Een gestolen fiets kun je vervangen, een gestolen  identiteit niet

identiteitsfraude | Hij had huizen gehuurd waar later wietplantages werden gevonden, zonder dat hij daar iets van wist. Journalist Kevin Goes was slachtoffer van identiteitsfraude en schreef er een boek over. Hoe bewijs je dat jij jij bent?

De man die je aanstaart vanaf de foto op het paspoort van 'Kevin Stan Arnold Goes' ziet er totaal anders uit dan de Kevin Goes in levenden lijve. Op de foto is een donkere man te zien. Kevin Goes is een blanke Limburger en zoals hijzelf zegt 'een klein mannetje' vergeleken met de 1.85 meter die Kevin volgens het paspoort is.

Goes (31) werd slachtoffer van identiteitsfraude. De man van de foto in het paspoort deed zich als hem voor toen hij op verschillende plekken in Nederland een huis huurde waar later wietplantages werden gevonden. Omdat de huur niet werd betaald, belandde er uiteindelijk via de gemeentelijke basisadministratie een brief van een incassobureau op de deurmat bij de echte Kevin Goes. Die begon toen te beseffen dat er iets goed mis was.

Het eerste wat hij dacht: 'Daar zit een verhaal in.' Goes, die bij BNR Nieuwsradio werkt, moet er zelf ook een beetje om lachen. Het zal journalisten wel eigen zijn.

Voor de rechter

Het verhaal kwam er. Zijn boek 'Mijn gestolen leven' is pas verschenen bij uitgeverij Nieuw Amsterdam. Daarin geeft de journalist een opzienbarend inkijkje in de gevolgen van identiteitsfraude. Zo stond Goes voor de rechter om zich te verantwoorden voor de huurachterstand van een contract dat hij niet had getekend. Maar ja, hoe bewijs je dat op zo'n moment? Dat jij jij bent? En de man met datzelfde paspoort op jouw naam niet de echte Goes?

In de rechtbank besefte hij echt voor het eerst dat mensen hem niet op zijn bruine ogen zouden geloven. Dat de identiteitsfraude misschien wel meer impact zou gaan hebben dan hij in eerste instantie dacht. "Het is beangstigend", zegt Goes. "Bijvoorbeeld als je een voicemail hoort die is ingesproken door iemand anders die jouw naam uitspreekt alsof het de zijne is. En ik ben boos geweest. Op hem, op het systeem. Ik werd er kribbig van. Terwijl ik normaal altijd vrolijk ben. Op mijn werk kon ik dat nog redelijk negeren, maar thuis niet. Dat heeft mijn vriendin wel gemerkt."

Het is moeilijk vast te stellen hoeveel mensen net als Goes te maken krijgen met identiteitsfraude. Het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude (CMI), opgericht vanuit het ministerie van binnenlandse zaken, zag het aantal meldingen de afgelopen jaren stijgen. In 2013 waren het er 600, vorig jaar 805. Die groei zette dit jaar verder door, zegt een woordvoerder. Sinds de introductie van een webformulier in maart - wat de drempel om te melden moet verlagen - zagen ze de aantallen verdubbelen.

Scan of kopie

Bij het merendeel van die zaken was iemand zijn identiteitspapieren niet kwijtgeraakt, maar had de fraudeur aan een scan of kopie genoeg, aldus het CMI. Dat hangt ook samen met het feit dat veel zaken tegenwoordig via internet te regelen zijn, denk aan het afsluiten van een telefoonabonnement of het openen van bankrekeningen. Veel bedrijven zien hun klanten niet meer in levenden lijve, waardoor het moeilijker te controleren is of iemand is wie hij zegt te zijn.

Het CMI gaat ervan uit dat het werkelijke aantal slachtoffers van identiteitsfraude hoger ligt dan de cijfers die het jaarlijks naar buiten brengt. Niet alle slachtoffers kloppen aan bij de organisatie. Net zoals niet elk slachtoffer aangifte doet. Bijvoorbeeld omdat zij geen financiële schade hebben ondervonden.

Maar hoeveel hoger de werkelijke cijfers precies liggen, dat blijft schatten. Het onderzoek 'Identiteit misbruikt? Je staat er niet alleen voor', dat in opdracht van het ministerie van binnenlandse zaken eind 2015 werd uitgevoerd, meldt dat 1 tot 5 procent van de volwassen Nederlandse bevolking jaarlijks te maken krijgt met identiteitsfraude. Dat komt grofweg neer op zo'n 130.000 tot 680.000 mensen per jaar. Maar, zo schrijven de onderzoekers, daarin zijn ook de slachtoffers van onder meer skimming en phishing (daarbij proberen criminelen gegevens te ontfutselen om een bankrekening te plunderen) meegenomen. Fraude met identiteitsbewijzen, komt 'beduidend minder voor' dan die zaken, denken zij.

Dat lang niet elk slachtoffer zich meldt, heeft ook te maken met de verschillende vormen van identiteitsfraude. Iemand kan zich bijvoorbeeld op sociale media voordoen als jou - ook dat is een vorm van een gestolen identiteit. Dat gebeurt blijkbaar zo vaak dat Twitter de vinkjes introduceerde waarmee wordt aangegeven dat je met een echt account te maken hebt. Het is vervelend als het je overkomt, maar weinig van die zaken zullen de gang naar de politie vinden. Een stapje verder gaat het al - en de voorbeelden zijn er - als iemand dat account gebruikt om bijvoorbeeld via Facebook nepkaartjes voor een concert door te verkopen, waarna jij boze mensen achter je aan hebt.

En dan is er de zaak Kevin Goes, wiens identiteit is misbruikt om huizen te huren waar wietplantages werden gehouden. "In ieder geval was de identiteitsfraude op zich nooit het doel", zegt Goes. "Het is een middel om andere misdrijven te plegen."

Toch ziet hij zichzelf als iemand die geluk heeft gehad. Met behulp van zijn zus, die advocaat is, wist hij de rechter ervan te overtuigen dat hij niet degene was die het huurcontract had getekend. Doordat hij als journalist zijn verhaal direct via internet aan de grote klok hing, liep de dader uiteindelijk tegen de lamp. Al met al duurde de fraude een jaar.

Drugscrimineel

Bij een van de bekendste zaken van identiteitsfraude in Nederland liep het heel anders. De zakenman Ron Kowsoleea stond zeker dertien jaar lang ten onrechte in de systemen als drugscrimineel en als ongewenst vreemdeling, omdat iemand vergrijpen pleegde op zijn naam. Dat betekende dat hij met grote regelmaat werd aangehouden op Schiphol, en dat hij met getrokken wapens door de politie in zijn auto staande werd gehouden.

Voor de Nationale Ombudsman was die zaak aanleiding om in 2008 een kritisch rapport te schrijven over de manier waarop slachtoffers van identiteitsfraude worden behandeld door de overheid. Niet alleen was Kowsoleea slachtoffer van een gestolen identiteit, toenmalig ombudsman Alex Brenninkmeijer noemde hem ook slachtoffer van het 'falende registratiesysteem van de overheid', die er maar niet in slaagde het strafblad met 43 vergrijpen van zijn naam te halen.

Sindsdien is er zeker wat verbeterd, concludeert het rapport 'Identiteit misbruikt?' Het CMI, opgericht in 2010, helpt slachtoffers bijvoorbeeld met het oplossen van praktische zaken. Toch zijn nog niet alle problemen opgelost. Zo is het voor gemeenten nog altijd ingewikkeld om gegevens in hun systemen te wijzigen en is ook de kennis bij de politie niet altijd voldoende als er aangifte wordt gedaan. Daar liep Kevin Goes ook tegenaan. De politie leek er bij zijn aangifte bijvoorbeeld niet goed van op de hoogte dat identiteitsfraude in 2014 als zelfstandig strafbaar feit is opgenomen in het Wetboek van Strafrecht.

Maar wat Goes vooral dwars zit, is hoe hij door instanties zoals het incassobureau werd benaderd. "Je bent slachtoffer. Ik vind dat je dan ook zo behandeld moet worden. Dat gebeurt ook bij creditcardfraude, waar slachtoffers in principe schadeloos worden gesteld. Maar zo behandelen veel instanties je helemaal niet. Het incassobureau zette mij uiteindelijk neer als een sloddervos, die vast zijn paspoort overal had laten rondslingeren. Dat klopt niet. Ik ben mijn paspoort nooit kwijtgeraakt. Ik heb ook mijn computer doorzocht, de cloud, mijn e-mail. Ik had zelf nergens een scan staan. Maar wat dan nog. Als ik niet goed zou zijn omgesprongen met mijn paspoort, dan heb ik er nog niet om gevraagd dat mijn identiteit misbruikt wordt."

Hotel in Turkije

Hoe zijn identiteitsbewijs in verkeerde handen is beland, weet Goes nog steeds niet. Het eerste wat in hem opkwam, was een hotel in Turkije, waar hij zijn paspoort heeft afgegeven voor een kopie en pas de volgende dag heeft opgehaald. "Maar ik vind dat scenario steeds onwaarschijnlijker worden. Ik was daar voor een evenement, en ik ben de enige die hiermee te maken heeft gekregen.

"Waarschijnlijker is het dat een scan van mijn paspoort ergens van een computer afgehaald is bij een hack. Ik ben zzp'er, dus ik heb meerdere opdrachtgevers, die allemaal een kopie hebben. En zo zijn er genoeg systemen waarin mijn paspoort mogelijk staat. Check je in bij een hotel of huur je een auto, dan vragen ze nog steeds vaak om een kopie, ook al mag dat niet."

Goes is een stuk voorzichtiger geworden met zijn papieren. Van zijn paspoort wordt niet meer zomaar een kopie gemaakt. "Het is niet eenvoudig, je wordt als lastig gezien. Dan ben ik maar lastig."

Maar dan nog, een gestolen fiets kun je vervangen, je identiteit niet. Goes: "Het burgerservicenummer dat je krijgt bij je geboorte kan nooit worden vervangen. Ook niet als dat op welke manier dan ook misbruikt wordt. Zo lastig hoeft een nieuw nummer toekennen tegenwoordig met de digitalisering toch niet te zijn?" Want als het kan, zou Goes graag een BSN-nummer krijgen.

De nep-Kevin die tegen de lamp liep, moet mogelijk nog voor de rechter verschijnen. Goes noemt zijn werkelijke naam daarom niet in zijn boek 'Mijn gestolen leven'. "Ja, daar mag hij blij mee zijn", zegt Goes. "Zijn foto staat wel in het boek. Het is mijn paspoort, dus mijn foto, vind ik."

Hoe identiteitsfraude te voorkomen?

'Waarschijnlijk is een scan van mijn paspoort bij een hack van een computer afgehaald: ik ben zzp'er met meerdere opdrachtgevers die een kopie hebben'

Kevin Goes geeft in zijn boek een aantal tips hoe identiteitsfraude te voorkomen. De eerste ligt voor de hand: geef je paspoort of een kopie niet te makkelijk af. De overheid startte in 2013 een campagne om mensen ervan bewust te maken dat er op veel meer plekken dan de bedoeling was een kopie van identiteitsdocumenten wordt gemaakt. Een bank en werkgever mogen een kopie maken, hotels of een telefoonprovider niet. Ontkom je er niet aan om een kopie te sturen, streep dan je burgerservicenummer door (die staat ook in de code onderaan het paspoort) en schrijf op de kopie waarvoor die bedoeld is.

Nog een tip: bewaar geen onversleutelde scan van je paspoort op je computer, in de cloud of in de e-mail. En noem dat document al helemaal geen 'kopie paspoort', dan maak je het hackers wel heel makkelijk, aldus Goes. Let verder op met foto's van identiteitsbewijzen op sociale media. Het klinkt wellicht vreemd, erkent Goes, maar gebeurt echt: mensen die trots op de foto staan met hun net behaalde rijbewijs waarop alle gegevens te zien zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden