftijdsgroep en die is elk jaar nieuw. De stap naar volwassenen viel niet mee. Mijn theatervorm is moeilijk te omschrijven en als mensen horen 'iets met poppen', dan is het meteen 'oh nee'. Dat is in België en Duitsland heel anders. 'Mozart' werd in Duitsland aangekondigd als iets heel bijzonders, iets unieks in de wereld, en er zat zes- tot zevenhonderd man in de zaal. Inmiddels gaat het goed. Wie eenmaal is geweest, komt weer terug.“

Vorig jaar kreeg Delfgaauws 'Mozart' de NRC Handelsblad Toneelpublieksprijs. ,,Een hoogtepunt in mijn loopbaan, ik was heel erg trots. Ik heb het publiek altijd serieus genomen en dat had mij uitverkoren. Ik had het helemaal niet verwacht, tranen in de ogen bij de uitreiking.“

Het mooiste dat hij maakte? Met een brede armzwaai zegt Delfgaauw: ,,Dit theater.“

Eigenhandig, zonder een cent subsidie heeft hij in zijn woonplaats Gorinchem een voormalige gymzaal omgebouwd tot een magnifiek en uiterst sfeervol theatertje: Peeriscoop. Het geld verdiende hij met zijn stem, dagelijks te horen in commercials als Center Parks ('even helemaal weg').

,,Met de gemeente heb ik afgesproken nooit om geld te vragen, wel om een optimale samenwerking. En die is er. Gorkum is het voorbeeld van goed cultuurbeleid.“

,,Dit is echt een droom. Als ik dood ga ­ ik heb geen kinderen ­ wil ik iets achterlaten. Ik hoop dat dit theater een broedplaats wordt. Nu al ontstaan hier de mooiste dingen. Men voelt zich hier in een warm bad. Zelf ga ik hier straks werken aan een programma met Sjaak Bral, Haagse stand-up comedian, vriend en tegenpool: hij de actualiteit en humor tegenover mijn hang naar melancholie en diepte. Na zoveel jaar in mijn eentje is het wel 's lekker om met een echt mens op toneel te staan.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden